danıştay 13. daire, 1567 sayılı kanuna aykırı izinsiz döviz alım satımı yapan altın şirketinin tekerrür nedeniyle sürekli faaliyet durdurulması işleminin temyiz incelemesi.

Danıştay 13. Daire, 1567 sayılı Kanuna aykırı izinsiz döviz alım satımı yapan altın şirketinin tekerrür nedeniyle sürekli faaliyet durdurulması işleminin temyiz incelemesi.

Özet: Altın ve mücevherat perakende ticareti yapan bir şirketin, faaliyet izin belgesi olmaksızın döviz alım satımı yaptığı denetimle tespit edilerek Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun uyarınca faaliyetlerinin sürekli durdurulması ve iş yerinin mühürlenmesi işlemine karşı açtığı davada; şirket, müşterinin üzerinde Türk lirası bulunmadığı için altın satış işlemini döviz karşılığı yaptığını ve bunun yasak olmadığını ileri sürse de, yoklama fişi, yabancı para bozdurulduğuna dair geçici satış teklifi fişi ve "change-exchange" ibareli kartvizit gibi somut delillerle yetkisiz döviz alım satımı yapıldığına kanaat getiren ilk derece ve istinaf mahkemelerinin davanın reddine yönelik kararları temyiz edilmiştir.

Danıştay 13. Daire Başkanlığı █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONÜÇÜNCÜ DAİRE

Esas No

:█████████

Karar No

:█████████

TEMYİZ EDEN (DAVACI)

: ... Altın A.Ş.

VEKİLİ

: Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALILAR)

: 1. ... Bakanlığı

VEKİLİ

: Av. ...

2. ... Valiliği

VEKİLİ

: Av. ...

İSTEMİN KONUSU

: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem

: "Kalkınma Mahallesi, ... Caddesi, ... Alışveriş Merkezi, No:... (...) Ortahisar/TRABZON" adresinde bulunan ve davacı şirket tarafından işletilmekte olan iş yerinde Hazine ve Maliye Bakanlığından izin alınmaksızın döviz alım satımı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle anılan iş yerinin faaliyetlerinin sürekli olarak durdurulmasına ilişkin ... tarih ve E... sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı (Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü) işlemi ile anılan iş yerinin mühürlenmesine dair Trabzon Valiliği işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti

: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin vergi levhasında şirketin faaliyet konusunun, belirli bir mala tahsis edilmiş mağazalarda altın ve diğer değerli metallerden takı, eşya ve mücevherat perakende ticareti olduğunun belirtildiği, davacı şirkete ait iş yerinde █████/2023 tarihinde Trabzon Vergi Dairesi Başkanlığı Trabzon Denetim ve Koordinasyon Müdürlüğünce yapılan denetim sonucu düzenlenen aynı tarihli yoklama fişinde, "iş yerinde kıymetli maden alım satımı faaliyetinde bulunulduğu, bu faaliyete ilişkin faaliyet izin belgesinin bulunduğu halde döviz alım satımına ilişkin herhangi bir faaliyet izin belgesinin bulunmadığı; ancak, denetim esnasında yabancı uyruklu bir şahsın 100 Dolar bozdurarak karşılığında 1.870,00-TL aldığı, bu işleme ilişkin herhangi bir mali belge düzenlenmediği" yönünde tespitlere yer verildiği, edinilen fotoğraflarda davacıya ait iş yerinde change-exchange yapılabileceğini gösterir kartvizitin ve döviz alım teklifi olarak düzenlenmiş fişin bulunduğu, denetim sonucunda davacı şirket yetkilisi tarafından Trabzon Vergi Dairesi Başkanlığına sunulan █████/2023 tarihli dilekçede, denetim esnasında iş yerinde çalışan personelce müşterinin üzerinde Türk lirası olmadığı için altın satış işleminin döviz karşılığında yapıldığının beyan edildiğinin görüldüğü;

Bu itibarla, dava dosyasında yer alan bilgi belgeler ile mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, davacı şirket yetkilisince iş yerinde döviz karşılığı altın satışı yapıldığı belirtilmiş ise de yoklama tutanağında yer alan tespitler ile tutanağa ekli 1.870,00-TL karşılığı 100 ABD doları satışı yapıldığına ilişkin geçici satış teklifi adı altında düzenlenen fiş ve change-exchange yazılı döviz alım satımı yapılabileceğini gösterir kartvizit dikkate alındığında, davacı şirkete ait iş yerinde yetkisiz bir şekilde döviz alım satım faaliyetinde bulunulduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemler hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti

