antalya bölge adliye mahkemesinin, teslim edilmeyen mallar karşılığı verilen çeklere ilişkin menfi tespit davasında, ilk derece mahkemesinin ret kararının incelenmesine dair kararı.

Antalya Bölge Adliye Mahkemesinin, teslim edilmeyen mallar karşılığı verilen çeklere ilişkin menfi tespit davasında, ilk derece mahkemesinin ret kararının incelenmesine dair kararı.

Özet: Davacı, teslim edilmeyen mallara karşılık verildiği iddiasıyla davalıya yönelik olarak düzenlediği çekler nedeniyle borçlu olmadığının tespiti amacıyla menfi tespit davası açmış, davalının icra takibi başlattığı çeklerin mevcut borcu yansıttığını savunması ve davacının iddiasını ispatlayamaması üzerine ilk derece mahkemesince davanın reddedilmesi üzerine, davacı eksik inceleme yapıldığı ve malların teslim edilmediği gerekçesiyle istinafa başvurmuş olup, istinaf mahkemesi satış sözleşmelerinde edimlerin eş zamanlı ifa edilmesi ilkesi çerçevesinde uyuşmazlığı değerlendirmektedir.

T.C.

ANTALYA

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

11. HUKUK DAİRESİ

KARAR TARİHİ

:█████/2025

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ

:Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi

KARAR TARİHİ

:█████/2022

DAVANIN KONUSU

:Menfi Tespit

GEREKÇELİ KARAR

YAZIM TARİHİ

:█████/2025

İlk Derece Mahkemesinin kararı ve dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.

Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; davalının müvekkili hakkında ... Bankası Dazkırı Afyonkarahisar Şubesine ait ... seri nolu 16.11.2019 keşide tarihli 40.000,00 TL tutarlı ve ... seri nolu 02.11.2019 keşide tarihli 45.000,00 TL tutarlı çekler için Antalya 3. İcra Ceza Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile karşılıksız çekten dolayı şikayetçi olduğunu, müvekkiline ait şirket kayıtları incelendiğinde davalıya herhangi bir borcu olmadığının ortaya çıkacağını, müvekkilinin söz konusu çekleri almayı hedeflediği malların karşılığı olarak verdiğini, söz konusu malların müvekkiline teslim edilmediğinden dolayı davalıya borcu olmadığını, müvekkiline açılan şikayetlerin iptali amacıyla ve borçlu olmadıklarının tespit amacıyla işbu davayı açma zaruriyetleri hasıl olduğunu, açıklanan nedenlerle çeklerle ilgili borçlu olmadıklarının

tespitine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalı vekili; borçlunun vadesi geldiği halde borcunu ödememesi üzerine Dazkırı İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyası ile 2 adet çek için icra takibi başlatıldığını, davacının açmış olduğu davanın haksız ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, çekin bir ödeme vasıtası olup kural olarak mevcut bir borcun tediyesine yönelik verildiğinin kabulü gerektiğini, bu karinenin aksini iddia eden ve çeklerin teminat amaçlı verildiğini ileri süren davacının bu iddiasını yazılı delil ile kanıtlaması gerektiğini, çekler üzerinde teminat çeki olduklarına dair bir ibare bulunmadığını, açıklanan nedenlerle haksız davanın reddi ile %20'den aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece; "... davalının ticari defterlerinde dava konusu alacağın mevcut olduğunun anlaşılması, davacı lehine davalı aleyhine dava konusuna ilişkin bir belirlemenin/kaydın olmaması, davacının ticari defterlerini sunmaması nedeniyle lehe delil olarak ticari defterlerine dayanma imkanının olmaması, ispat külfetinin davacıda olmasına rağmen yerine getirilmemesi, "yemin" deliline de dayanılmaması hususları bir arada düşünülerek ispatlanamayan davanın reddine karar vermek gerekmiştir. İİK'nın 72/4. maddesi gereğince davalı alacaklı lehine %20 tazminata hükmedilmesi için, dava konusu takibin davacının talebi ile ihtiyaten durdurulması ve daha sonra haksız çıkması gerekir. Dosyada ihtiyati tedbir olmadığı için alacaklı/davalı lehine bir tazminata hükmedilmemiştir." şeklinde karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karara karşı, davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Mahkemece eksik inceleme yapıldığını, ... Bankası A.Ş. Dazkırı şubesine ait ... seri nolu, █████/2019 keşide tarihli ve 40.000,00 TL tutarlı çek ve ... Bankası Dazkırı şubesine ait ... seri nolu, █████/2019 keşide tarihli ve 45.000,00 TL tutarlı çek için davalı tarafın Antalya 3. İcra Ceza Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile karşılıksız çek şikayeti yaptığını, müvekkiline ait şirket kayıtları incelendiğinde davalıya, müvekkilinin herhangi bir borcu olmadığının ortaya çıkacağını, müvekkilinin ticari defterlerine ilişkin yeterli inceleme yapılsaydı müvekkilinşn alacaklı olarak gözükeceğini, müvekkilinin söz konusu çekleri, almayı hedeflediği malların karşılığı olarak verdiğini, söz konusu malların müvekkiline teslim edilmediğinden dolayı müvekkilinin davalıya borcunun bulunmadığını istinaf sebepleri olarak ileri sürmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE

Dava, İİK'nın 72. maddesi uyarınca kambiyo senedinden kaynaklı menfi tespit istemine ilişkindir.

