Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulamasına İlişkin Tebliğin bazı maddelerinin konusuz kalması ve 4. maddesindeki ek belge isteme yetkisinin normlar hiyerarşisine uygunluğunu değerlendirdi.
Özet: Davacı şirketin ithalatta gözetim uygulanmasına ilişkin tebliğin belirli maddelerinin ve bu tebliğe dayalı kayıt belgesi başvuru reddinin iptali istemiyle açtığı davada Danıştay Onuncu Dairesi, tebliğin yürürlükten kalkan 2. ve 3. maddelerine yönelik davanın konusuz kaldığına karar verirken, Anayasadaki normlar hiyerarşisi ilkesi ve kanuna aykırı hüküm bulunmaması gerekliliğine vurgu yaparak, tebliğin 4. maddesinde yer alan "gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir" ibaresini idareye geniş ve belirsiz takdir yetkisi tanıdığı gerekçesiyle hukuka aykırı bularak iptal etmiştir.

T.C.
D A N I Ş T A YİDARİ DAVA DAİRELERİ KURULUEsas No
: ███████Karar No
: █████████TEMYİZ EDEN (DAVALILAR)
: 1- ... BakanlığıVEKİLİ
: Av. ...2- ... BirliğiVEKİLİ
: Av....KARŞI TARAF (DAVACI)
: ... Sanayi ve Ticaret Limited ŞirketiVEKİLİ
: Av. ...İSTEMİN KONUSU
: Danıştay Onuncu Dairesinin █████/2023 tarih ve E:██████████, K:█████████ sayılı kararının, iptale ilişkin kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ
:Dava konusu istem
: █████/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak █████/2019 tarihinde yürürlüğe giren 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 2., 3. ve 4. maddelerinin ve anılan Tebliğ uyarınca davacının kayıt belgesi düzenlenmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin █████/2019 tarih ve 6450 sayılı işleminin iptali istenilmiştir.Daire kararının özeti
: Danıştay Onuncu Dairesinin █████/2023 tarih ve E:██████████, K:█████████ sayılı kararıyla;Usul yönünden;Uyuşmazlık konusu olayda, ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem niteliğindeki 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'e karşı açılan davanın ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalardan olduğu ve █████/2019 tarihli uygulama işleminin tebliği üzerine █████/2019 tarihinde açılan davanın süresinde olduğu sonucuna varıldığı, davalı İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin husumet itirazının da uygulama işleminin adı geçen idarece tesis edildiği anlaşıldığından yerinde görülmediği,Esas yönünden;2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 2. ve 3. maddelerinin incelenmesi :2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in, █████/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği,Daha sonra ise, █████/2020 tarih ve 31345 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2020/9)'in 8. maddesiyle, █████/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in yürürlükten kaldırıldığı,Bu durumda; dava konusu düzenlemenin yürürlükten kaldırılmış olması karşısında, Tebliğ'in 2. ve 3. maddeleri yönünden konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine hukuki olanak bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı,2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 4. maddesinin incelenmesi :Her ne kadar 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ yürürlükten kaldırılmış ise de; dava konusu edilen uygulama işleminin dayanağı olması sebebiyle Tebliğ'in 4. maddesine yönelik iptal isteminin esasının incelenmesinin uygun görüldüğü,Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verildiği,Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabildikleri,Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeninin, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içerdiği ve her normun geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan aldığı, normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin, ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde, kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceğinin hukukun genel ilkelerinden olduğu,Dava konusu Tebliğ'in 4. maddesinin ilk cümlesinde, kayıt belgesi taleplerine ilişkin başvuruların değerlendirmeye alınabilmesi için, Tebliğ ekinde yer alan Kayıt Belgesi Başvuru Formunun tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulması ve bu formun ekindeki belgelerle birlikte eksiksiz bir şekilde kayıt merkezlerinden birine iletilmesi gerektiğinin belirtildiği, son cümlesinde ise "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinin yer aldığı,Davalı idarenin, ithalatın ülke ekonomisi yararına ve uluslararası ticaretin gereklerine uygun olarak düzenlenmesini sağlamak amacıyla, ticaret politikası önlemlerinden biri olarak öngörülen gözetim uygulaması kapsamında, gözetim uygulamasına tabi tutulan bir malın ithalatında yükümlülerden gözetim belgesini isteyebileceği, belgenin ibraz edilmemesi halinde de, malın serbest dolaşıma girmesine izin verilmemesine yönelik düzenleme yapabileceği hususunda tereddüt bulunmadığı,Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu bir devlette hukuk güvenliğinin sağlanmasının, hukuk devleti ilkesinin yerine getirilmesi için zorunlu koşullardan olduğu, hukuki güvenliğin ise; açık, belirgin, istikrarlı ve öngörülebilir hukuk kurallarının yürürlüğe konulup uygulanması ile sağlanacağı, diğer bir deyişle, belirsiz, müphem ve keyfiliğe neden olabilecek uygulamalara yol açacak şekilde düzenleme yapılmasının, hukuk güvenliği ilkesiyle bağdaşmayacağı, bu bakımdan, öngörülebilir kurallar konulmasının, hukuk güvenliğinin tesisi için zorunlu olduğu,█████████ sayılı "İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Karar" uyarınca davalı idarenin, gözetim uygulamasının usul ve esaslarını, bu arada uygulama kapsamındaki gerekli belgeleri yönetmelik ve tebliğlerle belirleme yetkisi olduğunda kuşku bulunmadığı,Nitekim, ithalatta gözetim uygulamasının, genel, soyut ve objektif kurallar getiren İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliği'yle düzenlendiği,Bununla birlikte, davalı idare tarafından, yalnızca tek tür eşya ya da benzer nitelikteki birden çok (türev) eşya için çıkarılan, dolayısıyla kapsamı sınırlı olan ithalatta gözetim uygulanmasına ilişkin tebliğlerde; gerek ██████████ sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik'in açık hükmü, gerekse hukuki güvenlik ilkesi dikkate alınarak, gözetim kapsamında istenilecek belgelerin sayma suretiyle, somut olarak belirlenmesi gerektiği,Esasen, dava konusu Tebliğ kapsamındaki eşyanın belirli olması nedeniyle, bu eşyanın ithalatı bakımından önem arz edecek bilgi ve belgelerin önceden saptanabilir ve idarece somut, eşyaya özgü olarak sayılabilir nitelikte olduğunun açık olduğu,Ayrıca dava konusu Tebliğ'i yürürlükten kaldıran ve aynı / benzer eşyaya yönelik gözetim uygulaması öngören █████/2020 tarih ve 31345 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2020/9)'de de anılan ibareye yer verilmediğinin görüldüğü,Bu durumda, █████/2018 tarih ve 30642 sayılı (4. Mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 4. maddesinin ilk cümlesinde üst normlara ve hukuka aykırılık görülmemekle birlikte, maddenin son cümlesinde yer alan "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinde, üst hukuk normu olan ██████████ sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Yönetmelik'e ve hukuk güvenliği ilkesine uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı,Dava konusu bireysel işlemin incelenmesi : Dava konusu İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin ... tarih ve ... sayılı işlemi ile davacının kayıt belgesi başvurusunun, sunulması gereken belgelerin tam ve usulüne uygun şekilde doldurulmadığından bahisle reddedildiği,Davalılar tarafından, İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince yapılan duyuru ile kayıt belgesi başvurularında isteneceği ilan edilmiş olan "İhracatçı - Üretici Bilgi Formu"nun "IV-B Resmi Kurum İçerik Onayı" başlıklı kısmının davacı tarafından tam ve usulüne uygun olarak doldurulmadığı ve onaylatılmadığının ileri sürüldüğü, ancak söz konusu kısım ve belgenin 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ ekinde yer almadığı,Bu nedenle, 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 4. maddesinin son cümlesinde yer alan "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinde hukuka uyarlık bulunmadığından, bu düzenlemeye dayalı olarak tesis edilen dava konusu işlemde de hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle,2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in, 2. ve 3. maddeleri yönünden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 4. maddesinin son cümlesinde yer alan "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinin iptaline, maddenin diğer kısımları yönünden davanın reddine, İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği Genel Sekreterliğinin... tarih ve ... sayılı işleminin iptaline karar verilmiştir.TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI
