2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesi uyarınca irtifak ve mülkiyet kamulaştırma bedeli tespiti, arazi değerlemesi, faiz ve tescil kararı usulüne ilişkin temyiz incelemesi.
Özet: Kamulaştırma Kanununun 10. maddesi uyarınca açılan irtifak hakkı ve mülkiyet bedelinin tespiti ile taşınmazın davacı idare adına tescili davasında, ilk derece mahkemesi kararının ardından istinaf incelemesi ve Yargıtay bozması üzerine Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmiş, ancak bu kararın davacı idare tarafından temyiz edilmesiyle süreç devam etmektedir; önceki yargılama aşamalarında taşınmaz değer tespiti, kapitalizasyon oranı, objektif değer artışı, üretim giderleri, parselizasyon ve faiz hesaplamalarındaki usul ve esas hataları önemli hukuki tartışma konularını oluşturmuştur.
MAHKEMESİ: İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI
: █████████ Esas, ████████ KararKARAR
: KabulTaraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma konusu irtifak hakkı karşılığı ile mülkiyet kamulaştırma bedelinin tespiti ve irtifak hakkı ile kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili istemine ilişkin davada verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVADavacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; İzmir ili, ..., Mahallesi 189 parsel sayılı taşınmazdan ifrazen oluşan 1272 parsel (yeni 2 33... parsel) sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile 1271 parsel (yeni 2 33... parsel) sayılı taşınmazda kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespitini, kamulaştırılan taşınmazın ve irtifak hakkının davacı idare adına tescilini talep etmiştir.II. CEVAPDavalı vekili cevap dilekçesinde özetle; taşınmazın gerçek değerinin belirlenmesi suretiyle kamulaştırma bedelinin tespitini istemiştir.III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin 10.01.2022 tarihli ve ███████ Esas, ███████ Karar sayılı kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.IV. İSTİNAFA. İstinaf Yoluna Başvuranlarİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.B. Gerekçe ve SonuçBölge Adliye Mahkemesinin 11.07.2023 tarihli ve █████████ Esas, █████████ Karar sayılı kararı ile kuru tarım arazisi niteliğindeki davaya konu taşınmazlara 2018 yılı ... İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün kuru şartlarda yetişen buğday, fiğ ve kavun ürünlerine ilişkin maliyet cetveli esas alınarak değerlendirme yapılması, yerleşik Yargıtay uygulamalarına göre kuru tarım arazisi niteliğindeki taşınmaz yönünden %5 kapitalizasyon faiz oranı uygulanmasının ve dava konusu taşınmazın konumu, yüzölçümü, bilirkişi kurulu raporunda belirtilen özellikleri ve gelişmişlik durumu dikkate alınarak tespit edilen metrekare birim fiyatına objektif değer artış oranı ilave edilmesinin yerinde olduğu, %150 oranında uygulanan objektif değer artışı oranının makul olduğu, Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre; arazi niteliğindeki taşınmazlara net gelir metoduna göre değer tespitinde münavebeye esas alınan ürünlerin üretim masraflarının ekonomik tarım yapmaya engel olacak kadar yüksek alınması doğru olmadığı gibi brüt gelirinin 1/3'ü oranından da az olmaması gerektiğinin gözetilmesi gerekmekte olup münavebeye esas alınan kavun ürünü için üretim giderinin, brüt gelirinin 1/3'ü oranından az olamayacağı gözetilmeksizin, hükme esas alınan bilirkişi raporundaki hatalı değerlendirmeye itibar edilmesinin dava konusu 189 parsel sayılı taşınmazın ifraz görüp 12 71... parsellere ayrıldığı, 189 parsel iken tapu kaydında yer alan ... Genel Müdürlüğü lehine kurulu 4.049,26 m²lik irtifak hakkının da 2.011,20 m²sinin 1271 parsel, 2.038,06 m²sinin 1272 parsel üzerine aktarıldığı görüldüğü halde, taşınmazın birim metrekare değeri hesaplanırken tüm bu hususların dikkate alınmamış olmasının doğru bulunmadığı, değinilen yönler gözetilerek yeniden hesaplama yapıldığında hüküm altına alınması gereken toplam kamulaştırma bedelinin 744.524,90 TL olacağı, davanın niteliği gereği davacı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesinde kamulaştırma bedelinin davalı hak sahibine derhal ödenmesine karar verilmesinde hukuka aykırı bir yön bulunmadığı İlk Derece Mahkemesince verilen ilk kararın kaldırıldığı gözetilip Mahkemece verilen yeni kararda, mülkiyet kamulaştırması için idare lehine tapu iptal ve tescil, irtifak kamulaştırması için de idare lehine tesis ve tescil kararı kurulması gerekirken, artık infaz kabiliyeti kalmayan kaldırılan karara atıfla