Mahkemece yazılı gerekçeyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

TBK'nın 207. maddesi, “Satış sözleşmesi, satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir. Sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir âdet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdürler." hükmünü haizdir. Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere, aksi kararlaştırılmadıkça satış sözleşmelerinde alıcı ile satıcının edimlerini aynı anda eda etmeleri esastır. O halde, alım satım akdine konu malı teslim almadan satıcıya avans ödemesi yaptığını iddia eden davacı, bu iddiasını ispat yükü altındadır. Satış sözleşmesinde aksine bir anlaşma olmadığı takdirde, tarafların edimlerini aynı anda ifa etmeleri kural olduğundan, peşin satış karinesi uyarınca davacının davalıya avans niteliğinde çek ile ödeme yaptığını yazılı delillerle kanıtlaması gerekir. Ayrıca çek, mevcut bir borcun tasfiyesi amacıyla verilen bir ödeme aracı olup çekin avans olarak verildiğini ispat yükü yine davacı taraf üzerindedir. Diğer yandan çek, bağımsız borç ikrarını içeren bir senettir. Bu nedenle bir illete bağlı olması gerekmez ve kural olarak ispat yükü, çekin bedelsiz olduğunu ileri süren tarafa aittir.

Davacı tarafça, davaya konu çeklerin davalıya mal alımı için avans olarak verildiği, ancak karşılığında mal teslim edilmediği ileri sürülmüştür. Davalı şirket ise çeklerin ödeme vasıtası olduğunu, aksinin davacı tarafça yazılı delillerle ispatlanması gerektiğini savunmuştur.

Somut olayda; davaya konu ... Bankası A.Ş. Dazkırı/Afyonkarahisar şubesine ait keşidecisi davacı ... Gıda San. Tic. Pazarlama lehtarı davalı ... Ürünleri San. Tic. A.Ş. olan ... seri nolu █████/2019 keşide tarihli 40.000,00 TL tutarlı çek ve ... Bankası Dazkırı/Afyonkarahisar şubesine ait keşidecisi davacı ... Gıda San. Tic. Pazarlama lehtarı davalı ... Ürünleri San. Tic. A.Ş. olan ... seri nolu, █████/2019 keşide tarihli 45.000,00 TL tutarlı çeklerin davalı şirket tarafından ibrazında karşılığının bulunmadığının belirlendiği anlaşılmıştır.

Davacı ile davalı ... Ürünleri San Tic. A.Ş.'nin ticari defterleri üzerinde yaptırılan bilirkişi incelemesinde; davalı tarafça davacı adına düzenlenen mal alım satımına ilişkin faturaların ve davacı tarafça davalı tarafa yapılan ödemelerin davalının defterlerinde usulüne uygun ve süresinde işlendiği, davacı tarafın aşamalarda çekle ve banka havalesi yoluyla ödemelerde bulunduğu, dava konusu çeklerin davalı ticari defterlerinde kayıtlı olup, dava konusu çeklerin kaydndan sonra da davacı tarafın banka havalesi ile 11.280,00 TL daha ödeme yaptığı, böylelikle davaya konu çeklerin de satın alınan mallar karşılığı davacı yanca ödeme amacıyla verildiğinin tespit edildiği, davacı tarafça usulüne uygun yapılan ihtara rağmen ticari defter ve kayıtlarının incelemek için ibraz edilmediği anlaşılmış olup, bu bağlamda davacı yanca davaya konu çeklerin avans çeki olduğu usulüne uygun delillerle ispat edilemediğinden İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır.

HMK. m. 359/3 uyarınca; dosya kapsamındaki yazı, belge ve bilgilere, yasaya uygun gerektirici nedenler, İlk Derece Mahkemesi kararının gerekçesinde dayanılan delillerle, delillerin tartışılması sonucu maddi olay ve hukuki değerlendirmede usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı, HMK m. 355/1. gereği incelemenin istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılıp, re'sen gözetilmesi gereken, kamu düzenine herhangi bir aykırılığın da bulunmadığı, kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından; davacı vekilinin istinaf itirazları yerinde görülmediğinden HMK m. 353/1-b-1. gereğince istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermek gerektiği anlaşıldığından aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM

:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-Davacı vekilinin İlk Derece Mahkemesi kararına ilişkin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,

2-492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 615,40 TL maktu istinaf karar harcından peşin olarak yatırılan 80,70 TL harcın mahsubu ile bakiye 534,70 TL istinaf karar harcının davacıdan tahsili ile Hazineye GELİR KAYDINA, harç tahsil müzekkeresinin İlk Derece Mahkemesince YAZILMASINA,

3-Davacının istinaf başvurusu nedeniyle yapılan yargılama masraflarının kendi üzerinde BIRAKILMASINA,

4-Kullanılmayan istinaf gider avansının 6100 Sayılı HMK'nın 333. maddesi uyarınca İlk Derece Mahkemesince karar kesinleştiğinde ilgilisine İADESİNE,

5-İstinaf incelemesi dosya üzerinden yapıldığından davalı lehine vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,

6-Kararın Dairemiz tarafından taraflara TEBLİĞİNE,

Dair; dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, █████/2025 tarih 7550 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 20. maddesi uyarınca parasal sınırların uygulanmasında davanın açıldığı tarihteki miktarı esas alınmak suretiyle 6100 Sayılı HMK'nın 361/1. maddesi gereğince Dairemiz kararının tebliğinden itibaren İKİ HAFTALIK süre içinde Yargıtay nezdinde temyiz kanun yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi. █████/2025

...