İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesinin uçak hangarı ihalesi sonrası katılım payı ve kira alacaklarının tahsili için açılan itirazın iptali davasına ilişkin kararı.
Özet: Bu hukuki evrak, bir havaalanı apronunda uçak hangarı kiralama sözleşmesinden doğan altyapı hizmetleri katılım paylarının tahsili için başlatılan icra takiplerine yapılan itirazların iptali davalarını özetlemektedir; davacı, davalının ihale ile kazandığı hangar yeri için sözleşme kapsamında ödemesi gereken katılım paylarını ve gecikme faizlerini ödemediğini, bu nedenle icra takibinin devamı ve itirazın iptali talebinde bulunurken; davalı şirket, ekonomik gerekçelerle hangarları iade ederek sözleşmeleri feshettiğini ve fesih sonrası için herhangi bir ödeme yükümlülüğü olmadığını ileri sürerek davanın reddini talep etmektedir.

T.C.

İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
15.HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO
: 2025/1062
KARAR NO
: 2026/1098
TÜRK MİLLETİ ADINA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ
: İSTANBUL 18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ
: 07/03/2019
NUMARASI
: 2011/15 Esas, 2019/210 Karar
DAVA
: İtirazın İptali
KARAR TARİHİ
: 07/03/2019
Birleşen İstanbul 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/352 esas sayılı dosyası yönünden;
DAVANIN KONUSU
: İtirazın İptali
KARAR TARİHİ
: 16/09/2026
Taraflar arasında görülen davanın yerel mahkemece yapılan yargılaması sonucunda verilen hükme karşı istinaf yoluna başvurulmuş olup, duruşmasız olarak dosya üzerinde yapılan inceleme ve istinaf talepleriyle sınırlı olarak yapılan değerlendirme sonunda;
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ
:
Asıl dava dilekçesinde, davacı vekili; ... tarafından ... Apronunda yapılacak uçak hangarı yeri için açılan ihaleye davalı ... A.Ş.’nin katılarak 2.500.000 USD muhammen bedelli ihalede 2.510.000 USD teklif ile ihaleyi kazandığını, hangar yapılması amacıyla 01.06.2000 tarihinde yer tesliminin gerçekleştirildiğini, taraflar arasında 25.12.1998 tarihli kira sözleşmesinin imzalandığını, sözleşmenin 5/a maddesi uyarınca davalının ... ücret tarifesine göre kira bedeli ve 3. maddesi uyarınca apron, taksi yolu ve diğer altyapı hizmetleri nedeniyle belirlenen 2.510.000 USD katılım payını on eşit taksitte kira bedelinden ayrı olarak ödemekle yükümlü bulunduğunu, bu kapsamda düzenlenen katılım payı ve gecikme faizi faturalarının ödenmemesi üzerine .... İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı dosyasında 882.373.512.178 TL karşılığı alacağın tahsili amacıyla ilamsız icra takibi başlatıldığını, davalının borca ve ferilerine itiraz ederek takibi durdurduğunu ileri sürerek itirazın iptaline, takibin devamına ve %40 icra inkâr tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.
Davalı asıl davaya cevap dilekçesinde, taraflar arasında 30.06.1997 ve 25.12.1998 tarihli iki kira sözleşmesi bulunduğunu, bunlardan ilkinin ... ... no.lu, ikincisinin yeni hangarlar bölgesindeki ... no.lu hangara ilişkin olduğunu, sözleşmelerin amacının boş araziler üzerinde ... tarafından ... adına hangar inşa edilmesi ve tahsis süresince yer kullanım bedeli ödenmesi olduğunu, eski ... no.lu hangarın yerine geçecek yeni ... no.lu hangar için ayrıca tahsis bedeli kararlaştırılmadığını, şirketin ekonomik nedenlerle uçuş ve yer hizmetleri faaliyetlerini sona erdirerek hangarları iade etmek istediğini, ...’nin sözleşmeleri feshedip 14.12.2001 ve 20.12.2001 tarihli protokollerle ... no.lu hangarı tamamlanmış, ... no.lu hangarı ise büyük ölçüde tamamlanmış şekilde teslim aldığını, fesih ve teslim sonrasında kira veya katılım payı talep edilemeyeceğini ve sözleşmenin fesih hükümlerinde bu yönde bir ödeme yükümlülüğü öngörülmediğini savunarak davanın reddini istemiştir.