bu konuda karar verilmesine yer olmadığı şeklinde karar verilmiş olmasının doğru olmadığı, kamulaştırma bedelinin kıymet takdir komisyonunca belirlenen ve ilk karar ile davalıya ödenen 48.274,33 TL'lik kısmı için faizin bitiş tarihinin Mahkemenin ilk karar tarihi olan 27.03.2019 tarihi, bakiyesi için ise bu bedelin ödenmesine karar verilen son karar tarihi olan 10.01.2022 tarihi olarak belirlenmesi gerekirken, faizin bitiş tarihinin tüm kamulaştırma bedeli için 10.01.2022 olarak alınmasının hatalı olduğu gerekçesiyle davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kamu düzeni gereğince kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİA. Bozma Kararı1. Bölge Adliye Mahkemesinin 11.07.2023 tarihli ve █████████ Esas, █████████ Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.2. Dairemizce yapılan inceleme sonucunda; kuru tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net geliri esas alınarak değer biçilmesinde ve yine aynı Kanun'un 11 inci maddesinin son fıkrası uyarınca taşınmaz malın niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve enerji nakil hattı güzergâhı dikkate alınarak değer düşüklüğü oranı belirlenmek suretiyle irtifak hakkı karşılığının tespit edilmesinde bir isabetsizlik görülmediği, ancak Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Parsel Sorgu Uygulaması ve UYAP sisteminde bulunan Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi (TAKBİS) kayıtları üzerinden Dairemizce edinilen bilgiye göre; dava konusu 189 parsel sayılı taşınmazdan ifrazen oluşan 12 71... parsel sayılı taşınmazların 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 22 nci maddesinin (a) fıkrası uyarınca yapılan kadastro yenileme çalışmaları sonucunda 07.09.2022 tarihinde pasife alınıp 26.723,54 m² yüzölçümlü 1271 parsel sayılı taşınmazın 2 33... parsel numarası ile tapuya tescil edildiği, yüzölçümünün ise 27.157,14 m² yükseldiği; 15.976,46 m² yüzölçümlü 1272 parsel sayılı taşınmazın ise 2 33... parsel numarası ile tapuya tescil edildiği, yüzölçümünün 15.899,02 m² düştüğünün anlaşıldığı, bu durumda, mahallinde teknik bilirkişi eşliğinde yapılacak keşif ile kamulaştırma krokisi uygulanmak suretiyle yeni oluşan parsellerde kamulaştırmaya konu alan ile enerji nakil hattı alanı tespit edilip, irtifak hakkı ve mülkiyet kamulaştırma bedelinin hesaplanması için ek rapor alınarak sonucuna uygun, taşınmazın yenileme sonrası oluşan yeni ada ve parsel numaraları üzerinden hüküm tesis edilmesi gerektiğinin düşünülmemesinin doğru görülmediği gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararı bozulmuştur.B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen KararBölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile işbu bedelin kıymet takdir komisyonunca belirlenen kısmına davanın dört ay içinde sonuçlandırılmadığı gözetilerek bu sürenin bitiş tarihi olan 20.07.2018 tarihinden İlk Derece Mahkemesinin ilk karar tarihi olan 27.03.2019 tarihine kadar; fark kamulaştırma bedeline ise 20.07.2018 tarihinden İlk Derece Mahkemesinin son karar tarihi olan 10.01.2022 tarihine kadar yasal faiz işletilerek işlemiş faiziyle birlikte davalıya derhal ödenmesine, fazla depo edilen bedelin davacı idareye iadesine, kamulaştırılan taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile davacı idare adına tesciline, kamulaştırma konusu irtifak hakkının davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.VI. TEMYİZA. Temyiz Yoluna BaşvuranlarBölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.B. Temyiz SebepleriDavacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; net gelir metoduna göre yapılan hesaplamanın hatalı olduğunu, objektif değer artışı uygulanmasının yerinde olmadığını ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.C. Gerekçe1. Uyuşmazlık ve Hukuki NitelendirmeUyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin ve kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespiti istemine ilişkindir.2. Değerlendirme1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.2. Temyizen incelenen kararın bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozma kararının kapsamı dışında kalarak kesinleşen kısımlar hakkında yeniden inceleme yapılamayacağı anlaşılmakla temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.VII. KARARAçıklanan sebeplerle;Davacı idare vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmamasına,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,14.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.