yangın nedeniyle kıymetli evrak ve ticari defterlerin zayi olduğu iddiasıyla açılan davada, istinaf mahkemesinin eksik araştırma gerekçesiyle bozma kararı sonrası yeniden yargılama süreci.

Yangın nedeniyle kıymetli evrak ve ticari defterlerin zayi olduğu iddiasıyla açılan davada, istinaf mahkemesinin eksik araştırma gerekçesiyle bozma kararı sonrası yeniden yargılama süreci.

Özet: Yangın nedeniyle ticari evraklarının zayi olduğunu iddia eden bir davacının, defter ve belgelerinin iptali ile zayi belgesi talebiyle açtığı davada, ilk derece mahkemesinin kararının, davacının tacir vasfının ve diğer belgelerin niteliği ile varlığının yeterince araştırılmaması, talebin aşılarak karar verilmesi ve çekişmesiz yargı ilkelerine aykırılık gerekçeleriyle istinaf mahkemesince bozulduğu ve dosyanın, eksik araştırmaların tamamlanarak davacının talebiyle bağlı kalınarak yeniden bir hüküm kurulması amacıyla geri gönderildiği belirtilmektedir.

T.C.

İSTANBUL

5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

: ███████ Esas

KARAR NO

: ████████

DAVA

: Kıymetli Evrak İptali (Zayi Nedeniyle)

DAVA TARİHİ

: █████/2024

KARAR TARİHİ

: █████/2025

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Zayi Nedeniyle) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacının sunduğu dava dilekçesinde özetle; 2017 ile 25.02.2024 tarihleri arasında ... adresinde hediyelik eşya toptan ticaret firmasında faaliyet yürüttüğünü, ancak 25.02.2024 tarihinde yangın çıktığını, bu nedenle uzun bir süre kapalı kaldığını, yangın çıktığı için evraklarının 2017 yılından bu yana olan tüm evrakların, faturaların, belgelerinin yandığını, bir çok resmi işlemleri yapamadığını, kapanışı yapamadığını belirterek zayiilik kararı verilmesi talep ve dava etmiştir.

Dava ; Davanın zayi belgesi verilmesine ilişkindir.

Mahkememizin ████████ Esas ve ████████ Karar sayılı kararı ile davanın kısmen kabulüne karar verildiği, karara karşı davacı tarafça istinaf yasa yoluna başvurulduğu, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi'nin... esas- ... karar ve 19.12.2024 tarihli ilamında; "...Yukarıda belirtilen yasal mevzuat dikkate alındığında zayi belgesi talebi çekişmesiz yargı işi olduğundan, HMK'nın 385/2.maddesi uyarınca, çekişmesiz yargı işlerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi geçerlidir. Zayi belgesi verilmesi talebi ancak tacir tarafından ileri sürülebilir. Buna göre davacı gerçek kişi olmasına rağmen Mahkemece davacının gerçek kişi tacir olup olmadığı ve zayi belgesi talep etme hakkının bulunup bulunamayacağı hususunda herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Davacı, dava konusu zayi olduğunu iddia ettiği evrakların bulunduğu iş yerinde █████/2024 tarihinde yangın çıktığını ve beyan dilekçesinde belirttiği evrakların zayi olduğunu iddia ederek zayi belgesi verilmesini talep etmiştir. Mahkemece █████/2024 tarihinde düzenlenen tensip zaptında dava konusu ile ilgili olmayan çek iptali hükümlerine ilişkin ara kararlar kurulmuş, daha sonrasında davacıya zayi olduğu iddia edilen belgelerin ve Noter tasdik bilgilerinin bildirilmesi için süre verilmesi üzerine davacı tarafından zayi olduğunu iddia edilen belgeler ve Noter bilgileri beyan edilmiştir. Bunun üzerine Mahkemece bildirilen Noterliğe yazılan müzekkereye verilen cevapta belirtilen defterlerin iptaline karar verilmiş, talebe konu diğer belgeler yönünden ise gerekçe belirtilmeksizin reddine karar verilmiştir. Mahkemece davacının beyan dilekçesinde belirttiği defter ve belgeler içerisinde bulunmayan ve Noter tarafından tasdik edildiği bildirilen defterlerin de talep aşılmak suretiyle iptaline karar verilmiştir. Davacı tarafından yılları belirtilmek suretiyle yevmiye defteri, işletme defteri, envanter defteri, kebir defteri, faturalar ve belgeleri ile kira sözleşmelerinin zayi olduğuna dair belge verilmesi talep edilmiştir. Mahkemece davacıya sadece defterler yönünden noter tasdik bilgilerini sunması için süre verilmiş, ancak faturalar yönünden basım matbaası bilgileri talep edilmediği gibi, diğer belgelerin varlığı, niteliği, saklamakla yükümlü olduğu belgeler arasında olup olmadığı, tekrar teminin mümkün olup olmadığı, iptali gerekip gerekmediği hususlarında herhangi bir araştırma ve değerlendirme yapılmamış, eksik araştırma ve incelemeye göre talep aşılmak suretiyle karar verilmiştir. Mahkemece yapılacak iş; davacının zayi belgesi talep ettiği yıllara ilişkin tacir olup olmadığının araştırılarak zayi belgesi verilmesi talep hakkının olup olmadığının tespiti, tacir olduğunun tespit edilmesi halinde davacı vekiline süre verilerek davacının zayi olduğu iddia edilen faturalar yönünden basım matbaası bilgilerinin istenmesi, istinaf dilekçesinde belirtilen bilgilerin dikkate alınması ve diğer belgelerin iptali gerekip gerekmediğinin gerekirse konusunda uzman bir bilirkişiden alınacak raporla belirlenmesi, SGK'ya borcu olup olmadığının, hakkında vergi denetiminin olup olmadığının araştırılması, talebe konu belge ve defterlerin yanan evrak veya emtia içerisinde olup olmadığının, defter ve belgelerin söz konusu adreste saklanıp saklanmadığının araştırılması ve taleple bağlılık ilkesi gereğince davacının talebi de gözetilmek suretiyle sonucuna göre karar verilmesi gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle, davacının istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 355, 353/1-a6 maddesi uyarınca kaldırılmasına, ..." şeklinde belirtilerek mahkememizin kararının kaldırılmasına karar verildiği ve dosyanın bu esas numarasını aldığı anlaşılmıştır.

