muşta bulunan sulu tarım arazisinin kamulaştırma bedelinin tespiti ile göl alanı olarak tapudan terkini davasında bilirkişi raporunun denetimi, değerleme metotları ve faiz oranına ilişkin temyiz incelemesi.

Muşta bulunan sulu tarım arazisinin kamulaştırma bedelinin tespiti ile göl alanı olarak tapudan terkini davasında bilirkişi raporunun denetimi, değerleme metotları ve faiz oranına ilişkin temyiz incelemesi.

Özet: Hazine tarafından Muştaki bir taşınmazın 2942 sayılı kanun uyarınca kamulaştırma bedelinin tespiti ve baraj gölü sahası olarak tapudan terkin edilmesi talebiyle açılan bu dava, ilk derece mahkemesinin kamulaştırmayı kabul eden kararları sonrası, taraflarca yapılan istinaflar üzerine Bölge Adliye Mahkemesince önceki kararların kaldırılarak düzeltilmek suretiyle yeniden esas hakkında hüküm kurularak davanın kabul edilmesiyle sonuçlanmış; taraflarca bilirkişi raporunun bilimsel niteliği, değer tespiti yöntemleri, kamulaştırma bedelinin düşüklüğü ve faiz hesaplamalarına ilişkin itirazların devam etmesi nedeniyle bu karar temyiz edilmiştir.

5. Hukuk Dairesi █████████ E. , ██████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ: Van Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi

SAYISI

: █████████ Esas, █████████ Karar

KARAR

: Düzeltilerek yeniden esas hakkında verilen karar

İLK DERECE MAHKEMESİ

: Muş 2. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI

: ████████ Esas, ███████ Karar

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın tapudan göl alanı olarak terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı Hazine vekili ile bir kısım davalılar vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı Hazine vekili dava dilekçesinde özetle; Muş ili, ..., köyü 759 parsel (yeni 2 36... parsel) sayılı taşınmazın 9.959, 16... lik kısmının kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın göl alanı olarak tapudan terkinini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalılar ... vd. vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir.

2. Davalılar ... ile ..., usulüne uygun tebligata rağmen cevap dilekçesi sunmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile işbu bedelden, acele el koyma bedelinin mahsup edilmesi suretiyle tespit ve depo edilen fark bedele davanın dört ay içinde sonuçlandırılmadığı gözetilerek bu sürenin bitiş tarihi olan 30.04.2020 tarihinden karar tarihine kadar yasal faiz işletilerek işlemiş faiziyle birlikte davalılara tapudaki ve veraset ilamındaki payları oranında derhal ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalılar adına olan tapu kaydının iptali ile taşınmazın baraj gölü sahası içerisinde kalması nedeniyle 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun (3042 sayılı Kanun) 16 ncı maddesinin (c) bendi uyarınca Hazine adına tapudan terkinine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı Hazine vekili istinaf dilekçesinde özetle; somut bilimsel verilere dayanılmadan hazırlanan bilirkişi raporunun denetlenemediğini, hükme esas alınamayacağını ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

