türk borçlar kanununun 392. maddesinde düzenlenen altı haftalık sürenin ödünç alacağının muacceliyetine mi, temerrüdüne mi etki ettiğine dair bölge adliye mahkemeleri arasındaki içtihat uyuşmazlığının giderilmesi.

Türk Borçlar Kanununun 392. maddesinde düzenlenen altı haftalık sürenin ödünç alacağının muacceliyetine mi, temerrüdüne mi etki ettiğine dair bölge adliye mahkemeleri arasındaki içtihat uyuşmazlığının giderilmesi.

Özet: Türk Borçlar Kanununun 392. maddesinde düzenlenen tüketim ödüncü sözleşmelerinde ödüncün geri istenmesi halinde uygulanan altı haftalık sürenin, alacağın muacceliyetini mi yoksa borçlunun temerrüde düşmesini mi sağladığı konusunda Bölge Adliye Mahkemeleri arasında önemli içtihat farklılıkları bulunmaktadır; bir grup daire bu süreyi muacceliyet ve dava şartı için önkoşul sayarken, diğer grup süreyi sadece temerrüt için gerekli görmektedir, bu sebeple hukuki birliğin sağlanması amacıyla Yargıtaya uyuşmazlığın giderilmesi için başvurulmuştur.

3. Hukuk Dairesi █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

I. BAŞVURU

İstanbul Anadolu 18. Asliye Hukuk Mahkemesi Hakimi ..., Türk Borçlar Kanununda düzenlenen tüketim ödüncü sözleşmesinden kaynaklanan ve ödünç verilen paranın geri istenmesine yönelik açılan davalarda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) m.392’de yer verilen altı haftalık sürenin alacağın muacceliyetine mi yoksa temerrüdüne mi yönelik olduğu noktasında farklı istinaf kararları mevcut olduğunu, bu nedenle uyuşmazlığın giderilmesinde kamu yararı bulunduğunu, uyuşmazlığın giderilmesi için verilen kararların kesin olduğunu belirterek, uyuşmazlığın 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un (5235 sayılı Kanun) 35. maddesi uyarınca giderilmesini talep etmiştir.

II. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ HUKUK DAİRELERİ BAŞKANLAR KURULU KARARI

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulunun 24.10.2025 tarihli ve ███████ E. sayılı kararı ile; talebe konu yazı ekinde sunulan Bölge Adliye Mahkemesi kararlarından Adana Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, Van Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi, Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi ve Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesinin muhtelif kararları ile TBK m.392'deki altı (6) haftalık sürenin alacağın muaccel olması için ön şart ve dolayısıyla da dava şartı olduğu benimsendiği, Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 18. Hukuk Dairesi, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Hukuk Dairesi, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 57. Hukuk Dairesi, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi ve Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesinin muhtelif kararları ile de TBK m.392'deki altı (6) haftalık sürenin alacağın muaccel olması için değil temerrütün oluşması için gereken bir süre olduğunun benimsendiği belirtilerek Adana Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, Van Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi, Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi ve Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesinin muhtelif kararları ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 18. Hukuk Dairesi, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Hukuk Dairesi ve İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 57. Hukuk Dairesi kararları arasındaki uyuşmazlığın, 6 haftalık sürenin alacağın muaccel olması için değil temerrütün oluşması için gereken bir süre olduğu yönünde oy çokluğu ile görüş bildirilerek 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un (5235 sayılı Kanun) 35. maddesi uyarınca giderilmesi talep edilmiştir.

III. UYUŞMAZLIĞIN GİDERİLMESİ İSTEMİNE KONU KARARLAR

Dosyanın incelenmesinde; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Başkanlar Kurulunun aralarında uyuşmazlık bulunduğunu ileri sürdüğü Bölge Adliye Mahkemesi Daire kararlarını açıkça belirtmediği gibi fiziki dosyaya ya da UYAP üzerinden gönderilen dosyaya da aralarında uyuşmazlık bulunduğunu ileri sürdüğü muhtelif Bölge Adliye Mahkemesi kararlarını eklemediği anlaşılmaktadır.

IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

Uyuşmazlık, Türk Borçlar Kanununun 392. maddesinde düzenlenen 6 haftalık sürenin temerrüt mü, yoksa dava şartı mı olduğu noktasında toplanmaktadır.

Bölge Adliye Mahkemelerinin benzer olaylarda kesin nitelikteki kararları arasındaki uyuşmazlığın giderilmesi isteminin hukuki dayanağı, 5235 sayılı Kanunun 35. maddesinde yer alan düzenlemedir.