Birleşen İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi 2004/495 Esas sayılı dosyada davacı vekili, ... Apronundaki uçak bakım hangarı yeri ihalesinin davalı ... A.Ş. tarafından 2.510.000 USD teklif ile kazanıldığını, 25.12.1998 tarihli sözleşme kapsamında yerin 01.06.2000 tarihinde davalıya teslim edildiğini, davalının sözleşmenin 5/a maddesi uyarınca kira bedeli ile 3. maddesi uyarınca altyapı hizmetleri karşılığı 2.510.000 USD katılım payını on eşit taksitte ayrıca ödemekle yükümlü olduğunu, 01.01.2004–31.12.2004 dönemine ilişkin ... nolu 251.000 USD bedelli fatura ile buna bağlı işlemiş faizin ödenmemesi üzerine .... İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı dosyasında 334.286.860.015 TL üzerinden takip başlatıldığını ve davalının itirazıyla takibin durduğunu ileri sürerek itirazın iptaline, takibin devamına ve %40 icra inkâr tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili, öncelikle icra dairesinin yetkisine ve harcın ikmaline ilişkin usul itirazlarını ileri sürmüş, esas yönünden ise taraflar arasındaki sözleşme ilişkisinin feshedildiğini, hangarların ...’ye iade edildiğini, sözleşme gereğince yalnızca tahsis süresince doğabilecek bedellerin talep edilebileceğini, fesih ve iade sonrasındaki dönem için kira veya katılım payı istenemeyeceğini ve bu nedenle takip konusu borcun bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
Birleşen İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesi 2005/320 Esas sayılı dosyada davacı vekili, davalının ... Apronundaki uçak hangarı yeri ihalesini 2.510.000 USD bedelle kazandığını, 25.12.1998 tarihli sözleşme gereğince kira bedelinin yanı sıra altyapı hizmetleri karşılığı katılım payını da on eşit taksitte ödemesi gerektiğini, 01.01.2005–31.12.2005 dönemine ait 43722 nolu 251.000 USD katılım payı faturası ile buna ilişkin işlemiş faizin ödenmemesi nedeniyle .... İcra Müdürlüğünün 2005/1910 E. sayılı dosyasında toplam 348.361,47 TL üzerinden ilamsız takip başlatıldığını, davalının borca ve ferilerine itiraz ederek takibi durdurduğunu ileri sürerek itirazın iptaline, takibin devamına ve %40 icra inkâr tazminatına hükmedilmesini istemiştir.
Davalı ... A.Ş. vekili; takip konusu borcun bulunmadığına ilişkin menfi tespit davasının mevcut olduğunu, taraflar arasındaki sözleşmeler uyarınca yalnızca tahsis süresi içinde doğabilecek bedellerden sorumlu olunabileceğini, şirketin ekonomik kriz nedeniyle faaliyetlerini sona erdirerek hangarları ...’ye iade ettiğini, ...’nin noter ihtarnamesiyle sözleşmeleri feshedip taşınmazları teslim aldığını, teslim sırasında sözleşmeden doğan alacak haklarını saklı tuttuğuna ilişkin geçerli bir kayıt bulunmadığını ve fesih sonrası dönem için kira veya katılım payı talep edilmesinin mümkün olmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Birleşen İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi 2006/417 Esas sayılı dosyada davacı vekili, taraflar arasındaki 25.12.1998 tarihli sözleşme gereğince davalının kira bedelinden ayrı olarak altyapı hizmetleri karşılığı belirlenen 2.510.000 USD katılım payını on yıllık dönemde eşit taksitler halinde ödemekle yükümlü olduğunu, 01.01.2006–31.12.2006 dönemine ilişkin ... nolu 251.000 USD bedelli katılım payı faturası ile gecikme faizinin ödenmemesi üzerine .... İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı dosyasında 337.369,10 TL asıl alacak ve 31.449,55 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 368.818,65 TL üzerinden takip başlatıldığını, davalının yetkiye, borca ve ferilerine itiraz ederek takibi durdurduğunu ileri sürerek itirazın iptaline, takibin devamına ve %40 icra inkâr tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.
Davalı ... A.Ş. vekili; takip konusu borcun bulunmadığını, aynı hukuki ilişkiye yönelik menfi tespit davasının derdest olduğunu, sözleşme uyarınca yalnızca yer tahsisinin sürdüğü dönem için ödeme yükümlülüğü doğabileceğini, ekonomik kriz sonucu faaliyetlerini durdurup hangarları davacıya iade ettiğini, ...’nin noter ihtarnamesiyle sözleşmeyi feshederek taşınmazları teslim aldığını, teslim sonrasında herhangi bir hakkın saklı tutulmadığını ve sözleşmenin sona ermesinden sonraki döneme ilişkin kira veya katılım payı istenemeyeceğini savunarak davanın reddini talep etmiştir.
Birleşen İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi 2007/749 Esas davacı vekili; taraflar arasındaki 25.12.1998 tarihli sözleşmenin 3. maddesi gereğince davalının altyapı hizmetleri karşılığı yıllık 251.000 USD katılım payı ödemekle yükümlü bulunduğunu, 01.01.2007–31.12.2007 dönemine ilişkin ... nolu faturanın ödenmemesi üzerine .... İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı dosyasında asıl alacak ve işlemiş faiz olmak üzere toplam 474.229,53 TL üzerinden takip başlatıldığını, davalının takibe itiraz ederek takibi durdurduğunu ileri sürerek itirazın iptaline, takibin devamına ve icra inkâr tazminatına karar verilmesini istemiştir.