2. Davalılar vekilleri istinaf dilekçelerinde özetle; bilirkişi raporunun bilimsellikten uzak olup hükme esas alınamayacağını, rapora karşı itirazları karşılanmadan karar verildiğini, taşınmaz mahallinde yapılan keşfin usulüne uygun yapılmadığını, arazinin gerçek vasfının belirlenmediğini, keşifte mahalli bilirkişinin dinlenilmediğini, net gelir metoduna göre hesaplama yapılırken ürün verim miktarının ve satış fiyatının düşük, üretim masraflarının ise yüksek alınmasının doğru olmadığını, üretim masraflarının brüt gelirin 1/3'ünü geçemeyeceğini, tespit edilen kamulaştırma bedelinin çok düşük olduğunu, objektif değer artışı uygulanmamasının doğru olmadığını, davanın kötüniyetli olarak 31.12.2019 tarihinde açıldığını, bu durumda hesaplama yapılırken 2020 yılı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerinin esas alınması gerektiğini, taşınmazın kamulaştırmadan arta kalan kısmında daha fazla değer azalışı meydana geldiğini ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca o yörede mutad olarak ekilen buğday, şeker pancarı ve karpuz verileri esas alınarak olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir üzerinden bilimsel yolla değer biçilmesinde, kapitalizasyon faiz oranının %4 olarak alınmasında, taşınmazın konumu ve özellikleri dikkate alındığında objektif değer artışı takdir edilmemesinde bir isabetsizlik görülmediği, ancak taşınmazın güncel tapu kaydından edinilen bilgiye göre, 3402 sayılı Kanun'un 22/a maddesi uyarınca yapılan yenileme çalışmaları sonucu ada ve parsel bilgileri ile yüzölçümünün değişmiş olduğu, bu hususta fen bilirkişisinden ek rapor alındığı, işbu rapora göre taşınmazın kamulaştırılan alanında miktar itibarıyla herhangi bir değişiklik olmadığı, sadece toplam yüzölçümünün artığının anlaşıldığı, bu durumda güncel tapu bilgileri üzerinden hüküm tesis edilmesi gerektiği, tespit edilen fark kamulaştırma bedelinin davalı tarafa ilk kararla derhal ödenmesine karar verildiğinde faiz bitiş tarihinin son karar tarihi olarak gösterilmesinin doğru görülmediği gerekçesiyle taraf vekillerinin istinaf başvurularının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı Hazine vekili ile bir kısım davalılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı Hazine vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiş; net gelir metoduna göre hesaplama yapılırken bilimsel nitelikte olmayan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü veri cetvelinin esas alınmasının doğru olmadığını, üretim masraflarının brüt gelirin 1/3'ünden az olamayacağını, ürün verim miktarının yüksek, üretim masraflarının ise düşük alınmasının hatalı olduğunu, münavebeye esas alınan ürünlerin o yörede mutad olarak yetiştirilen ürünlerden olmadığını, kapitalizasyon faiz oranının %5 olarak uygulanması gerektiğini, acele el koyma tarihi itibarıyla taşınmaza değer biçilmesi gerektiğini, taşınmaz sulu tarım arazisi olarak kabul edildiği halde su kaynağının açıklanmadığını, objektif değer artışı uygulanmasının hatalı olduğunu, taşınmazın kamulaştırmadan arta kalan kısmı için takdir edilen değer azalışının yerinde olmadığını ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalılar ... ve ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiş, tespit edilen fark kamulaştırma bedeline davanın dört ay içinde sonuçlandırılmadığı gözetilerek 30.04.2020 - 22.02.2021 tarihleri arasında kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz işletilmesi gerekirken yasal faize hükmedilmesinin usul ve kanuna aykırı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net geliri esas alınarak değer biçilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukukî ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere, istinaf aşamasında ileri sürülmeyen itirazların temyiz sebebi yapılamayacak olmasına göre davacı Hazine vekili ile davalılar ... ile ... vekilinin temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

4. Dosyadaki bilgi ve belgelerden; davalı ... dava konusu taşınmazda hak sahibi olmadığı hâlde, adı geçen davalı yönünden davanın pasif husumet yokluğundan reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesi bozmayı gerektirir.

Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca kararın düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Davacı idare vekili ile davalılar ... ve ... vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddine,

2. Kamu düzenine ilişkin olarak yapılan değerlendirme sonucunda, Bölge Adliye Mahkemesi kararının hüküm fıkrasının (1) numaralı bendinde yer alan " davanın " kelimesinden sonra gelmek üzere " dava konusu taşınmazda hak sahibi olmadığı anlaşılan davalı ... yönünden pasif husumet yokluğundan reddine, diğer davalılar yönünden" ibaresinin yazılması; (3) numaralı bendinde yer alan " davalılara " kelimesinin çıkarılarak yerine "davalı ... dışındaki davalılara" ibaresinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Davacı Hazine harçtan muaf olduğundan harç alınmamasına, davalılar ... ile ...'den peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesinde,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

14.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.