:Davalı idarelerden Ticaret Bakanlığı tarafından, kayda alma uygulaması ile anılan ürünlerin ithalatının, iç piyasa ve sanayinin ihtiyaçlarının, iç ve dış ekonomik gelişmelerin dikkate alınarak izlenmesi, söz konusu ürünlerin ithalatında uygulanmakta olan ticaret politikası savunma araçlarının etkisinin incelenmesi ve bu araçların etkisiz kılınmasına ilişkin girişimlerin araştırılması ve tespit edilmesinin amaçlandığı, tekstil, konfeksiyon ve deri ürünlerinin yerli üreticiler açısından kritik öneme sahip sektörler ve ihracatta en önemli kalemlerden olduğu, bu sektörlerin ithalat kaynaklı haksız rekabete sıkça maruz kaldığı, uyuşmazlıktaki uygulamanın 8 aydan uzun bir süreden önce duyurulduğu, talep edilen bilgi ve belgelerin açıkça sıralandığı, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini ihlal eden bir husus bulunmadığı, davacı tarafından İhracatçı/Üretici Bilgi Formunun IV-B bölümünün tam ve eksiksiz olarak doldurulup onaylanmadığının tespit edildiği, "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinin Tebliğ'den çıkarıldığı, dava konusu uygulamanın █████/2020 tarihi itibarıyla sonlandırıldığı, Tebliğ'in iki maddesi hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilirken sadece bir maddesinin bir cümlesi yönünden iptal kararı verilmesinin hukuka ve usule aykırı olduğu ileri sürülmektedir.Davalı idarelerden İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği tarafından, davacı şirketin başvurusu üzerine istenilen belgenin ek belge niteliğinde olmadığı, mevzuat gereği sunulması zorunlu bir belge olduğu, dava konusu ... tarih ve ... sayılı işlemin hukuka uygun olduğu, Daire kararının anılan işlemin iptaline ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI
: Davacı tarafından, Danıştay Onuncu Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçelerinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ
: Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarelerden Ticaret Bakanlığının yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:HUKUKİ DEĞERLENDİRME
:Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,b) Hukuka aykırı karar verilmesi,c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen kararın iptale ilişkin kısımları usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar kararın temyize konu bu kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.KARAR SONUCU
:Açıklanan nedenlerle;1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin reddine,2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen karar verilmesine yer olmadığına, kısmen iptale, kısmen davanın reddine ilişkin Danıştay Onuncu Dairesinin █████/2023 tarih ve E:██████████, K:█████████ sayılı kararının temyize konu iptale ilişkin kısımlarının ONANMASINA,3. Kesin olarak, █████/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.KARŞI OYX- Dava, █████/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak █████/2019 tarihinde yürürlüğe giren 2019/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 2., 3. ve 4. maddelerinin ve anılan Tebliğ uyarınca davacının kayıt belgesi düzenlenmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.Dava konusu Tebliğ'de; fasıl numarası, G.T.P veya G.T.İ.P. numaraları Tebliğ'de belirtilen tekstil, konfeksiyon ve deri ürünlerinin ithalatının menşe ayrımı yapılmaksızın gözetime tabi tutulması, bu amaçla söz konusu eşyaların ithalat işleminin kayda alındığına dair kayıt belgesi aranması öngörülmekte ve kayıt belgesi alabilmek için başvuru koşulları ile başvuruda istenecek bilgi ve belgeler belirtilmektedir.Anılan Tebliğ'in "Başvuru" başlıklı 4. maddesinde; Kayıt Belgesi taleplerine ilişkin başvuruların değerlendirmeye alınabilmesi için EK III’te yer alan Kayıt Belgesi Başvuru Formunun tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulması ve bu formun ekindeki belgelerle birlikte eksiksiz bir şekilde Kayıt Merkezlerinden birine iletilmesi gerektiği belirtildikten sonra aynı maddenin son paragrafında; "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." hükmüne yer verilmiştir.4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 55. maddesine dayanılarak Bakanlar Kurulunca çıkarılan ve █████/2004 tarih ve 