: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

: Davacı tarafından, İdare Mahkemesince eksik inceleme ve değerlendirme suretiyle karar verildiği, dava konusu işlemin dayanağının e-yoklama fişindeki tespitler olduğu, bunun haricinde herhangi bir bilgi ve belgenin bulunmadığı, e-yoklama fişindeki tespitlerin de ispata elverişli olmadığı, İdare Mahkemesince, tekerrüre esas alınan 2020 tarihli e-yoklama fişinin ekinde yer alan kartvizit dikkate alınarak karar verilmesinde hukuki isabet bulunmadığı, dava konusu işleme esas denetimin yapıldığı tarih itibarıyla iş yerinde change-exchange ifadelerinin yer aldığı kartvizitin bulunmadığı, yabancı uyruklu bir kişinin üzerinde Türk lirası olmaması nedeniyle altın satış işleminin döviz karşılığı yapıldığı, bu şekilde satış yapılmasının önünde herhangi bir engelin bulunmadığı, kaldı ki davalı idarece, iş yerinde herhangi bir kimlik tespit işlemi yapılmadığı, iş yerinin içerisinde veya dışarıda döviz alım satım faaliyeti yapıldığına dair herhangi bir ibareye yer verilmediği, dava konusu işlemlerin hukuka aykırı olarak tesis edildiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

: Davalı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, denetim esnasında, bir müşteri tarafından, davacı şirkete ait iş yerinde döviz bozdurma işlemi gerçekleştirildiğinin görüldüğü ve bu hususun kayıt altına alındığı, başkaca bir delil aranmasının, işin niteliği göz önünde bulundurulduğunda idareyi ağır bir ispat külfeti altında bırakacağı, bu durumun 1567 sayılı Kanun'un amacıyla da örtüşmeyeceği, bu kapsamda, davacı şirkete ait iş yerinde yetkisiz döviz alım satım işlemi gerçekleştirildiğinin sabit olduğu, yoklama tutanağının yetkili kamu görevlilerince düzenlendiği, davacı şirketin pek çok şubesinde izinsiz şekilde döviz alış satış işlemi gerçekleştirildiği savunulmuştur.

Davalı Trabzon Valiliği tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

: Temyiz isteminin reddi ile usul ve hukuka uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Dairemizin █████/2024 tarihli ara kararı gereği yerine getirildikten veya ara kararı gereği için verilen süre geçtikten sonra incelenmesine karar verilen yürütmenin durdurulması istemi, ara kararı cevabının geldiği görülmekle Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Her ne kadar, İdare Mahkemesince davanın reddi yolunda verilen kararın gerekçesinde, davacı şirkete ait iş yerinde █████/2023 tarihinde yapılan denetim sonrasında düzenlenen elektronik yoklama fişi ve bu tutanağın ekinde yer alan bilgi ve belgeler yönünden değerlendirme yapıldıktan sonra söz konusu iş yerinde change-exchange yazılı döviz alım satımı yapılabileceğini gösterir kartvizitin de bulunduğu belirtilmiş ise de, söz konusu kartvizitin, dava konusu işleme esas █████/2023 tarihli denetimden önce █████/2020 tarihinde yapılan denetim kapsamında düzenlenen elektronik yoklama fişinin ekinde yer aldığı ve bu belge ile █████/2020 tarihli elektronik yoklama fişinde yer alan diğer tespitler dikkate alınmak suretiyle davacı şirkete ait iş yerindeki faaliyetlerin 1 (bir) ay süreyle geçici olarak durdurulmasına karar verildiği, bu işleme karşı açılan davada, ... İdare Mahkemesince davanın reddi yolunda verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı karara yönelik istinaf başvurusunun ... Bölge İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla reddedildiği ve anılan karara karşı temyiz isteminde bulunulmayarak kesinleştiği anlaşıldığından İdare Mahkemesince █████/2020 tarihli denetim sonrası düzenlenen tutanağın ekinde yer alan kartvizit yönünden değerlendirme yapılmasında hukuki isabet bulunmamakta ise de, dava konusu işleme esas █████/2023 tarihli denetimde tespit edilen hususların davacı şirkete ait iş yerinde yetkisiz olarak döviz alım satımı yapıldığını ortaya koyduğu ve İdare Mahkemesinin diğer gerekçesinin de bu yönde olduğu anlaşıldığından, █████/2020 tarihli denetim sonrası düzenlenen tutanağın ekinde yer alan kartvizit yönünden değerlendirme yapılması anılan kararı sakatlar nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU

Açıklanan nedenlerle;

1. Davacının temyiz isteminin reddine,

2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, anılan kararın ONANMASINA,

3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,

4. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,

5. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine,

6. 2577 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca, bu kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine, █████/2024 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.