5235 sayılı Kanunun 35. maddesinde sayılan kişi ve kurumlara tanınan uyuşmazlığın giderilmesini talep etme hakkı, mutlak biçimde her uyuşmazlığın esasına yönelik çözüm geliştirilmesine imkân vermez. Uyuşmazlığın giderilmesinin gerekip gerekmediği veya hangi Daire kararı doğrultusunda giderilmesi gerektiği yönündeki karar, Yargıtay ilgili hukuk Dairesince verilir. İlgili Daire, uyuşmazlığı mutlaka başvuruya konu Daire kararları çerçevesinde ele alıp gidermek zorunda değildir (Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 11.12.2023 tarihli ve ██████████ E., ██████████ K., 02.02.2024 tarihli ve ████████ E., █████████ K. sayılı ilamları).

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "Geri verme zamanı" başlıklı 392. maddesi "Ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir gün ya da bildirim süresi veya borcun geri istendiği anda muaccel olacağı kararlaştırılmamışsa ödünç alan, ilk istemden başlayarak 6 hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir." denilmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 312. maddesi, takip ve dava tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 6098 sayılı Kanunun ise 392. maddesi gereğince; ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir ödeme günü, ihbar süresi belirlenmemiş veya istenildiği zaman muaccel olacağı kararlaştırılmamış ise ödünce konu paranın ilk istemden başlayarak 6 hafta içinde geri verilmesi gerekir. Yani, madde metninde yazılı hususlar söz konusu değilse ödünç alan, ilk istemden başlayarak 6 hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir. Yine madde gerekçesinde bu husus; "...818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 312. maddesinde kullanılan “6 hafta içinde geri verilmek lâzımdır.” şeklindeki ibare, geri verme borcunun ödünç verenin ilk isteminden başlayarak 6 hafta sonra muaccel olacağı göz önünde tutularak, Tasarıda “6 hafta geçmedikçe, ödüncü geri vermekle yükümlü değildir.” şeklinde düzeltilmiştir..." şeklinde açıklanmıştır. Ayrıca Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 26.02.1975 tarihli ve ████████ E., ████████ K. sayılı ilamında da; "...Borçlar Kanunu'nun 312. maddesi ilk talepten itibaren 6 hafta içerisinde borcun geri verilmesi gerekeceğini kabul ettiğinden zamanaşımının başlangıç tarihinin borcun verildiği tarihe, 6 hafta eklenerek tespiti gerekir..." şeklinde açıklanmıştır. Bu durumda ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir ödeme günü, ihbar süresi belirlenmemiş veya istenildiği zaman muaccel olacağı kararlaştırılmamış ise ilk istemden başlayarak 6 hafta sonra alacak muaccel olmaktadır (Dairemizin 25.03.2024 tarihli ve ████████ E., █████████ K. sayılı ilamı).

Yukarıda açıklandığı üzere Dairemizin uygulamasında ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir ödeme günü, ihbar süresi belirlenmemiş veya istenildiği zaman muaccel olacağı kararlaştırılmamış ise ilk istemden başlayarak 6 hafta sonra alacağın muaccel olduğu, muaccel olmayan bir alacak için dava ve takip başlatılmasının mümkün olmadığı, muaccel olmayan bir alacak için açılan davada 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendi kapsamında hukuki yararın bulunmadığı ve kanunda yer alan bu ibarenin dava şartına ilişkin olduğu kabul edilmektedir. Ancak İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulu tarafından aralarında görüş farklılığı bulunduğu tespit edilen muhtelif Bölge Adliye Mahkemesi kararları açıkça belirtilip eklenmediği anlaşılmakla birlikte daha önce aynı konuda verilen █████████ E. sayılı uyuşmazlığın giderilmesine ilişkin talepte ilke kararımız ortaya koyulduğundan yeniden aynı konuda karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.

V.KARAR

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulunun 24.10.2025 tarihli ve ███████ sayılı kararına istinaden iletilen mevcut talep yönünden; 6098 sayılı Kanunun 392. maddesinde yer alan düzenlemenin alacağın ilk istemden itibaren 6 haftalık süre sonunda muaccel olacağına ilişkin daha önce Dairemizce █████████ E. sayılı uyuşmazlığın giderilmesine ilişkin dosyada ilke kararımız belirtildiğinden, aynı konuda farklı uygulamalar muhtelif Bölge Adliye Mahkemesi kararları açıkça dosyada yer almadığından KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,22.12.2025 tarihinde oy birliği ile karar verildi.