Danıştay, Diyarbakırda karayolu bitişiği değerli arazinin, uzak ve maddi açıdan dezavantajlı parselle değiştirildiği toplulaştırma işlemi iptal davasının temyizini değerlendiriyor.
Özet: Davacı, Diyarbakırda satın aldığı karayoluna bitişik 190 ada 1 parselin, toplulaştırma işlemiyle karayolundan uzak ve değeri daha düşük olan 190 ada 132 parselle değiştirilmesi nedeniyle bu işlemin iptalini talep etmiş; ilk derece ve bölge idare mahkemeleri, işlemin önceki bir yargı kararının uygulanması amacıyla yapıldığı ve yeni parselin eski kök parsellere göre eşdeğer olduğu gerekçesiyle davayı reddetmişlerdir. Davacı, temyiz başvurusunda, karara esas alınan bilirkişi raporunun hatalı olduğunu, araziler arasında maddi ve konumsal olarak büyük farklar bulunduğunu, aktife alınan arazinin kullanılamaz durumda olduğunu ve tapu siciline güvenerek iyi niyetle yaptığı alımın göz ardı edildiğini belirterek kararın bozulmasını istemektedir.
T.C.
D A N I Ş T A YDÖRDÜNCÜ DAİREEsas No
: █████████Karar No
: █████████TEMYİZ EDEN (DAVACI)
: ...VEKİLİ
: Av. ... , Av. ...KARŞI TARAF (DAVALI)
: ... Genel MüdürlüğüVEKİLİ
: Av. ...İSTEMİN KONUSU
: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ
:Dava konusu istem
: Diyarbakır ili, Yenişehir ilçesi ... ada ... parsel nolu taşınmazın pasife alınarak ... ada ... parsel nolu taşınmazın aktife alınmasına dair toplulaştırma işleminin iptali istenilmiştir.İlk Derece Mahkemesi kararının özeti
: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitler değerlendirildiğinde; 1. toplulaştırma sonrası oluşan ... nolu parsele, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... nolu parsellerden hisse geldiği, ilk toplulaştırma sonrası oluşan ... nolu parselin, ... ve ... adına müştereken kayıtlı olduğu, dava dosyasında bulunan tapu senetlerinden ...'ın hisselerinin varislerine intikal ettiği, intikal edilen hisselerin ve ...'a ait hisselerin davacı ...'ye satıldığı, dava konusu uygulamada, kamu yatırım payı oranının (KYPO) 0,0 (yüzde 0) olduğu, yasada belirtilen üst sınırın aşılmadığı, toplulaştırma öncesi kök parsellerde müşterek malikli ve ... parsel hisselerinin olduğu, uygulama sonrası eski kök parsellere yakın, ... nolu parselde tam hisseli müstakil ve tek parsel verildiği, 1. toplulaştırma öncesi kök parsellerde müşterek malikli ve 10 adet farklı parsel hisselerinin olduğu, ... nolu parselin tahsisinin yapıldığı, satış sözleşmesi ile davacı tarafın mülkiyetine geçtiği, ... nolu parselin Diyarbakır-Elazığ Karayoluna bitişik olduğu, 2. toplulaştırma sonrası eski kök parsellere yakın, ... nolu parselde tam hisseli müstakil ve tek parselde verildiği, yeni verilen parselin, dağınık müşterek olan eski kök parsellere göre eşdeğer olduğu, her ne kadar davacı tarafından satın almış olduğu ... nolu parselin karayoluna bitişik iken ikinci toplulaştırma işlemi tahsis edilen ... nolu parselin karayoluna uzak olduğu ileri sürülmüş ve bilirkişi raporuyla da ikinci toplulaştırma işlemi sonucunda davacıya karayolundan 5-6 km içeride parselin tahsis edildiği anlaşılmış ise de yargı kararının uygulanması amacıyla yeniden toplulaştırma işleminin yapıldığı açık olduğundan dava konusu toplulaştırma işleminin anılan parsele ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti
: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI
: Karara esas alınan bilirkişi raporunun keşfin amacına aykırı bir şekilde hazırlandığı, ... ada ... parselin, ... ada ... parselden daha büyük bir arazi olduğu, ... Diyarbakır/Ergani ana yoluna sıfır iken ... parselin Diyarbakır/Ergani ana yoluna oldukça uzakta bir parsel olduğu, ... parselin maddi olarak değerinin ... parselden en az 2 veya 3 kat daha fazla olduğu, toplulaştırmanın amacına ve kanuna da aykırılık teşkil ettiği, arazinin kışın sürekli taşan ve araziye kaya taşıyan dere yüzünden kullanılmaz halde olduğu, aktife alınan arazinin hiç bir şekilde kullanılmadığı, tapu siciline güven ilkesi gereği ... ada ... parselde bulunan taşınmazı ... tarihinde satın aldığı, kendisinin iyi niyetli üçüncü kişi konumunda olduğunun değerlendirilmeye alınması gerektiği, keşfin amacının araziler arasındaki maddi ve konumsal farkın belirlenmesi ve toplulaştırmanın iyiniyetli olduğu hususu dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği, usul ve hukuka aykırı yapılan toplulaştırma işlemi yapıldığından kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI
: Cevap verilmemiştir.TETKİK HÂKİMİ
: ...DÜŞÜNCESİ
: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE
