yargıtay 10. hukuk dairesinden, temizlik görevlisinin eksik sigortalı çalıştığı hizmet tespiti davasında hak düşürücü süre ve çalışmanın niteliği ekseninde verilen bozma kararı.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesinden, temizlik görevlisinin eksik sigortalı çalıştığı hizmet tespiti davasında hak düşürücü süre ve çalışmanın niteliği ekseninde verilen bozma kararı.

Özet: Bu hukuki evrak, bir temizlik görevlisinin 2000-2015 yılları arasındaki sigortasız çalışmasının tespiti talebiyle açtığı hizmet tespit davasını konu almaktadır; ilk derece mahkemesi davacının 2002-2015 yılları arasında asgari ücretle çalıştığını tespit etmiş, bu karar bölge adliye mahkemesince onanmış ancak Yargıtay, Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları ve denetim raporlarındaki işten ayrılış tarihinin (Temmuz 2015) davacının iddia ettiği tarihten (Ekim 2015) farklı olması nedeniyle, hizmet süresinin başlangıç ve bitiş tarihlerinin doğru belirlenmesi ve bu çelişkinin giderilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

10. Hukuk Dairesi █████████ E. , ██████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi

SAYISI

: ███████ E., ███████ K.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı asıl dava dilekçesinde; 2000 yılından beri ... Pasajı temizliğinde çalıştığını, çalıştığı zaman ilk başta ...'ın yönetici olduğunu, şu andaki pasaj yönetiminin ...'de olduğunu, 2015 yılı Mayıs ayında sigortaya şikayette bulunduğunu, şikayeti üzerine müfettişlerin gelerek tutanak tuttuklarını, bunun üzerine pasaj yöneticisi ...’in kendisini muhasebecinin yanına götürdüğünü, muhasebecisinin de sigortacıları ayarlayacağını söylediğini, kendisine imza attırmak istediklerini, ancak imza atmadığını, bu durumdan dolayı pasajdaki dükkan ve daire sahiplerinin huzursuz olduklarını ve kendisine laf söylediklerini, pasaj yöneticisi ... kendisine "senin yüzünden ceza yedik, hadi iyisin 9 yıllık sigortanı yatırdık" dediğini, daha sonra e-devlet sitesine girdiğinde 2015 yılı Mayıs için 12 gün, 2015 yılı Haziran için 30 gün, 2015 yılı Temmuz ayı için 20 gün sigortasının yapılmış olduğunu, 2015 yılı Ağustos ayı için ise hiç sigortasının yatırılmadığını gördüğünü, 2000 yılından beri pasajın temizliğini günde 4-5 sefer yaptığını belirterek 10.05.20 00... .10.2015 tarihleri arasında sigortalı çalışmalarının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1- Davalı vekili cevap dilekçesinde; davada davalı sıfatıylı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının taraf olarak gösterilmesi gerektiğini, davacının iddia ettiği gibi 2000 yılından bu yana, davalı yönetimin sorumlu olduğu pasajda, her gün tam mesai (sabah 08:30-17,00 arası) hizmet akdine dayalı, sürekli bir çalışmasının olmadığını, davacının pasaj iş yerinde günde 1 saat temizlik işinde çalıştığını, davacının sigorta müfettişlerince tanzim edilen tutanakta, pasaj temizliğinde 2002 yılından beri çalıştığını ve günlük çalışma süresinin de 3 saat olduğunu açıkça beyan ederek imzaladığını, tüm bu hususların SGK Başkanlığının 16.06.2016 tarihli tutanağı ile sabit olduğunu, davacının, davalı yönetimin sorumlu olduğu pasajdaki çalışmasının, her gün tam mesaili, hizmet akdine dayalı ve devamlı bir çalışma olmadığını ve 2014, 2015, 2016 yıllarında yapılan yapılandırmadan kaynaklı davacının bir kısım prim ödemesinin yapıldığını belirterek davanın reddini istemiştir.

