diyarbakır asliye ticaret mahkemesi, şirketin e-defter ve beratlarının teknik arıza sonucu veri kaybıyla zayi olduğuna dair zayi belgesi talebini değerlendiren gerekçeli kararını yayımladı.

Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi, şirketin e-defter ve beratlarının teknik arıza sonucu veri kaybıyla zayi olduğuna dair zayi belgesi talebini değerlendiren gerekçeli kararını yayımladı.

Özet: Bir şirketin, mali müşavirinin bilgisayarındaki donanım arızası sonucu 2023 Şubat-Aralık ve 2024 Ocak-Mart dönemlerine ait e-defter, yevmiye, kebir berat dosyalarına erişememesi ve bu kayıtların ikincil kopyalarının Gelir İdaresi Başkanlığı sistemine yüklenmemiş olması üzerine, Türk Ticaret Kanununun 82/7 maddesi uyarınca ticari defterlerin zayi olduğuna dair belge verilmesi talebiyle açtığı davada, mahkemece olayın oluş şekli, deliller ve ilgili yasal mevzuat kapsamında, basiretli tacir ilkesi doğrultusunda istemin değerlendirildiği anlaşılmaktadır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

T.C.

DİYARBAKIR

ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO

KARAR NO

HAKİM

KATİP

DAVACI

VEKİLİ

DAVA

: Zayi Belgesi Verilmesi

DAVA TARİHİ

: █████/2024

KARAR TARİHİ

: █████/2025

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH

Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirket .....Vergi numarası ile Kurumlar vergisi mükellefi olup, ticari kayıtlarının vs tutulması konusunda .....ile anlaşma yapıldığını, ilgili mali müşavirin .....tarihinde işi bırakması ve işyerini faal halde mali müşavir .....'e devri üzerine mali müşavir .....ile .....tarihinde sözleşme imzaladığını, anlaşma uyarınca mali müşavir tarafından kullanılan .....muhasebe programı ile müvekkilinin e defter ve beratlarının tutulmaya başlanıldığını, kayıtların harddiskte depolandığını ve yasal süresinde vergi dairesine de sunulduğunu, mali müşavir tarafından .....tarihinde ana bilgisayarın açılmaması üzerine teknik servisten yardım istendiğini, bilgisayar mühendisi tarafından düzenlenen SSD Disk Analiz Raporunda SSD NAND çip sorunu nedeniyle veri kurtarma işleminin yapılamadığının belirtildiği, böylelikle müvekkilinin 2023 yılı Şubat-Aralık 2024 yılı Ocak, Şubat, Mart aylarına ait e-defter yevmiye, kebir berat ve dosyalarına ulaşılamadığını, ikincil kopyalarının elde edilemediğini, müvekkili tarafından yapılan sözleşme ile söz konusu belgelerin e-defter uyumlu yazılım programı kullanılarak hard diskte depolanmasını sağladığı dikkate alındığında müvekkilinin basiretli davrandığını, müvekkiline ait 2024 yılı Ocak,Şubat, Mart aylarına ait e-defter yevmiye, kebir beratları ve dosyalarının zayi olduğunun kabulü ile zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

Talep dilekçesi ekinde sunulan ve bilgisayar mühendisi .....tarafından düzenlenen veri kurtarma raporunda; .....vergi numaralı .....Serbest Muhasebeci Mali Müşavire ait diskteki verilerin kurtarılmasına dair kontrollerin yapıldığı, SSD disk .....model işlemci kullandığı görüldüğü.....cihazı ile rom moda erişim sağlanmış olup .....işlemci ön bellek yükleme işlemi denenmiş ancak nand çipe erişim sağlanamadığından dolayı ön yükleme işlemi yapılamadığı, .....seri numaralı SSD Disk yapılan inceleme sonucu çip sorunu tespit edilmdiği, Verilerin depolandığı NAND çiplere erişim sağlanamadığı, diske dışarıdan arızaya sebep olacak müdahale tespit edilemediği, .....numaralı SSD Disk yapılan analiz sonucu talep edilen “.....Muhasebe Programı” sgl veri tabanı dosyaların veri kurtarma işleminin SSD NAND çip sorunundan dolayı yapılamadığı belirtilmiştir.

Gelir İdaresi Başkanlığına müzekkere yazılarak; davacının e defter uygulamasına ne zaman dahil olduğu, e-defter ve beratlarının ikincil kopyalarının bulunup bulunmadığı, davacı tarafından 2023 yılı Şusat-Aralık 2024 yılı Ocak ve Şubat ile Mart aylarına ait e-defter ve berat kayıtlarının ikincil kopyalarının bulunup bulunmadığının ve davacı tarafından 2023 yılı Şubat-Aralık 2024 yılı Ocak, Şubat ve Mart aylarına ilişkin e-defter ve beratlarının ikincil kopyalarının temini için başvuru yapılıp yapılmadığı, istenilen hususlara ilişkin kayıt ve belgelerin onaylı suretlerinin gönderilmesi istenilmiştir.