(X) KARŞI OY

Dava, "... Mahallesi, ... Caddesi, ... Alışveriş Merkezi, No:... (...) Ortahisar/TRABZON" adresinde bulunan ve davacı şirket tarafından işletilmekte olan iş yerinde Hazine ve Maliye Bakanlığından izin alınmaksızın döviz alım satımı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle anılan iş yerinin faaliyetlerinin sürekli olarak durdurulmasına ilişkin ... tarih ve E... sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı (Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü) işlemi ile anılan iş yerinin mühürlenmesine dair Trabzon Valiliği işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrasında, bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan karar, yönetmelik ve tebliğler ile diğer genel ve düzenleyici işlemler uyarınca faaliyet izni veya yetki belgesi alınması zorunlu olan konularda, gerekli izin veya belgeyi almaksızın ticari faaliyette bulunanların elli bin Türk lirasından iki yüz elli bin Türk lirasına kadar idari para cezası ile cezalandırılacağı ve yetkisiz faaliyetin gerçekleştirildiği iş yerindeki tüm faaliyetlerin bir aydan altı aya kadar, tekrarı halinde ise sürekli olarak durdurulacağı, yetkisiz olarak faaliyette bulunanların ilan ve reklamlarından veya yaptıkları işin mahiyetinden söz konusu iş yerini sadece faaliyet izni veya yetki verilmesi gereken faaliyet konularında iştigal etmek maksadıyla açtıkları veya işlettikleri anlaşılıyorsa söz konusu iş yerindeki faaliyetin sürekli olarak durdurulacağı, durdurma işlemlerinin Hazine Müsteşarlığının talebi üzerine valiliklerce yerine getirileceği kural altına alınmıştır.

Dosyanın incelenmesinden, davacıya ait iş yerinde █████/2023 tarihinde yapılan denetim sonrası Trabzon Vergi Dairesi Başkanlığı Trabzon Denetim Koordinasyon Müdürlüğünce düzenlenen 1366155017 benzersiz kod sayılı e-yoklama fişinde, iş yerinde kıymetli maden alım satımı faaliyetinde bulunulduğu, bu faaliyete ilişkin faaliyet izin belgesinin bulunduğu halde döviz alım satımına ilişkin herhangi bir faaliyet izin belgesinin bulunmadığı; ancak, denetim esnasında yabancı uyruklu bir şahsın 100 Dolar bozdurarak karşılığında 1.870,00-TL aldığı, bu işleme ilişkin herhangi bir mali belge düzenlenmediği ve verilmediği hususlarının tespit edildiği ifadelerine yer verildiği ve bu tutanağa denetim esnasında çekilen fotoğrafların eklendiği anlaşılmaktadır.

Bir fiilin işlenmesi sonucunda ilgililer hakkında işlem tesis edilebilmesi için söz konusu fiilin kanunda açıkça tanımlanması, somut olarak tarif edilen fiilin de kanunda belirtilen soyut karşılığına uygun olması yani tipiklik şartını sağlaması gerektiğinden, isnat olunan fiil kanunda belirtilen kuralın kapsamında değilse yani tipiklik unsurunu taşımıyorsa, söz konusu kuralın ihlali dolayısıyla ilgililer hakkında işlem tesis edilmesi mümkün olmayacaktır.

Her ne kadar, davalı idarece davacıya ait iş yerinde kimliği belirsiz yabancı uyruklu bir şahsın döviz bozdurduğunun ve iş yerinin içerisinde yer alan veznenin önünde "no commission" ibaresine yer verilerek dövize ilişkin alım satım faaliyetinde bulunulduğu izlenimi yaratıldığı ve bu sebeple söz konusu iş yerinde yetkisiz olarak döviz alım satım faaliyeti yürütüldüğü kanaati hasıl olduğundan bahisle tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle davacıya ait iş yerinin faaliyetlerinin sürekli olarak durdurulmasına karar verilmiş ise de, 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca, gerekli izin veya belgeyi almaksızın ticari faaliyetin gerçekleştirildiği iş yerindeki tüm faaliyetlerin 1 (bir) aydan 6 (altı) aya kadar, tekrarı halinde ise sürekli olarak durdurulacağı kuralına yer verildiğinden, davalı idarece davacıya isnat edilen yetkisiz döviz alım satım faaliyetinde bulunulması fiilinin somut olarak ortaya koyulmadığı anlaşıldığından, tipiklik unsurunu taşımayan dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği oyuyla karara katılmıyorum.