2- Feri müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; hizmet tespitine yönelik davaların hizmetin geçtiği yıldan itibaren 5 yıl içerisinde açılabileceği hükme bağlandığından hak düşürücü süre yönünden davanın reddi gerektiğini, Kurum arşiv kayıtlarında davacının çalıştığını iddia ettiği dönemlerin tamamını kapsayacak bir kayda rastlanmadığını, davacının dava konusu ettiği dönemlerde işverenin iş yerinde çalışıp çalışmadığı, çalıştıysa çalışmasının tam zamanlı mı kısmi zamanlı mı olduğu, ücreti gibi konuların titizlikle araştırılması gerektiğini, iş yerine giriş çıkışların eşdeğer belgelerle ispat olunması gerektiğini, müdahilin de yer aldığı asıl davada hükmün, taraflar hakkında verileceğinden, yargılama sonunda feri müdahil olan Kurumun aleyhinde hüküm kurulmamasını ve aleyhine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 12.11.2019 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının davalı ... İnşaat Apartman Yönetimine ait ... sicil sayılı iş yerinde 15.07.2002 tarihinden 01.10.2015 tarihine kadar yasal asgari ücret üzerinden çalıştığının tespitine, fazlaya dair istemin reddine dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 12.11.2019 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 28.04.2021 tarihli kararı ile davalı ile fer'i müdahil Kurumun istinaf başvurularının HMK 353/1-b.1 maddesi gereğince ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesinin 28.04.2021 tarihli kararının süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, "...A- Mahkeme kabulüne göre davacının işten çıkış tarihi, 01.10.2015 dava tarihi olarak alınmış ise de; davacının şikayeti üzerine Kurum görevlilerince düzenlenen 18.08.2015 tarihli, DT/87 sayılı denetim raporuna istinaden davalı pasaj yönetimine ait ... sicil numaralı işyerinden davacının 16.06.2014 tarihinden itibaren sigortalı olarak çalışmasının bildirildiği, 20.07.2015 tarihinden itibaren davalı işyerindeki çalışmasının sona erdiğine ilişkin İşten Ayrılış Bildirgesinin ise 27.07.2015 tarihinde Kuruma verildiği, buna göre davacının işten ayrılma tarihi olarak bildirilen 20.07.2015 tarihinden sonra davalı işyerinde geçtiği iddia olunan davacı hizmetleri yönünden dosya kapsamında dinlenen tanık beyanlarının hüküm kurmaya yeterli ve elverişli olmadığı anlaşıldığından, mahkemece, davacının 20.07.2015 tarihinden sonrasına ilişkin talepleri yönünden tanık beyanlarına başvurmak ve gerekli belgeleri getirtmek suretiyle bu dönemdeki çalışmaları hiçbir kuşkuya yer vermeyecek şekilde belirlenmeli, toplanacak delillere ve tüm dosya kapsamına göre davacının işten ayrılış tarihi netleştirildikten sonra karar verilmelidir.

