vakfın tevliyetine ehil evlat tespiti talepli davada mülhak vakıf, mahkeme yetkisi ve bilirkişi raporunun hukuka uygunluğunun temyiz incelemesi.

Vakfın tevliyetine ehil evlat tespiti talepli davada mülhak vakıf, mahkeme yetkisi ve bilirkişi raporunun hukuka uygunluğunun temyiz incelemesi.

Özet: Bu hukuki evrak, davacıların mülhak bir vakfın tevliyetine ehil evladı olduklarının tespiti amacıyla açtığı davanın seyrini ele almaktadır; ilk derece mahkemesi, davacıların vakfın kurucusu ve mütevellileriyle soybağlarının uzman raporuyla sabit görülmesi üzerine davanın kabulüne karar vermiş, davalıların istinaf başvuruları bölge adliye mahkemesince esastan reddedilerek ilk karar onanmıştır. Davalı vekilinin, alanında uzman üç kişilik bilirkişi kurulu yerine tek bilirkişi raporuna dayanıldığı ve raporun eksik olduğu iddiasıyla bölge adliye mahkemesi kararını temyiz etmesi üzerine, dosya yüksek mahkemenin incelemesine gelmiş; metinde ayrıca mülhak vakıf tanımı ve yargılamadaki yetki kuralları detaylı olarak irdelenmektedir.

8. Hukuk Dairesi █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi

SAYISI

: █████████ E., █████████ K.

KARAR

: İstinaf başvurusunun esastan reddine

İLK DERECE MAHKEMESİ

: İstanbul Anadolu 1. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI

: ████████ E., ████████ K.

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen tevliyete ehil vakıf evladı olduğunun tespiti davası sonucunda verilen hükme karşı davalı ... vekili ile mülhak Vakıf vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı ... vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

K A R A R

Dava dilekçesinde; davacılar ... ve arkadaşlarının İstanbul'da kurulu Mülhak ... Vakfı'nın tevliyete müstahak vakıf evladı olduklarının tespiti istenmiştir.

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonunda; dosyaya sunulan 17.01.2022 tarihli raporda; davacılar ..., ..., ... ve ...'ın ... kızı ... Vakfı kurucusu ... ile yanısıra vakıfta mütevellilik görevine gelen kişilerle de soybağları olduğunun tespit edildiği, bu doğrultuda bilirkişi tarafından davacıların dava konusu vakfın evlatları ve vakfiye şartlarına göre de tevliyete ehil evlatları olduğuna dair görüşleri İlk Derece Mahkemesince de benimsenerek "davanın kabulü ile davacılar ..., ..., ... ve ...'ın Mülhak ... Vakfı’nın tevliyete ehil vakıf evladı olduklarının tespitine," karar verilmiştir.

Davalı ... vekili ile davalı mülhak Vakıf vekilinin istinaf başvurusu üzerine Bölge Adliye Mahkemesince; dosyadaki belgelere, duruşma sürecini yansıtan tutanaklar ve gerekçe içeriğine göre, İlk Derece Mahkemesi kararında davanın esasıyla ilgili tarafların gösterdiği hükme etki edecek tüm delillerin toplandığı, kanunun olaya uygulanmasında ve gerekçede hata edilmediği, ihtilafın doğru olarak tanımlandığı, kararın usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesi ile davalı ... vekili ile davalı (mülhak) ... Vakfı vekilinin yerinde bulunmayan istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Davalı ... vekili Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı verdiği temyiz dilekçesinde; istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebepleri tekrar ederek tek bilirkişi yerine alanında uzman üç kişilik bilirkişi kurulundan rapor alınması gerektiğini, eksik rapora dayalı olarak karar verildiğini, açıklanan ve re'sen gözönünde tutulacak nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını talep etmiştir.

