Hizmet tespiti davasında işçinin sigortasız çalışmasının tespiti istemi, davanın kamu düzenine ilişkin niteliği ve iddiaların somutlaştırılması gereğiyle ilgili temyiz incelemesi.
Özet: Bu hukuki evrak, davacının sigortasız çalıştığı iddiasıyla açtığı hizmet tespiti davasına ilişkin olup, işverenin işe giriş bildirimi yapmadığı ve prim ödemediği gerekçesiyle hizmet süresinin tespitini talep etmesi üzerine, feri müdahil SGKnın davanın açılmasına sebebiyet vermediği ve kararın usul ve yasaya aykırı olduğu yönündeki istinaf ve temyiz başvuruları incelenmektedir. Yargıtay, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda tarafların dayandıkları vakıaları somutlaştırma yükümlülüğü ile mahkemenin resen araştırma görevinin gerekliliğini vurgulayarak, hak kayıplarının önlenmesi ve sosyal güvenlik hakkının korunması adına delillerin özenle toplanması gerektiğine işaret etmektedir.
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI
: █████████ E., █████████ K.İLK DERECE MAHKEMESİ
: Ankara 50. İş MahkemesiSAYISI
: ████████ E., ████████ K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVADavacı vekili dava dilekçesinde; davacının 10.05.2018 tarihinden 17.08.2018 tarihine kadar ara vermeksizin davalıya ait ... Cafe ve Bistro isimli iş yerinde ekmek hamuru yoğurucu ve pişirici olarak çalıştığını, işverence işe giriş bildiriminin yapılmadığını ve primlerinin yatırılmadığını belirterek davacının 10.05.2018 - 17.08.2018 tarihleri arasındaki hizmet süresinin tespitini talep etmiştir.II. CEVAPDavalı işveren tarafından davaya cevap verilmemiştir.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; 506 sayılı Kanun'un 79/1. maddesine göre çalıştırılan işçilerin sigorta primleri hesabına esas tutulan kazançlar toplam prim ödeme gün sayıları ile sigorta primlerini gösteren kayıt belgelerin Kuruma bildirilmesi mecburiyeti işverene ait bir yükümlülük olduğunu, bildirilmeyen bu kayıtlar için davalı Kurumun sorumlu tutulmasının mümkün olmadığını, Kurumun davanın açılmasına sebebiyet vermediğini belirterek davanın reddini istemiştir.III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine, davacının 28.05.2018 - 17.08.2018 tarihleri arasında davalı ...'in iş yerinde hizmet akdi ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin isteklerin reddine karar verilmiştir.IV. İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile fer'i müdahil SGK vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.V. TEMYİZA. Temyiz SebepleriFer'i müdahil Kurum vekili; Mahkeme kararının usul ve kanuna aykırı olduğunu, Kurumun davanın açılmasına sebebiyet vermediğini beyan etmektedir.B. Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık, davacının 10.05.2018-17.08.2018 tarihleri arasında davalı iş yerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.Dava, 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un █████. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.HMK m. 31 gereğince, hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31... /1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip iş yerinin kanun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne iş yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o iş yerinde çalışan öteki kişiler ile o iş yerine komşu ve yakın iş yerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.İnceleme konusu eldeki davada, davacının 10.05.2018 - 17.08.2018 tarihleri arasında davalı işveren nezdinde çalıştığının tespitini talep ettiği, dosyaya ibraz olunan Kurum kayıtları incelendiğinde davacının çalıştığını iddia ettiği dönemde davalı adına tescilli işyerinin kapsamda olmadığı, davalı adına "... Mah. ... Cad. No:44/A .../Ankara" adresinde Ekmek-Pasta ve Unlu Mamuller faaliyetinden dolayı 14.05.2018 tarihinden itibaren vergi mükellefi olduğu anlaşılmış olup, İlk Derece Mahkemesince davalı adına vergi kayıtları ile ruhsat tarihleri de gözetilerek davalı iş yerinin hem üretim yapıp hem de kapasitesine göre faaliyete geçtikten sonra sigortalı çalıştırılmaksızın bu faaliyetleri yerine getiremeyeceği değerlendirilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmişse de; davacının uyuşmazlık konusu dönemde davalı iş yerinde çalışma iddiasına yönelik araştırma yeterli olmayıp, Mahkemece sonuca eksik inceleme ile gidilmiştir.Bu doğrultuda, somutlaştırma yükümlülüğü gereğince Mahkemece davacının beyanı alınmak suretiyle talep konusu dönemde davalı işyerinde kimlerle çalıştığı sorulmalı, bildirdiği bu kişilerin adresleri tespit edilerek kamu tanığı sıfatıyla detaylı olarak dinlenmeli, öte yandan davalı iş yerinde ... Belediyesi Zabıta Müdürlüğünce 09.04.2018 tarihinde yapılan durum tespiti ile davalıya ait işyerinin olduğu, ancak ruhsatının bulunmadığının tespit edildiği, işyerinin .... adına olduğu, ruhsat işlemlerini tamamlamak üzere 5 günlük süre verildiğinin anlaşılması karşısında; davalı işyerinin ruhsatının bulunmaması sebebiyle kapatılıp kapatılmadığı da ilgili belediye başkanlığından sorulmalı, varsa buna ilişkin tutanaklar da celp edilmeli, bu doğrultuda davacının çalışma iddiası hakkında toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek çalışma olgusu tereddütsüz şekilde ortaya konulmalıdır.Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve araştırmayla, yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.VI.KARARAçıklanan sebeplerle;Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,17.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.