Davalı ... A.Ş. vekili; takip konusu borcun bulunmadığına ilişkin menfi tespit davasının açıldığını ve bunun bekletici mesele yapılması gerektiğini, sözleşmeye göre yalnızca yer tahsis bedeli ödemekle yükümlü olduklarını, ekonomik kriz nedeniyle sözleşme konusu hangarları davacıya iade etme iradesinde bulunduklarını, noter aracılığıyla gönderilen ihtarname üzerine sözleşmenin ... tarafından feshedilerek taşınmazların teslim alındığını, teslim sırasında davacının sözleşmeden kaynaklanan haklarını saklı tutmadığını ve özellikle fesih sonrası 2007 yılına ilişkin kira veya benzeri bir bedelin istenmesinin hukuki dayanağı bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
Birleşen İstanbul 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 2009/352 Esas sayılı dosyasında davacı ... A.Ş. vekili; ... ile 30.06.1997 ve 25.12.1998 tarihli iki kira sözleşmesi imzalandığını, bu sözleşmeler kapsamında ... ... ve ... no.lu hangar arazilerinin üzerinde hangar inşa edilmek üzere şirkete teslim edildiğini, hangar ve müşterek tesislerin süresinde yapılmasının güvencesi olarak 150.000 USD tutarında teminat mektubu ile ayrıca iç hatlar katı, arazi kirası, uçuş hizmetleri, yeni iç hatlar odası, şantiye yeri ve çalışma ruhsatına ilişkin çeşitli teminat mektuplarının ...’ye verildiğini, şirketin ekonomik nedenlerle 20.09.2001 tarihinde faaliyetlerini durdurup hangarları iade etme kararı aldığını, ...’nin noter ihtarnamesiyle sözleşmeleri feshederek 14.12.2001 ve 20.12.2001 tarihli protokollerle .. no.lu hangarı tamamlanmış ve ... no.lu hangarı yaklaşık %90 seviyesinde tamamlanmış biçimde teslim aldığını, hangarları kısa süre sonra MİT Müsteşarlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğünün kullanımına tahsis ettiğini, fesih ve teslim sonrasında kendilerinden kira, katılım payı veya başka bir bedel talep edilemeyeceğini ve teminatların elde tutulmasının hukuki sebebinin kalmadığını ileri sürerek ...’ye borçlu olmadıklarının tespitine, teminat mektuplarının iadesine, nakde çevrilen teminat bedellerinin istirdadına ve teminatların paraya çevrilmesinin tedbiren önlenmesine karar verilmesini istemiştir.
Davalı ... vekili; ...’a iki adet hangar yeri tahsis edildiğini, ... no.lu hangar bakımından ayrıca tahsis bedeli alınmamakla birlikte ... no.lu hangar için arazi kirası ve yıllık 251.000 USD katılım payı ödenmesinin kararlaştırıldığını, davacının kendi iradesiyle havacılık faaliyetlerini sona erdirip hangarları iade etmek istemesinin sözleşmesel yükümlülüklerini ortadan kaldırmadığını, 27.11.2001 tarihli ihtarname ile ruhsatların iptali nedeniyle hangar ve ortak kullanım alanlarındaki hakların ...’ye devrinin istendiğini, teslim tutanaklarında ...’nin yasal haklarının saklı tutulduğunu, apron, taksi yolu ve diğer altyapı hizmetleri nedeniyle katılım payı alınmasının sözleşmeye uygun olduğunu, 150.000 USD tutarındaki teminatın hangar ve ortak kullanım alanlarının yapım garantisi olarak verildiğini ve teminatın sözleşmesel edimler tamamlanmadan iade edilemeyeceğini savunarak menfi tespit, istirdat ve teminatların iadesi taleplerinin reddini istemiştir.
İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesince; ... ile ... A.Ş. arasında ... Apronunda bulunan hangar yerlerine ilişkin 30.06.1997 ve 25.12.1998 tarihli sözleşmeler bulunduğu, 25.12.1998 tarihli sözleşmenin 3. maddesi uyarınca apron, taksi yolu ve ... tarafından yapılan diğer altyapı hizmetleri karşılığında 2.510.000 USD katılım payının on eşit taksitte ve kira bedelinden ayrı olarak ödenmesinin kararlaştırıldığı, 01.06.2000 tarihli yer teslim tutanağında altyapı hizmetlerinin yapılmadığına ilişkin davalı ... tarafından herhangi bir ihtirazi kayıt ileri sürülmediği, aynı nitelikteki uyuşmazlığa ilişkin Yargıtay 15. Hukuk Dairesi bozma ilamında da bu durum karşısında kiracının katılım payını ödemekle yükümlü olduğunun kabul edildiği, bu nedenle asıl ve birleşen itirazın iptali davalarında takip konusu faturaların üzerlerinde “kira” ibaresi bulunsa dahi miktar ve dönemleri itibarıyla yıllık 251.000 USD tutarındaki katılım payı taksitlerine ilişkin olduğu, takip tarihleri itibarıyla kur, işlemiş faiz ve taleple bağlılık ilkesi gözetilerek hesaplama yapılması gerektiği değerlendirilerek ana dava yönünden .... İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı takip dosyasındaki itirazın 836.122,84 TL asıl alacak ve 36.295,16 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 872.418,00 TL üzerinden kısmen iptali ile takibin devamına ve 348.967,20 TL icra inkâr tazminatına, İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2004/495 E. sayılı birleşen davasında itirazın 330.952,28 TL asıl alacak ve 3.334,58 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 334.286,86 TL üzerinden tamamen iptaline ve 133.714,74 TL icra inkâr tazminatına, İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2005/320 E. sayılı birleşen davasında itirazın 341.862,00 TL asıl alacak ve 6.499,47 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 348.361,47 TL üzerinden iptaline ve 139.344,58 TL icra inkâr tazminatına, İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2006/417 E. sayılı birleşen davasında itirazın 334.256,70 TL asıl alacak ve 26.072,02 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 360.328,72 TL üzerinden kısmen iptaline ve 144.131,48 TL icra inkâr tazminatına, İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2007/749 E. sayılı birleşen davasında itirazın 313.599,40 TL asıl alacak ve 45.471,91 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 359.071,31 TL üzerinden kısmen iptaline ve 143.628,52 TL icra inkâr tazminatına karar verilmiş, birleşen İstanbul 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/352 E. sayılı menfi tespit ve istirdat davası yönünden ise Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin bozma ilamı doğrultusunda teminat mektuplarının her birinin veriliş sebebi ve teminat altına aldığı risk ayrı ayrı değerlendirilerek sekiz adet teminat mektubu bakımından ...’un ...’ye borçlu olmadığının tespiti ile bu teminatların iadesine, uçak bakım hangarı ve ortak kullanım alanlarının yapım garantisi olarak verilen 10.12.1998 tarihli ... nolu 150.000 USD bedelli teminat mektubunun iadesi talebinin, hangarın yapımına ilişkin yükümlülüğün tam olarak yerine getirilmediği kabulüyle reddine, ayrıca ... tarafından daha önce nakde çevrilerek katılım payı alacağından mahsup edildiği belirlenen 10.12.1998 tarihli ... nolu ve 10.08.2000 tarihli ... nolu 288.000.000’ar eski TL bedelli iki teminat mektubunun istirdadı talebinin de reddine, yargılama giderleri, vekâlet ücretleri, harç ve faizlerin her dava yönünden ayrı ayrı hüküm altına alınmasına karar verilmiştir.