25476 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan █████████ sayılı "İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Karar"da, ithalatta gözetim uygulanmasına, gözetim uygulanmasının usul ve esaslarını belirlemeye, Yönetmelik ve Tebliğ çıkarmaya Ticaret Müsteşarlığı (daha sonra yapılan yasal değişiklikler sonucu bu yetki Ticaret Bakanlığına geçmiştir.) yetkili kılınmış ve bu Karar'ın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların, Yönetmelik ile belirleneceği öngörülmüştür.Anılan Karar'a dayanılarak çıkarılan ve █████/2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliği'nin 3. maddesinin 4. fıkrasında da, ileriye dönük bir malın ithalatında, gümrük mevzuatının gerektirdiği belgelerin yanı sıra "Gözetim Belgesi"nin de aranacağı; son fıkrasında ise, gözetim uygulanmasına ilişkin usul esaslar ile başvuru sahiplerinden alınacak olan taahhütnamelerin, Tebliğlerle belirleneceği hükümlerine yer verilmiştir.Görüldüğü üzere, ithalat işlemlerinin özelliği ve gözetim uygulanmasının amacı dikkate alınarak gözetim uygulanmasına ilişkin usul ve esasların, dolayısıyla gözetim (kayıt) belgesi alabilmek için istenecek bilgi ve belgelerin belirlenmesi konusunda idareye Tebliğ ile düzenleme yapabilme yetkisi tanınmış bulunmaktadır.Dava konusu Tebliğ'in, gerekli görmesi halinde ek bilgi ve belge istenebileceğine ilişkin hükmünün hukuka uygunluğunun saptanabilmesi için öncelikle ithalatta gözetim uygulanmasının amacının ortaya konulması gerekmektedir.İthalatta gözetim uygulanması, genel olarak yerli üretim dalının ithalat nedeniyle zarar tehdidi altında olup olmadığının tespiti ve söz konusu tehdidin oluşması halinde ileride alınabilecek dampinge karşı vergi, kota vb. önlemlerin nitelik ve çerçevesinin çizilebilmesine olanak sağlayacak verilerin elde edilmesi amacıyla getirilmiş bir uygulamadır. Gözetim uygulanması ile yerli üreticinin haksız ve asimetrik rekabete karşı korunması amacıyla, yerli üretime zarar veren veya verme ihtimali olan malların ithalatı izlenmektedir.Dolayısıyla, gözetim uygulanması doğrudan ithalata karşı bir korunma önlemi değil korunma önlemi alınıp alınmayacağına dair söz konusu mal veya mallar hakkında veri toplanması ve bu amaçla ithalatının izlenmesidir.Uyuşmazlıkta, doğa sporlarına ilişkin eşya ithal eden davacı şirket, ithal etmek istediği bazı ürünlerin gözetim uygulamasına tabi tutulması nedeniyle... tarihli başvuru ile ... sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ kapsamında kendisine kayıt belgesi verilmesi talebinde bulunmuş, davacının başvurusu, başvuruda sunulması gereken belgelerin tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulmadığından bahisle davalı İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin ...tarih ve ... sayılı işlemiyle reddedilmiştir.Dava konusu Tebliğ eki başvuru Formunda, ithalatçı ve ihracatçıya ilişkin bilgiler yer almış, Kayıt Belgesi Başvuru Formuna eklenecek belgeler ise; beyan sahibine ait imza sirküleri, "ithalatçı bilgi formu" ile üretici ithalatçılar için "üretici ithalatçı bilgi formu", "ihracatçı kayıt formu", "madde bilgi formu", örme/dokuma kumaş, iplik elyaf ve elyaf detay beyanına tabi eşya için buna ilişkin beyan formu olarak sayılmıştır. Dolayısıyla, ithalat işlemlerinin karışıklığı ve çeşitlilik göstermesi nedeniyle başvuru formundaki bilgilere göre gerek görüldüğü takdirde ek bilgi ve belge istenmesi yönünden dava konusu Tebliğ hükmü ile düzenleme yapılmıştır. Söz konusu Tebliğ hükmüne dayanılarak istenecek bilgi ve belgelerin ithalat işlemine yönelik ve ithalatçı firmanın sunulabileceği türden belgeler olması gerektiği kuşkusuzdur.Bu çerçevede uyuşmazlık incelendiğinde, ithalatta gözetim uygulanmasının belirtilen amacı ve ithalat işlemlerinin çok yönlülüğü dikkate alınarak idarece gerekli görüldüğü takdirde ek bilgi ve belgeler istenmesine ilişkin dava konusu Tebliğ hükmünde ve dolayısıyla davacının başvurusunun bu hüküm uyarınca istenen belgenin tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulmadığından bahisle reddine ilişkin dava konusu bireysel işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.Açıklanan nedenlerle, davalı idarelerin temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının temyize konu iptale ilişkin kısımlarının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.