B- Öte yandan davacının davalı pasaj yönetimi işyerindeki çalışmasının kısmi süreli mi, yoksa tam zamanlı mı olduğu olduğu yönünden yapılan inceleme ve araştırma da yetersiz olup, bu kapsamda 16.06.2015 günlü Durum Tespit Tespit Tutanağı uyarınca, davacının geriye dönük 1 yıllık çalışma süresinin Kurumca kısmi çalışma esasına göre belirlenmiş olması, davacının 25.01.2016 havale tarihli dilekçesinde “Benim bir saat çalıştığımı, ek iş olarak düğünlere gittiğimi beyan etmişlerdir. Ben pasaj temizliğini yaptıktan sonra oğluma yardıma gittim. Ama pasajdaki işlerimi hiçbir zaman boşlamadım.” yönündeki beyanı ile yine davacının eşinin de pasajın üstündeki apartman merdiven temizliğini yaptığını beyan etmesi karşısında, davacının kısmi zamanlı çalışma durumunun davalı pasajın büyüklüğü, pasaj içerisindeki işyeri sayısı, davacının yaptığı işler ile pasaj içerisinde temizlik işini tamamladıktan sonra sürekli bulunmasını gerektiren kulübe, masa gibi çalışma alanı olup olmadığı göz önünde bulundurularak günlük çalışma saatine göre (4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi gereğince 7.5 saat çalışmanın 1 günlük çalışma hesabı ile) haftalık ve aylık çalışma süresinin kaç gün olduğu açıkça belirlenmek üzere re’sen araştırma kapsamında tekrar civar kapıcılar, bekçiler ve varsa pasaj çevresindeki işyeri çalışanları, pasaj üstündeki daire sakinleri resen dinlenerek, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliğine göre eylemli çalışmanın sürekli veya kesintili olup olmadığı, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir..." gerekçeleriyle bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının davalı ... İnşaat Apartman Yönetimine ait ... sicil sayılı iş yerinde 15.07.2002 - 20.07.2015 tarihleri arasında haftanın 7 günü günde 3 saat kısmi zamanlı olarak sürekli bir şekilde yasal asgari ücret üzerinden hesaplanacak yevmiye usulünce aylık ücret karşılığında çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davalı vekili temyiz dilekçesinde; davacının yevmiye usulü ile haftada 1 kez gelip, 1-2 saatlik çalışma ile işini bitirdiğini, hükme esas alınan bilirkişi kök ve ek raporlarının hatalı olduğunu, hak düşürücü süre itirazlarının dikkate alınmadığını, Kurum denetim raporu dikkate alınarak davacının günde 3 saat kadar çalıştığı kabul edilmişse de söz konusu denetim raporundaki tespitin de davacının şifahi anlatımına itibar edilmek suretiyle tanzim edildiğini beyan etmektedir.

2. Feri müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; bilirkişi kök ve ek raporlar arasında çelişki bulunduğunu, davacının 13 sene boyunca kısmi çalışması olmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının 10.05.20 00... .10.2015 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen sigortalı çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.

1- Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un █████. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

2- İnceleme konusu eldeki davada, bozmaya uyulmuş ise de, bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün olmadığı gibi, usulüne uygun hüküm de oluşturulmamıştır.

3- Mahkemece toplanan delillere göre; davalı pasajın niteliği ve pasaj yönetiminin defterleri dikkate alındığında davacının çalışma eyleminin tespit edilen dönemde devamlı olduğu, kesintinin bulunmadığı, ancak tanık beyanları gözetildiğinde günlük çalışma saatine göre kısmi zamanlı çalışmasının olduğu değerlendirilerek 15.07.2002 - 20.07.2015 tarihleri arasında haftanın 7 günü günde 3 saat kısmi zamanlı olarak çalıştığına yönelik hüküm kurulmuş ise de; önceki bozma ilamında da belirtildiği üzere günlük çalışma saatine göre (4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi gereğince 7.5 saat çalışmanın 1 günlük çalışma hesabı ile) haftalık ve aylık çalışma süresinin kaç gün olduğu açıkça belirlenmek suretiyle hüküm kurulması gerekirken, bu hususun göz ardı edilerek karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

4- Öte yandan davanın... Apt Yönetimine karşı açıldığı, .... Yönetimi adına ... tarafından Av. ...'a verilen vekaletname ile davanın takip edildiği, adı geçen avukatın istifası üzerine bu defa ... tarafından Av. ... adına vekalet verildiği, ...'ın davalı pasaj yönetimini temsilen davada yer aldığı, ancak dosyaya ibraz olunan yeni vekaletname ile pasajı temsile yetkili olup olmadığının belirlenememesi karşısında Mahkemece davalı pasaj yönetimi adına vekaletname vermek üzere yetkisi olup olmadığı araştırılmalı, yetkisinin olmadığının anlaşılması halinde ise usulüne uygun şekilde davalı ... . İnşaat Apt Yönetimi adına düzenlenen vekaletnamenin ibrazı sağlanarak sonucuna göre karar verilmelidir.

VI. KARAR

Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 17.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.