... A.Ş. Vekili tarafından düzenlenen istinaf dilekçesinde, mahkeme kararının usul ve esas yönlerinden hukuka aykırı olduğu, dosyada uzun yargılama sürecinde alınan çok sayıdaki bilirkişi raporunun büyük ölçüde ... lehine ve birbirini tamamlar nitelikte olmasına rağmen mahkemece son rapor esas alınarak önceki raporlar arasındaki farklılık ve çelişkilerin giderilmediği, bilirkişi raporlarının Yargıtay denetimine elverişli ve denetlenebilir nitelikte olması gerektiği halde özellikle faiz, kur ve teminat hesaplarında yeterli açıklık bulunmadığı, mahkemenin raporlardaki hukuki değerlendirmeleri hükme esas almak suretiyle hakime ait hukuki nitelendirme görevini bilirkişilere bıraktığı, gerekçeli kararda uygulanacak somut hukuk kuralının yeterince gösterilmediği ve HMK m.297 anlamında gerekçenin eksik olduğu, taraflar arasındaki sözleşmelerin ... tarafından feshedilerek hangarların 14.12.2001 ve 20.12.2001 tarihlerinde geri alındığı, ...’un faaliyetlerini sona erdirmesi sonrasında sözleşmelerin sona ermiş bulunmasına rağmen fesih tarihinden sonraki yıllara ilişkin 2004, 2005, 2006 ve 2007 dönemlerine ait kira/katılım payı taleplerinin kabul edilmesinin sözleşmenin sona ermesinden sonra da borç doğurmaya devam ettiği sonucunu doğurduğu ve bunun hukuken mümkün olmadığı, dosyada bulunan 08.11.2005, 04.09.2006, 26.03.2014, 23.07.2015, 05.12.2016 ve diğer bilirkişi raporlarında sözleşmenin feshi ve hangarların iadesinden sonraki dönem için kira ve katılım payı talep edilemeyeceğinin belirtildiği halde bu görüşlerin neden terk edildiğinin açıklanmadığı, mahkemenin başka bir dosyadaki Yargıtay 15. Hukuk Dairesi kararını somut uyuşmazlığa emsal almasının hatalı olduğu zira o dosyada sözleşmenin yürürlükte bulunmasına karşılık eldeki olayda sözleşmenin ... tarafından feshedilmiş ve kiralananın geri alınmış olduğu, taraflar arasında açıkça yeni bir kira ilişkisi veya yenileme iradesi bulunmadığı, buna rağmen ...’nin sonraki dönemler için katılım payı ve kira talep edebilmesinin sebepsiz zenginleşmeye yol açtığı, 150.000 USD bedelli teminat mektubunun ... no.lu hangarın yapım garantisi amacıyla verildiği ancak 14.12.2001 tarihli Yer Teslim Protokolünde işin %90 oranında tamamlandığının taraflarca kabul edildiği, eksik kalan işlerin miktarı ve parasal değerinin teknik olarak belirlenmeden teminatın tamamının ...’de bırakılmasının Yargıtay bozma ilamına ve teminat hukukuna aykırı olduğu, ayrıca diğer teminat mektuplarının veriliş amaçlarının sona erdiği ve bunların iadesi gerektiği, nakde çevrilen iki adet 288.000.000 eski TL bedelli teminatın katılım payına mahsup edilmesinin de haksız olduğu, mahkemenin faiz hesaplarında 6183 sayılı Kanun ve Bakanlar Kurulu kararlarına dayanmak suretiyle sözleşmede öngörülmeyen veya takip talebini aşan fahiş faiz oranları uyguladığı, bazı birleşen dosyalarda icra takiplerinde talep edilmeyen faiz ve KDV unsurlarının hüküm altına alınarak taleple bağlılık ilkesinin ihlal edildiği, döviz cinsinden alacakların TL’ye çevrilmesinde ve faiz başlangıç tarihlerinde de hatalı hesaplamalar yapıldığı, hüküm ile gerekçe arasında ve farklı birleşen dosyalar arasında hukuki tutarlılık bulunmadığı, kararın ... aleyhine sebepsiz ve ölçüsüz sonuçlar doğurduğu ileri sürülerek mahkeme kararının birleşen tüm dosyalar yönünden bozulması, ... tarafından açılan asıl ve birleşen itirazın iptali davalarının reddi, ... tarafından açılan menfi tespit ve teminatların iadesi davasının kabulü, 150.000 USD tutarındaki teminat mektubunun iadesi ile nakde çevrilen iki teminat bedelinin ticari faiziyle birlikte tahsili ve yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin karşı tarafa yükletilmesi talep edilmiştir.