Mahkememiz dosyasına mali müşavir bilirkişi ... tarafından sunulan 27.09.2025 havale tarihli bilirkişi raporunda; " ... dosyaya mübrez belge, bilgi ile sınırlı olarak yapılan tespit, inceleme ve değerlendirmeler neticesinde; Tacirin, basiretli bir işadamı olduğu veya olması gerektiği (TTK, m.20/2) vasfından hareket ederek, defter ve belgelerini muhafazada bir kusurunun olmaması gerektiği ve Defter ve belgelerin elden çıkmasında, tacirin bir kusurunun olup olmadığı hususunda takdirin Sayın Mahkemede olduğunu belirterek; ... Ticaret Sicili Müdürlüğünden gelen 22.01.2015 tarihli yazısında davacının gerçek kişi işletme kaydı bulunduğu belirtildiğinden tacir olduğunun anlaşıldığı, Davacının gerçek işletme adresi olay tarihi itibari ile vergi kayıtlarından da anlaşılacağı üzere yangının gerçekleştiği adres ile aynı olduğu, Dava dosyasına sunulan T.C. Gelir İdaresi Başkanlığı ... Vergi Dairesi Başkanlığı ... Vergi Dairesi Müdürlüğü 28.08.2024 tarihli yazısında davacı (T.C. NO:...) ... vergi numarasında kayıtlı ...'ün kayıtlarının tetkikinde hakkında vergi incelemesine rastlanılmadığı, Dava dosyasına sunulan T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Fatih Sosyal Güvenlik Merkezi 24.01.2025 tarihli yazısında davacının ... Vergi Dairesi mükellefiyeti devam etmesi nedeniyle halen 4/1.b sigortalılığı devam etmekte olup, cari ve geçmiş dönem toplam 268.264,21 TL prim borcunun bulunduğu, Davacı vekilin zayi belgesi talep etmiş olduğu belgeler ilgili olarak; Davacı vekilin zayi belgesi talep etmiş olduğu Ticari defterler ile ilgili olarak; 2017, 2018, 2019, 2020 yıllarına ait tüm ticari defterler için zayi belgesinin verilmesinin uygun olduğu, Davacı vekilin talep etmiş olduğu diğer zayi olan belgeler ile ilgili olarak; dava dosya kapsamında davacının fatura ve benzeri belgelerinin basım ile ilgili matbaa bilgileri ve basım tarih ve Seri- Sıra numaraları görüldüğünden, davacı vekili tarafından zayi belgesi verilmesi talep edilen 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024 ( kullanılan ) yılların alış ve satış faturaları, tüm gider fatura ve belgeleri, tahsilat, tediye ve ödeme makbuzları için zayi belgesi verilmesinin uygun olduğu, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023 ve 2024 kira sözleşmelerine istinaden zayi belgesinin verilmesi hususunda Taktirin Sayın Mahkeme 'ye ait olduğu" yönünde görüş ve kanaatlerini bildirmişlerdir.

Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgeler, TTK'nın 82. maddesinin 1.fıkrasında sayılmış, Her tacir; (a) Ticari defterlerini, envanterleri, açılış bilançolarını, ara bilançolarını, finansal tablolarını, yıllık faaliyet raporlarını, topluluk finansal tablolarını ve yıllık faaliyet raporlarını ve bu belgelerin anlaşılabilirliğini kolaylaştıracak çalışma talimatları ile diğer organizasyon belgelerini, (b) Alınan ticari mektupları, (c) Gönderilen ticari mektupların suretlerini, (d) 64 üncü maddenin birinci fıkrasına göre yapılan kayıtların dayandığı belgeleri, sınıflandırılmış bir şekilde saklamakla yükümlüdür." şeklindeki düzenlemeyle hüküm altına alınmıştır. TTK'nın 82. maddesinde neler için zayi belgesi verilmesi istenebileceği tahdidi olarak gösterilmemiş, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerden söz edilmiştir. Yine TTK’nın 82. Maddesinin (7) numaralı fıkrasında, “Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir,” hükmü düzenlenmiştir. TTK'nın 82/7.maddesinde, zayi belgesi verilmesini gerektirecek zayi olma durumları sınırlı olarak sayılmamış ise de tacirin zayi belgesi isteyebilmesi için, defterlerin zayi olmasında kusur ve sorumluluğunun bulunmaması, tedbirli bir tacir gibi davranmasına rağmen zayi olayına engel olamamış durumda olması gerekir.

Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde,... Başkanlığı'nın Avrupa Yakası İtfaiye Şube Müdsürlüğü'nden gelen itfaiye olay raporu incelendiğinde davacıya ait işletmede █████/2024 tarihinde yangın meydana geldiği, davacı tarafça açılan bu davada yangın nedeniyle aşağıda hüküm kısmında belirtilen ticari defter, fatura ve belgelerin yandığının belirtilerek 6102 sayılı TTK'nun 82/7 maddesi kapsamında zayi belgesi verilmesinin talep edildiği, Ticaret Sicil Müdürlüğünden ve Vergi dairesinden gelen kayıtlar incelendiğinde davacının tacir vasfının bulunduğu ve 6102 sayılı TTK'nun 82/7 maddesi kapsamında bu davayı açabileceği, yangının █████/2024 tarihinde meydana geldiği, davanın 82/7 maddesinde düzenlenen 30 günlük süre içerisinde açıldığı, davacı tarafça zayi belgesi verilmesini talep ettiği faturalar yönünden davacı tarafça bildirilen ...isimli iş yerine müzekkere yazıldığı, fatura basım bilgilerinin dosya içerisine alındığı, vergi dairesinden gelen müzekkere cevabında davacı hakkında bir vergi incelemesi olmadığının belirtildiği, dosya içerisinde sunulan ve toplanan deliller ile yine alınan bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde, tacir olan davacının işletmesinde █████/2024 tarihinde meydana gelen yangın nedeniyle davacının iş yerinde bulunduğu anlaşılan ve davacı tarafça talep edilen aşağıda belirtilen ticari defter ve belgelerin zayi olduğu, yangın olayının zayi belgesi verilmesini istenebilecek nedenlerden olduğu, davacının resmi evraklarının zayi olmasında kusurunun bulunmadığı alınan raporda da davacının zayi belgesi verilmesini talep edebileceğinin tespit edildiği, davacının zayi belgesi verilmesini talep edebileceği anlaşıldığından davanın kabulüne karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM

: Yukarıda Açıklanan Nedenlerle;

1-Davanın kabulü ile

2017 yılı; yevmiye defteri, envanter defteri, kebir defteri, alış ve satış faturaları, gider faturaları, tahsilat tediye ve ödeme makbuzları, kira sözleşmeleri,

2018 yılı; yevmiye defteri, envanter defteri, kebir defteri, alış ve satış faturaları, gider faturaları, tahsilat tediye ve ödeme makbuzları, kira sözleşmeleri,

2019 yılı; yevmiye defteri, envanter defteri, kebir defteri, alış ve satış faturaları, gider faturaları, tahsilat tediye ve ödeme makbuzları, kira sözleşmeleri,

2020 yılı; yevmiye defteri, envanter defteri, kebir defteri, alış ve satış faturaları, gider faturaları, tahsilat tediye ve ödeme makbuzları, kira sözleşmeleri,

2021 yılı; alış ve satış faturaları, gider faturaları, tahsilat tediye ve ödeme makbuzları, kira sözleşmeleri,

2022 yılı; alış ve satış faturaları, gider faturaları, tahsilat tediye ve ödeme makbuzları, kira sözleşmeleri,

2023 yılı; alış ve satış faturaları, gider faturaları, tahsilat tediye ve ödeme makbuzları, kira sözleşmeleri,

2024 yılı için; 25.02.2024 tarihi de dahil olmak üzere bu tarihe kadar; alış ve satış faturaları, gider faturaları, tahsilat tediye ve ödeme makbuzları, kira sözleşmeleri ile kullanılamayan faturaların yangın nedeniyle zayi olması sebebiyle davacıya zayi belgesi verilmesine,

2-Harçlar Yasası'na göre alınması gereken 615,40-TL karar ve ilam harcından peşin alınan 427,60-TL harcın mahsubu ile bakiye 187,80 -TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,

3-Davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,

4-Dosyada artan gider avansının karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,

Dair davacı vekilinin yüzüne karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık sürede İSTİNAF YOLU açık olmak üzere karar verildi. █████/2025

Katip ...

¸e-imzalıdır

Hakim ...

¸e-imzalıdır