Dava, mülhak vakfa mütevelli atanma kararına esas teşkil etmesi yönü ile vakfın tevliyetine ehil vakıf evladı olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

5737 sayılı ... Kanunu'nun 3. maddesine göre, mülhak vakıf mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin yürürlük tarihinden önce kurulmuş olan yönetimi vakfedenlerin soyundan gelenlere şart edilmiş ve bu kişiler tarafından; mazbut vakıf ise bu kanun uyarınca Genel Müdürlükçe yönetilecek ve temsil edilecek ... ile mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve 2762 sayılı ... Kanunu gereğince ... Genel Müdürlüğünce yönetilen ... olarak tanımlandıktan sonra, aynı Kanun'un 6. ve 7. maddelerinde ise mazbut vakıfların ... tarafından yönetilip temsil edileceği hükme bağlanmıştır.

Vakıflarla ilgili açılan davalarda yetkili Mahkeme belirlenirken 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (6100 sayılı Kanun) iki ayrı düzenlemenin dikkate alınması gerekmektedir.

Kesin yetki kuralının öngörüldüğü 14/2. madde de, özel hukuk tüzel kişilerinin, ortaklık veya üyelik ilişkileriyle sınırlı olmak kaydıyla, mevcut bir ortağına veya üyesine karşı veya bir ortağın yahut üyenin bu sıfatla diğerlerine karşı açacakları davalar için, ilgili tüzel kişinin merkezinin bulunduğu yer Mahkemesinin kesin yetkili olduğu bu özel ve sınırlı hal dışında kesin yetki kuralının mevcut olmadığı, maddede düzenlenen yetkinin, kesin nitelikte olup kamu düzenine ilişkin olduğundan İlk Derece Mahkemesince yargılamanın her safhasında re'sen dikkate alınması gerekmektedir.

Kesin yetki kuralı dışındaki genel yetkili Mahkeme ise, 1086 sayılı Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 9. maddesini karşılayan 6100 sayılı Kanun'un 6. maddesinde düzenlenmiş olup, buna göre; yetkili Mahkeme davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri Mahkemesidir. Ayrıca aynı Kanun'un 19/4. maddesine göre de yetkinin kesin olmadığı davalarda, davalı süresi içinde ve usulüne uygun olarak yetki itirazında bulunmazsa, davanın açıldığı Mahkeme yetkili hale gelir. Hakim doğrudan (re'sen) yetkisizlik kararı veremez.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 51. maddesinde; tüzel kişinin yerleşim yerinin, kuruluş belgesinde başka bir hüküm bulunmadıkça işlerinin yönetildiği yer olduğu hükme bağlanmıştır. İntifa haklarının (tevliyet, sükna ve galle) tespit ve tahsili için; mülhak ... aleyhine açılacak davalarda yetkili Mahkeme, vakfın yerleşim yeri (kurulduğu yer); Mahkemeleri kesin yetkilidir.

6100 sayılı Kanun'un 114. maddesi gereği yetkinin kesin olduğu hâllerde, Mahkemenin yetkili bulunması dava şartı olup, dava şartlarının 115. maddesi gereği yargılamanın her aşamasında re'sen dikkate alınması gerekir. Yine aynı Kanun'un 19. maddesi gereği yetkinin kesin olduğu davalarda, Mahkeme yetkili olup olmadığını, davanın sonuna kadar kendiliğinden araştırmak zorunda olduğu hükme bağlanmıştır.

Dava konusu vakıf, mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve yönetimi vakfedenin soyundan gelenlere şart edilmiş vakıf yani “mülhak vakıf"tır. Dosyada bulunan ve ... Genel Müdürlüğünden gelen belgelerde dava konusu mülhak vakfın İstanbul'da (İstanbul Adliyesi yargı çevresinde) kurulu olduğunun bildirildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda İlk Derece Mahkemesince, vakfın merkezi (kurulu olduğu yer) İstanbul Asliye Hukuk Mahkemesinin yetkili olması sebebi ile yetkisizlik kararı verilmesi gerekirken, işin esasına girilip hüküm kurulması doğru değildir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle davalı ... vekilinin temyiz itirazları yerinde görülerek temyiz edilen Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesi gereğince bozulmasına karar verilmiştir.

S O N U Ç

: Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

7531 sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarınca ... Genel Müdürlüğünden harç alınmasına yer olmadığına, istek halinde peşin harcın temyiz edene iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

15.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.