Taraflar arasındaki uyuşmazlık TBK 470 ve devam eden maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesinden kaynaklanmaktadır. Asıl davada ve bir kısım birleşen davalarda davacı ve davalı olan Devlet Hava meydanları müdürlüğü iş sahibi, asıl davada ve birleşen davalarda davalı ile davacı ... şirketi yüklenicidir.
Asıl davada Davacı ... vekili, davalının 25.12.1998 tarihli sözleşme uyarınca ... Apronunda tahsis edilen hangar yeri için belirlenen 2.510.000 USD katılım payını on eşit taksitte kira bedelinden ayrı olarak ödemekle yükümlü olmasına rağmen 2001 ve 2002 yıllarına ilişkin katılım payı ve ferilerini ödemediğini ileri sürerek .... İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı takibine yapılan itirazın iptaline, takibin devamına ve %40 icra inkâr tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir. Davalı, taraflar arasındaki kira ve tahsis ilişkisinin şirketin faaliyetlerini sona erdirmesi üzerine ... tarafından feshedildiğini, ... ve ... no.lu hangarların 2001 yılında ...’ye teslim edildiğini ve sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönem için kira veya katılım payı talep edilmesinin hukuki dayanağı bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir. Mahkeme dosyası ile birleşen dosyalarda davacı ... vekili, aynı sözleşmenin 3. maddesine dayalı olarak 2004, 2005, 2006 ve 2007 yıllarına ilişkin yıllık 251.000 USD katılım payı ile işlemiş faizlerin ödenmediğini ileri sürerek sırasıyla İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2004/495 E., İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2005/320 E., İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2006/417 E. ve İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2007/749 E. sayılı dosyalarında ilgili icra takiplerine yapılan itirazların iptali, takiplerin devamı ve icra inkâr tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir. Birleşen davalara davalı vekili, tüm birleşen davalar yönünden taraflar arasındaki sözleşmenin ... tarafından 2001 yılında feshedilip hangarların teslim alındığını, bu tarihten sonra tahsis ilişkisinin sona erdiğini, dolayısıyla 2004-2007 dönemlerine ilişkin kira veya katılım payı borcu doğmasının mümkün olmadığını, ayrıca bu hususa ilişkin menfi tespit davasının bulunduğunu savunarak birleşen davaların tamamının reddini istemiştir. Mahkemece, 25.12.1998 tarihli sözleşmenin 3. maddesi uyarınca 2.510.000 USD katılım payının kira bedelinden ayrı ve on eşit taksitte ödenmesinin kararlaştırıldığı, yer teslim tutanağında ...’nin altyapı hizmetlerini yerine getirmediğine ilişkin ihtirazi kayıt bulunmadığı ve bu nedenle ...’un katılım payı ödeme yükümlülüğünün devam ettiği kabul edilerek, ana davanın 872.418,00 TL üzerinden kısmen kabulüne, birleşen İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2004/495 E. sayılı davasının 334.286,86 TL üzerinden tam kabulüne, birleşen İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2005/320 E. sayılı davasının 348.361,47 TL üzerinden tam kabulüne, birleşen İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2006/417 E. sayılı davasının 360.328,72 TL üzerinden kısmen kabulüne, birleşen İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2007/749 E. sayılı davasının 359.071,31 TL üzerinden kısmen kabulüne ve bu davalarda icra inkâr tazminatına hükmedilmesine; birleşen İstanbul 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/352 E. sayılı menfi tespit ve istirdat davasında ise sekiz adet teminat mektubu yönünden davanın kabulüne, 150.000 USD bedelli yapım teminat mektubunun iadesi talebi ile nakde çevrilen iki adet 288.000.000 eski TL bedelli teminat mektubunun istirdadı taleplerinin ise reddine karar verilmiştir.
Taraflar arasında 25.12.1998 tarihinde akdedilen ... Hava Limanı ... Apronu Hangar Yerleri Kira Sözleşmesi ile ...’nin kiralayan, ... A.Ş.’nin kiracı sıfatıyla ihale sonucu tahsis edilen uçak bakım hangarı yerinin kiralanması, bu yere hangar yapılması ve işletilmesi ile ortak kullanım alanları ve altyapı tesislerinin kullanım esasları düzenlenmiş; sözleşmenin 3. maddesinde apron, taksi yolu ve ... tarafından yapılan diğer altyapı hizmetleri karşılığında belirlenen 2.510.000 USD katılım payının kira bedelinden ayrı olarak on eşit taksitte ödeneceği, 4. maddede kira süresinin ilk on ayı yapım süresi olmak üzere on yıl olduğu, 5. maddede kira bedelinin ... ücret tarifesine göre hesaplanıp üçer aylık dönemler halinde peşin ödeneceği, 6. maddede kira ve sözleşmeden doğan diğer alacakların süresinde ödenmemesi halinde vadesi geçmiş amme alacaklarına uygulanan gecikme zammı oranlarının uygulanacağı, 7/c maddesinde 150.000 USD tutarındaki süresiz kati teminat mektubunun hangar ve ortak kullanım alanlarının yapım garantisi olarak verileceği ve bu edimlerin yerine getirilmemesi halinde irat kaydedilebileceği, 8. maddede hangarın onaylı projeye uygun biçimde inşa edilmesinin kiracının yükümlülüğünde olduğu, 13/c maddesinde kiracının işletme ruhsatının iptali veya faaliyetlerini sona erdirmesi halinde kira konusu mahalli tahliye ederek hangar ve ortak kullanım alanlarındaki haklarını ...’ye devredeceği, 14. maddede ise sözleşme süresi sonunda hangar binasının herhangi bir hak ve bedel talep edilmeksizin ...’ye terk edileceği kararlaştırılmıştır.