Gelir İdaresi Başkanlığı Uygulama ve Veri Yönetimi Dairesi Başkanlığının .....tarihli cevabi yazısında, .....vergi kimlik numaralı .....İHRACAT SANAYİ VE TİCARET LİMİTED

ŞİRKETİ'nin .....tarihinde e-Defter uygulamasına dahil olduğu, yazı tarihi itibarıyla en son

.....dönemine ait e-Defter berat dosyalarını GİB sistemine yüklediği, ancak 2023 hesap dönemi ve

.....dönemine ait ikincil kopyalarının GİB saklama sistemine yüklenmediği, mevcut olan .....dönemlerine ait e-defter berat dosyaları ve

ikincil kopyaları ile .....arası ve .....dönemlerine ait berat dosyaları yazı ekinde

gönderildiğinin bildirildiği anlaşılmıştır. Bununla birlikte, yazı tarihi itibarıyla bahsi geçen mükellef tarafından ticari defterlerinin zayi

olduğu gerekçesiyle veya temini için yapılan herhangi bir başvurunun bulunmadığının tespit

edildiği bildirilmiştir. Davacı vekili tarafından da ilgili başvuru evrakı dosyaya sunulmamıştır.

Dava, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu ticari defter ve kayıtların (e-defter kayıtları ve beratlarının) zayi olduğunun tespitine ve TTK’nun 82/7 maddesi uyarınca zayii belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiştir.

30923 Sayılı Elektronik Genel Defter Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7.1. maddesinde de "E-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "mücbir sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir. Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter uygulama kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığıyla başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için başkanlık tarafından yazılı izin verilir." hükmünü içermektedir.

Aynı Tebliğin "e-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4. Maddesinin 1-e bendinde ise" e-Defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-Defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde .....tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur. e-Defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-Defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan “e-Defter Saklama Kılavuzu”nda açıklanır. e-Defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi yer almaktadır.

Somut olayda, siber saldırının gerçekleşmesi sonucu hard diskteki davacıya ait kayıtların kurtarılamayacağına yönelik veri kurtarma raporu .....tarihinde düzenlenmiş, dava ise .....tarihinde açılmıştır. Davacının, zayi olduğu belirtilen kayıtların kurtarılamayacağını .....tarihli rapor ile öğrendiği değerlendirilmiş ve davanın hak düşürücü süre içerisinde açıldığı kabul edilmiş ve işin esası incelenmiştir.

Tüm dosya kapsamı ile Gelir İdaresi Başkanlığı Uygulama ve Veri Yönetimi Dairesi Başkanlığının .....tarihli cevabi yazısı ve ekleri birlikte değerlendirildiğinde; belirtilen 2023 yılı Şubat-Aralık 2024 yılı Şubat ve Mart dönemlerine ilişkin e-defter ve berat kayıtlarının Gelir İdaresi Başkanlığında bulunduğu, 2024 yılı Ocak dönemine ilişkin e-defter ve berat kayıtlarının sisteme yüklenmediği dosya kapsamından anlaşılmaktadır.

2023 yılı Şubat-Aralık 2024 yılı Şubat ve Mart dönemleri e-defter ve berat kayıtları yönünden yapılan değerlendirmede; 30923 Sayılı Elektronik Genel Defter Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7.1. maddesi gereğince davacı tarafından ikincil örneklerin temini için öncelikle Gelir İdaresi Başkanlığına başvuru yapması ve başvurudan sonuç alınamaması halinde eldeki davayı açması gerekirken, davacının başvuru yapmadan davanın açılmasında hukuki yararı bulunmadığı anlaşılmakla, davanın hukuki yarar yokluğundan reddine karar verilmesi gerekmiştir.

2024 yılı Ocak dönemi e-defter ve berat kayıtları yönünden yapılan değerlendirmede; TTK m.82 düzenlenmesi, anılan Tebliğ hükümleri ve dosya kapsamında davacının dava konusu e-defter ve berat kayıtlarının ikincil kopyalarının bakanlık sistemine yüklenmesi hususunda gerekli işlemleri yapmadığı, davacının defterlerin saklanması konusunda basiretli bir tacirden beklenen özeni göstermediği, kayıtların özenle korunması ve saklanması gerekmesine rağmen, 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 4.4.1-e maddesinde öngörülen yükümlülüğü yerine getirmediği, e-Defter dosyaları ile bunlara ilişkin dosyaların ikincil kopyalarının muhafazasını sağlamadığı anlaşılmakla, davanın reddine karar verilmesi gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

HÜKÜM

: Gerekçesi yukarda açıklandığı üzere;

1-Davacının 2024 yılı Şubat-Mart dönemlerine ilişkin e-defter ve berat kayıtlarının ikincil kopyaları yönünden ve 2023 yılı Şubat-Aralık ile 2024 yılı Ocak dönemlerine ilişkin berat kayıtları yönünden ikame ettiği davanın HMK'nın 114/1-h ve 115/2. Mad. gereğince hukuki yarar yokluğu nedeniyle USULDEN REDDİNE,

2-Davacının 2023 yılı Şubat-Aralık ve 2024 yılı Ocak dönemlerine ilişkin e-defter ve berat kayıtlarının ikincil kopyaları yönünden ikame ettiği davanın REDDİNE,

3-Alınması gereken 615,40TL harçtan peşin alınan 427,60TL harcın mahsubu ile bakiye 187,8‬0TL nin davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,

4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin kendi üzerine bırakılmasına,

5-Yargılama sonucunda ve re’sen yapılacak gider olmadığı takdirde, gerekirse re’sen yapılacak gider de mahsup edilmek suretiyle, 6100 sayılı HMK’nın 333. maddesi gereğince yatırılan avansın kullanılmayan kısmının yatırana iadesine,

Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi ilgili dairesine hitaben Mahkememize verilecek istinaf dilekçesi ile istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.

Katip Hakim