İstanbul Anadolu 5. Asliye Ticaret Mahkemesi, çek keşidecisinin zayi nedeniyle açtığı kıymetli evrak iptali davasını, hukuki yarar ve aktif husumet yokluğu nedeniyle usulden reddetti.
Özet: Davacının, rızası dışında elinden çıktığını ve zayi olduğunu belirttiği toplam 1.750.000 TL değerindeki dört adet çekin iptali istemiyle açtığı davada mahkeme, Türk Ticaret Kanununa göre kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptali davasını açma hakkının senedin hamili olan hak sahibine ait olduğunu, davacının ise çeklerin keşidecisi ve hesap sahibi olması sebebiyle bu davayı açmak için yasal olarak gerekli olan hukuki menfaate ve aktif husumet ehliyetine sahip olmadığını belirlemiştir. Bu nedenle mahkeme, davanın esasına girilmeksizin usulden reddine karar vermiştir.
T.C. İstanbul Anadolu 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO
: ████████KARAR NO
: ████████DAVA
: Kıymetli Evrak İptali (Zayi Nedeniyle)DAVA TARİHİ
: █████/2026KARAR TARİHİ
: █████/2026Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Zayi Nedeniyle) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜDAVA
:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; dava konusu müvekkili keşidecisi olan ----- şubesinden alınmış, 31.05.2026 keşide tarihli HESAP NO: ----, ÇEK NO:----, 400.000 TL miktarlı, 31.06.2026 keşide tarihli HESAP NO: -----, ÇEK NO:------, 400.000 TL miktarlı, 31.07.2026 keşide tarihli HESAP NO: ----, ÇEK NO:-----, 400.000 TL miktarlı, 31.08.2026 keşide tarihli HESAP NO: ------, ÇEK NO:-------, 550.000 TL miktarlı çeklerin zilyedi olduğunu ancak söz konusu çeklerin, müvekkilinin rızası hilafına elinden çıktığını, müvekkili şirket yetkilisine ait özel eşyalarla birlikte zayii ettiği ve rızası hilafına elinden çıkan çeklerin karşılığı bankadan tahsil edilme tehlikesi bulunduğunu, iptali talep edilen çekin bilgi dışında üçüncü şahısların eline geçme riskine karşı, ödemenin tedbiren durdurulması, bunun için ilgili bankaya müzekkere yazılmasını, yargılama neticesinde bu çeklerin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.DELİLLERİN DEĞERLERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇEDava, TTK'nın 818/s atfıyla uygulanması gereken 757-764. madde hükümlerine göre açılmış zayi nedeniyle çek iptali talebine ilişkindir.TTK.'nın 757-764. maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre, çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK.'nın 651/2. maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir. Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir. (TTK.652. madde)Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır. Çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı İİK'nın 72. maddesi uyarınca olumsuz tespit davası açma imkanı da mevcuttur. Yine TTK'nın 651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi, senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. Somut olayda davacı, çeklerin hamili değil, çeklerin bağlı olduğu hesabın sahibidir. Bu nedenle çek hesapları sahibi olan davacının işbu davayı açmakta hukuki yararı bulunmamaktadır. Hukuki yararının bulunması ise HMK.114/h maddesi uyarınca dava şartı olup mahkemece kendiliğinden gözetilmek zorundadır. Diğer yandan zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından, davacının aktif husumet ehliyeti de yoktur.Tüm dosya kapsamı, taraf iddia ve savunmaları ve bütün deliller birlikte değerlendirildiğinde; iptali istenilen çekler yönünden davacının hukuki yararının olmaması ve davacının aktif husumet ehliyeti bulunmaması sebebiyle davanın usulden reddine karar verilmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. (Yargıtay ----- HD. ---- Esas ---- Karar sayılı ilamı, ---- BAM ----. HD. --- Esas ------ Karar sayılı ilamı,)HÜKÜM
: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-Davanın HMK 114/1-h, ve HMK 115/2 maddesi gereğince hukuki yarar yokluğu sebebiyle USULDEN REDDİNE,2-Alınması gerekli karar harcı 732,00-TL'nin davacı tarafça peşin olarak yatırılan 29.885,63-TL harçtan mahsubu ile fazla yatırılan 29.153,63-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halide davacıya iadesine,3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,4-Davacı tarafça dosyaya yatırılan ve sarf edilmeyen gider avansının karar kesinleştiğinde Hukuk Muhakemeleri Kanununun 333.maddesi uyarınca davacı tarafa iadesine,Dair; dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde kararın tebliğinden itibaren iki haftalık yasal süre içinde ---- Bölge Mahkemeleri İstinaf yasa yolu açık olmak üzere karar verildi.