Mahkemece, ..., mali müşavir ... ve ...Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. ...’tan müteşekkil bilirkişi heyetinin 26.03.2014 tarihli kök raporunda; taraflar arasındaki sözleşmenin ... tarafından feshedilip hangarların iade alınmasından sonraki dönemler için ... A.Ş.’den kira ve katılım payı talep edilemeyeceği, bu nedenle asıl ve birleşen itirazın iptali davalarında ...’un ...’ye kira ve katılım payı borcu bulunmadığı, birleşen 2009/352 E. sayılı menfi tespit davasında ise 150.000 USD tutarındaki hangar yapım teminatı dışındaki teminat mektuplarının iadesi gerektiği, 150.000 USD’lik teminat yönünden 15 no.lu hangardaki eksikliklerin bedelinin teminattan karşılanabileceği ancak bu eksikliklerin parasal değerinin teknik uzmanlık gerektirmesi nedeniyle heyetçe hesaplanamadığı kanaatine varılmıştır.
Aynı heyetten alınan 24.10.2014 tarihli birinci ek bilirkişi raporunda, mahkemenin 30.06.2014 tarihli ara kararıyla İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2007/749 E. sayılı birleşen dosyası yönünden ayrıca inceleme yapılması istenmiş ise de anılan dosyanın bilirkişi heyetine tevdi edilmemesi nedeniyle bu birleşen dava hakkında inceleme ve kanaat oluşturulmasının mümkün olmadığı bildirilmiştir. Aynı bilirkişi heyetinden alınan 23.07.2015 tarihli ikinci ek bilirkişi raporunda, İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2007/749 E. sayılı birleşen dosyasında talep edilen alacağın 01.01.2007-31.12.2007 dönemine, başka bir anlatımla sözleşmenin feshi ve hangarların iadesinden sonraki döneme ilişkin olması nedeniyle ...’nin kira ve katılım payı talebinin yerinde olmadığı, kök rapordaki diğer görüşlerin değiştirilmesini gerektiren bir husus bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
16.11.2018 tarihli yeni oluşturulan Yeminli Mali Müşavir ..., ... ve Prof. Dr. ...’tan oluşan bilirkişi kurulunun 16.11.2018 tarihli raporunda; asıl ve birleşen itirazın iptali davalarında takip konusu katılım payı ve ferilerinin takip tarihleri itibarıyla ayrı ayrı hesaplandığı, birleşen 2009/352 E. sayılı menfi tespit davasında ise 15 no.lu hangarın yaklaşık %50 oranında tamamlandığının kabulüyle 150.000 USD tutarındaki teminat mektubundan tamamlanmayan işe karşılık 74.524 USD’nin ...’de kalması ve bakiye 75.476 USD’nin ... A.Ş.’ye iade edilmesi gerektiği görüşünün bildirildiği anlaşılmıştır.
Mahkemece ayrıca 08.11.2005, 04.09.2006, 17.04.2009, 01.09.2010 ve 05.12.2016 tarihli bilirkişi raporları alındığı, birleşen 2009/352 esas sayılı dosyada bozma sonrası 17.04.2009 tarihli raporda ... no.lu hangarın tamamen bitmiş olduğu ve çeşitli teminat mektuplarının iadesi gerektiğinin, 01.09.2010 tarihli heyet raporunda da 4 no.lu hangara ilişkin teminatların iadesi gerektiği bildirilmiştir.
Mahkemece 02.03.2017 tarihli duruşmada aldığı ara kararla, tarafların önceki bilirkişi raporlarına yönelik beyan ve itirazları ile ... tarafından bildirilen emsal Yargıtay kararı ve birleşen menfi tespit davasına ilişkin Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin bozma ilamı gözetilerek, önceki bilirkişiler dışında bir inşaat uzmanı, mali müşavir ve finans uzmanından oluşturulacak yeni heyetten teminat mektuplarının verilme sebepleri ve garanti ettikleri riskler ile itirazın iptali davalarında talep edilen bedellerin katılım payı olduğunun kabulü halinde alacak ve ferilerinin hesaplanması hususlarında denetime elverişli rapor alınmasına karar verilmiş ise de, ara kararda önceki raporlar arasındaki çelişkinin giderilmesine yönelik açık bir görevlendirme yapılmadığı ve bu nedenle 16.11.2018 tarihli son raporun önceki raporlar arasındaki esaslı görüş ayrılığını gideren bir rapor niteliğinde olmadığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlığın çözümünde, taraflar arasındaki 25.12.1998 tarihli sözleşmenin 3. maddesinde düzenlenen katılım payının hukuki niteliği ile sözleşmenin sona ermesinin bu yükümlülüğe etkisinin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Anılan maddede, apron, taksi yolu ve ... tarafından yapılan diğer altyapı hizmetleri nedeniyle ihale sonucu belirlenen 2.510.000 USD katılım payının kira bedelinden ayrı olarak on eşit taksitte ödenmesi kararlaştırılmış olmakla birlikte, sözleşmede, kira ilişkisinin süresinden önce sona ermesi ve tahsis edilen hangarın ...’ye iade edilmesi halinde henüz sonraki yıllarda muaccel olacak katılım payı taksitlerinin tamamının aynen ödenmeye devam edeceğine ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır.