:3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.█████/2019 tarih ve 30679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği'nin ''Parsellerin yeniden düzenlenmesi'' başlıklı 16. maddesinde,"(1) Proje idaresi tarafından proje alanının yeniden düzenlenmesi aşağıda belirtilen hususlara uygun olarak yapılır veya yaptırılır.a) Maliklerin istekleri de dikkate alınarak parsel değer sayılarından azami yüzde on ortak tesislere katılım payı düşüldükten sonra kalan miktarın toplamına eşit değerdeki alan, mümkünse tek parsel olarak tercih sırasına göre verilmeye çalışılır.b) Uygulamaya tabi parseller üzerinde zemine bağlı hakların varlığı halinde söz konusu parseller, hak lehtarlarının görüşü doğrultusunda parselasyon işlemine tabi tutulur.(....) düzenlemesine yer verilmiştir.Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,...parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi,...., düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.Dosyanın incelenmesinden, mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; 1. toplulaştırma sonrası oluşan, ... nolu parsele, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... nolu parsellerden hisse geldiği, toplulaştırma sonrası oluşan ... nolu parselin, ... ve ... adına müştereken kayıtlı olduğu, ...'ın varislerine intikal eden hisselerin ve ...'a ait hisselerin davacıya satıldığı, dava konusu uygulamada toplulaştırma öncesi kök parsellerde müşterek malikli ve ... parselde hisselerinin olduğu, uygulama sonrası eski kök parsellere yakın, ... nolu parselde tam hisseli müstakil ve tek parsel verildiği, 1. toplulaştırma öncesi kök parsellerde müşterek malikli ve 10 adet farklı parsel hisselerinin olduğu, ... nolu parselin tahsisinin yapıldığı, satış sözleşmesi ile davacı tarafın mülkiyetine geçtiği, ... nolu parselin Diyarbakır-Elazığ Karayoluna bitişik olduğu, 2. toplulaştırma sonrası eski kök parsellere yakın, ... nolu parselde tam hisseli müstakil ve tek parselde verildiği, yeni verilen parselin, dağınık müşterek olan eski kök parsellere göre eşdeğer olduğu, her ne kadar davacı tarafından satın almış olduğu ... nolu parselin karayoluna bitişik iken ikinci toplulaştırma işlemi tahsis edilen ... nolu parselin karayoluna uzak olduğu ileri sürülmüş ve bilirkişi raporuyla da ikinci toplulaştırma işlemi sonucunda davacıya karayolundan 5-6 km içeride parselin tahsis edildiği görülmüş ise de, yargı kararının uygulanması amacıyla yeniden toplulaştırma işleminin yapıldığı açık olduğu belirtilmiş olup, bu durumda dava konusu parseli de kapsayan alanda yapılan toplulaştırma işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği görülmektedir.Uyuşmazlıkta, dava konusu parseli de kapsayan alanda yapılan 1. Toplulaştırma uygulamasının ... tarihinde tescil edildiği, yapılan toplulaştırma işleminden yaklaşık beş yıl sonra Hazine tarafından ... ve ... nolu mera parsellerini de kapsayan alanda yapılan bu toplulaştırma işleminin anılan parsellere ilişkin kısmının iptaline yönelik dava açıldığı, ... İdare Mahkemesi'nin E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edildiği, kararın ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla istinaf istemi reddedilerek kesinleştiği, bu kararın uygulanması amacıyla 2. Toplulaştırma işleminin yapıldığı, 1. Toplulaştırma uygulaması sonucunda oluşturulan ... nolu parselin satış sözleşmesi ile davacı tarafın mülkiyetine geçtiği, 2. Toplulaştırma kapsamında işlem gören dava konusu ... ada ... parselin yeni ... ada ... nolu parsele taşındığı, parselin Devegeçidi Baraj yoluna cepheli olduğu, keşif esnasında ... ada ... parselin dere yatağında olduğu, taşlık ve ana yoldan 5-6 km uzakta olduğunun gözlemlendiği, her iki toplulaştırma işlemleri sonucunda dağınık halde bulunan kök parsellerinin tek parselde, eski parsellere yakın konumda Devegeçidi Baraj yoluna cepheli olacak şekilde tahsis edildiği, dağınık müşterek olan eski kök parsellere göre eşdeğer olduğu, toplulaştırma işleminin mahkeme kararıyla iptali ve yeniden toplulaştırma işlemi yürütülmesi yönüyle toplulaştırma usul ve ilkelerine uygun hareket edildiği dikkate alınmış ise de; davacının 1. Toplulaştırma işlemi tescil edildikten sonra ... ada ... parselin maliki olduğu, anılan parselin Elazığ- Diyarbakır Karayoluna bitişik olduğu, toplulaştırma ile kara yolundan 5-6 km içeride Devegeçidi Baraj yoluna cepheli olacak şekilde yeni ... ada ... parselin tam hisseli olarak tahsis edildiği, toplulaştırma işlemi sonucunda verilen taşınmaz ile önceki taşınmazın bulundukları konum ve verimlilik esaslarına göre eşdeğer olmadığı, davacıya taşınmazının bulunduğu yerin yakınından yer verilmediği, yukarıda anılan iptal kararının da doğrudan davacının satın aldığı parselin kök parseline ilişkin olmayıp dava dışı başka bir parsele ilişkin olduğu dikkate alındığında anılan iptal kararının davacı açısından bağlayıcı olmadığı, bu nedenle davacının mağduriyetine neden olan dava konusu toplulaştırma işleminde anılan parsel yönünden hukuka uygunluk görülmemiştir.Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.KARAR SONUCU
:Açıklanan nedenlerle;1. Temyiz isteminin kabulüne,2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.