Nitekim sözleşmenin 13/c maddesinde kiracının işletme ruhsatının iptal edilmesi veya ticari faaliyetlerinin sona ermesi halinde tahsisli mahalli tahliye ederek hangar binası ve ortak kullanım alanlarındaki haklarını ...’ye devretmesi öngörülmüş olup, somut olayda da bu hüküm fiilen uygulanmıştır.
Dosya kapsamından, ... A.Ş.’nin ekonomik nedenlerle uçuş ve yer hizmetleri faaliyetlerini sona erdirme ve hangarları iade etme iradesini 20.09.2001 tarihinde ...’ye bildirdiği, ...’nin sözleşmenin 13/c maddesine dayanarak tahliye ve devri istediği, ... no.lu hangarın ....12.2001 tarihli teslim tutanağıyla ...’ye teslim edildiği, bundan yalnızca on gün sonra, 24.12.2001 tarihinde ... no.lu hangarın Emniyet Genel Müdürlüğünün kullanımına tahsis edildiğinin dosya kapsamındaki taraf beyan ve belgelerinden anlaşıldığı; dolayısıyla hangarın teslimden sonra uzun süre boş kalmadığı ve ... tarafından derhal yeniden tahsis edildiği görülmektedir.
Aynı nitelikteki ... hangar sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıkta Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 11.07.2012 tarih, 2012/8076 Esas ve 2012/10537 Karar sayılı ilamında, sözleşmenin ekonomik nedenlerle sona erdirilmesinin kiracı açısından haklı fesih olarak kabul edilemeyeceği belirtilmekle birlikte, kiracının sorumluluğunun sınırsız olarak sözleşmenin başlangıçta kararlaştırılan süresi sonuna kadar devam etmeyeceği kabul edilmiş ve “kiralananın ... teslim edildiği ve tekrar ... kiralandığı hususu gözetilerek, davalının sözleşmenin feshedilerek kiralananı teslim tarihine kadar geçen sürede ve kiralananın yeniden kiraya verilebilmesi için geçecek makul sürede, sözleşmedeki sorumluluklarının devam ettiği” açıkça belirtilmiştir.
Aynı uyuşmazlığın bozma sonrası temyiz incelemesini yapan Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 04.07.2017 tarih, 2017/11908 Esas ve 2017/10977 Karar sayılı ilamında ise bu ilke daha açık biçimde ortaya konularak, kiracının “kira ve katılım payından” taşınmazın yeniden kiraya verildiği tarihe kadar sorumlu olduğu ve bu tarihten sonraki kira ve katılım payları yönünden sorumluluğun sürdürülemeyeceği kabul edilmiştir. Bu hukuki esas doğrultusunda bozma sonrası yapılan yargılamada da yıllık 251.000 USD tutarındaki katılım payının tamamı değil, kiracının sorumluluğunun devam ettiği süreyle orantılı kısmı esas alınmıştır.
Buna karşılık Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 03.07.2008 tarih, 2007/4017 Esas ve 2008/4479 Karar sayılı Rumeli Hava Taşımacılık kararında katılım payının ödenmesi gerektiği kabul edilmiş ise de, anılan kararda özellikle “yanlar arasındaki sözleşme hâlâ geçerliliğini korumakta” olduğu belirtilmiş olup, sözleşmenin sona erdiği ve hangarın üçüncü kişiye yeniden tahsis edildiği somut uyuşmazlık bakımından bu kararın fesih sonrası dönemlere ilişkin doğrudan emsal oluşturması mümkün değildir.
Keza Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 07.12.2010 tarih, 2010/3480 Esas ve 2010/13913 Karar sayılı ilamında da tahliye tarihinden sonraki 2003, 2004 ve 2005 yıllarına ait katılım paylarının tahliye sonrası döneme ilişkin olduğu vurgulanmış, inceleme konusu 2001 yılı katılım payının ise tahliyeden önceki döneme ilişkin olması nedeniyle diğer dönemlerden ayrılması gerektiği kabul edilmiştir.
Bu durumda somut olayda, ... no.lu hangarın ....12.2001 tarihinde ...’ye teslim edilip ....12.2001 tarihinde Emniyet Genel Müdürlüğünün kullanımına yeniden tahsis edilmiş olması karşısında, davalı ...’un sözleşmeden doğan kira ve katılım payı sorumluluğunun Yargıtay 6. ve 3. Hukuk Dairelerinin aynı nitelikteki sözleşmeye ilişkin yerleşen içtihatları uyarınca en geç 24.12.2001 tarihine kadar devam ettiğinin, bu tarihten sonraki dönemler yönünden ise ...’nin aynı mahal üzerinde üçüncü kişiye yeniden tahsis suretiyle tasarrufta bulunması nedeniyle davalıdan sözleşmenin sonraki yıllarına ilişkin katılım payı talep edemeyeceğinin kabulü gerekir.
Bu itibarla, asıl davada takip konusu yapılan 2002 yılı katılım payı ile buna bağlı fer’ilerin, birleşen İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2004/495 Esas, İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2005/320 Esas, İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2006/417 Esas ve İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2007/749 Esas sayılı dosyalarında talep edilen 2004, 2005, 2006 ve 2007 yıllarına ait katılım paylarının, hangarın ...’ye iadesi ve 24.12.2001 tarihinde üçüncü kişiye yeniden tahsis edilmesinden sonraki dönemlere ait bulunması nedeniyle davalıdan tahsiline karar verilmesi isabetli değildir.
Ancak asıl davada talep edilen 2001 yılı katılım payının, davalının sözleşmesel sorumluluğunun devam ettiği döneme ilişkin olduğu gözetilerek tamamen reddedilmesi de mümkün olmayıp, Yargıtay’ın yukarıda belirtilen süreyle sınırlı sorumluluk ilkesi uyarınca 2001 yılı için yıllık 251.000 USD katılım payından 24.12.2001 tarihine kadar olan sorumluluk süresine isabet eden miktarın, bu alacağa mahsuben nakde çevrildiği kabul edilen teminat mektubu bedelleri ve yalnız bu miktara ilişkin işlemiş faiz de gözetilmek suretiyle belirlenmesi gerekmektedir; mahkemece hükme esas alınan 16.11.2018 tarihli bilirkişi raporunun ise davalının bütün yıllık katılım paylarından sorumlu olduğu varsayımına göre hesaplama yaptığı ve Yargıtay 6. ve 3. Hukuk Dairelerince benimsenen fesih, teslim ve yeniden tahsis tarihine kadar süreyle sınırlı sorumluluk esasına göre bir hesap içermediği anlaşılmaktadır.
Bu nedenle, 2001 yılı katılım payının 24.12.2001 tarihine kadar olan döneme tekabül eden kısmı ile bu alacaktan mahsup edilmesi gereken teminat tutarları ve buna bağlı işlemiş faiz miktarının, takipte talep edilen miktarla bağlılık ilkesi de gözetilerek yeniden hesaplanması; 2002, 2004, 2005, 2006 ve 2007 yıllarına ait katılım payı ve bunlara bağlı fer’i alacaklara ilişkin istemlerin ise reddine karar verilmesi gerekirken, sözleşmenin 3. maddesindeki toplam katılım payının sözleşmenin sona ermesinden bağımsız olarak bütün taksitleriyle devam edeceği kabulüyle yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya uygun düşmemiştir.
Öte yandan, icra inkâr tazminatı yönünden de İİK’nın 67/2. maddesi gereğince tazminatın işlemiş faiz dahil toplam kabul miktarı üzerinden değil, her bir icra takibi bakımından kabul edilen ve likit nitelikteki asıl alacak üzerinden ayrı ayrı hesaplanması gerektiğinden, ilk derece mahkemesince işlemiş faizlerin de tazminat matrahına dahil edilmesi hatalı olmuştur.
O hâlde, taraflar arasındaki 25.12.1998 tarihli sözleşmenin 3. maddesinde düzenlenen katılım payı yükümlülüğünün, Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 11.07.2012 tarih, 2012/8076 E., 2012/10537 K. ve Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 04.07.2017 tarih, 2017/11908 E., 2017/10977 K. sayılı ilamlarında benimsenen ilkeler doğrultusunda, sözleşmenin sona ermesi, hangarın 14.12.2001 tarihinde ...’ye teslim tarihi olan 14.12.2001 tarihleri gözetilerek yalnız bu tarihe kadar devam eden dönemle sınırlı bulunduğu kabul edilmek suretiyle, asıl dava yönünden 2001 yılı katılım payının 24.12.2001 tarihine kadar olan süreye isabet eden kısmı ile bu alacaktan mahsup edilmesi gereken nakde çevrilmiş teminat tutarları ve yalnız bu miktara bağlı işlemiş faiz bilirkişi marifetiyle denetime elverişli biçimde yeniden hesaplatılıp sonucuna göre asıl dava hakkında karar verilmesi, 2002 yılı katılım payı ile birleşen İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2004/495 E., İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2005/320 E., İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2006/417 E. ve İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2007/749 E. sayılı dosyalarında talep edilen 2004, 2005, 2006 ve 2007 yıllarına ait katılım paylarının yeniden tahsis tarihinden sonraki dönemlere ilişkin olmaları nedeniyle bu talepler yönünden davalı ...’un sorumluluğunun oluşmadığı kabul edilerek davaların reddine karar verilmesi, ayrıca icra inkâr tazminatının da yalnız kabul edilecek likit asıl alacak üzerinden ve her takip dosyası bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekirken eksik ve yanılgılı hukuki değerlendirmeyle yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması nedeniyle ilk derece mahkemesi kararının kaldırılması gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, usul ve yasaya uygun bulunmayan yerel mahkeme kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılarak yukarıda açıklanan şekilde inceleme ve araştırma yapıldıktan sonra oluşacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi için dosyanın yerel mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM
: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davalı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜNE,
2-İSTANBUL .... ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin .../03/2019 tarih, 2011/... Esas, 2019/... Karar sayı lı kararının KALDIRILMASINA,
3-Dosyanın Dairemiz kararına uygun şekilde inceleme yapılarak yeniden bir karar verilmek üzere yerel mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4-Davalı tarafından yatırılan istinaf karar harcının istek halinde kendisine İADESİNE,
5-Davalı tarafından yapılan istinaf yargılama giderinin ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda DİKKATE ALINMASINA,
6-İstinaf yargılaması sırasında duruşma açılmadığından vekâlet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,
Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince KESİN olmak üzere 16/09/2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.