Yargıtay, soybağının reddi veya nüfus kaydının düzeltilmesi davası ayrımının resen belirlenmesi gerektiğini vurgulayan, görevli mahkemeyi aydınlatan içtihat.
Özet: İşbu hukuki metin, mahkemelerin görevini kamu düzeni kapsamında kendiliğinden gözetme ve hakimlerin ileri sürülen olayları hukuken doğru nitelendirme yükümlülüğü çerçevesinde, bir davanın "soybağının reddi" mi yoksa "nüfus kaydının düzeltilmesi" davası mı olduğunun ayrımının önemini vurgulamaktadır; zira soybağı doğum, evlilik, tanıma veya hakim hükmüyle kurulan kan ve hukuki ilişkiyi ifade ederken, nüfus kaydının düzeltilmesi mevcut kayıtta baştan var olan maddi bir hatanın giderilmesini amaçlarken, soybağının reddi davası başlangıçta doğru olan bir kaydın sonradan hukuki olarak yanlışlığa dönüştürüldüğü iddiasına dayanır ve bu ayrım, görevli mahkeme, ispat yükü ve uygulanacak usul kuralları açısından hayati olup, nüfus kaydının düzeltilmesi davalarının asliye hukuk mahkemelerinin, soybağının reddi davalarının ise aile mahkemelerinin görev alanında olduğu belirtilmektedir.
MAHKEMESİ
: Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk DairesiSAYISI
: ████████ E., █████████ KDAVA TÜRÜ
: Soybağının ReddiİLK DERECE MAHKEMESİ
: Ünye Aile MahkemesiSAYISI
: ████████ E., ████████ K.Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesince verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm davacılar vekili tarafından davanın reddi yönünden temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:1.6100 sayılı Kanun'un görevin belirlenmesi ve niteliği başlıklı 1 inci maddesinde mahkemelerin görevinin ancak kanunla düzenleneceği ve göreve ilişkin kuralların kamu düzeninden olduğu belirlendiğinden bu husus mahkemelerce yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilmesi gerekir.2.04.06.1958 tarihli ve 15/6 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı gereğince, maddî olayları açıklamak taraflara; ileri sürülen olayları hukuken nitelemek, uygulanacak kanun hükümlerini tespit etmek ve uygulamak görevi ise hakime aittir. 6100 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesinde de hâkimin, Türk Hukuku'nu resen uygulayacağı belirtilmiştir. Bu ilke gereği açılan davayı nitelemek ve açılmış bir dava hakkında doğru hukuk kurallarını bulup uygulamak hâkime düşen bir görevdir.3.Somut olay bakımından öncelikle çözümlenmesi gereken husus; davanın soybağının reddi-babalık davası mı yoksa nüfus kayıtlarının düzeltilmesi davası mı olduğu noktasında toplanmaktadır. Bilindiği üzere, soybağı birbirinin soyundan gelen kişiler arasındaki ilişkiyi ifade ettiğinden bu kavram içerisinde kan bağının yanında hukuki münasebetin de bulunması, diğer bir ifadeyle kan bağının hukuk düzeninin aradığı koşullar içerisinde oluşması zorunludur. 4721 sayılı Kanun'un 282 nci maddesi uyarınca, çocuk ile ana arasında soybağı doğumla, baba ile arasındaki soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hakim hükmüyle kurulur. Soybağı ayrıca evlat edinme yoluyla da kurulur. Ayrıca, kısaca af kanunları olarak nitelendirilen bir evlenme aktine dayanmayan birleşmelerden doğan çocukların neseplerinin düzeltilmesine ilişkin kanunlara göre de soybağı kurulabilir (YHGK 30.01.20 08... /2-36-47 sayılı kararı).4.Çocuk ile ana arasında soybağı, doğumla kendiliğinden kurulur. Çocuk ile annesi arasındaki soybağının tesisi için, hükme gerek bulunmadığından, çocuğun annesi ile soybağı ilişkisinin kurulması değil, çocuğu doğuran kadının kim olduğunun tespiti dava konusu edilebilir.5.Öte yandan 4721 sayılı Kanun'un 36 ncı maddesinin birinci fıkrasına göre, kişisel durum, bu amaçla tutulan resmi sicille belirlenir. Aynı kanunun 39 uncu ve 5490 sayılı Kanun'un 35 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiç bir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamını ve taşıdığı bilgileri değiştirecek şerhler konulamaz, ancak olayların aile kütüklerine tescili esnasında yapılan maddî hatalar nüfus müdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarak düzeltilir.6.Kayıt düzeltilmesi, aile kütüğüne işlenmiş kaydın bir kısmının düzeltilmesi veya değiştirilmesidir. Nüfus kütüklerindeki doğru olmayan kayıtların düzeltilmesi için mahkemeden karar alınması zorunludur. İşte bu noktada, nüfus kütüğünde yer alan doğru olmayan kayıtlar, ilgililerince açılacak kayıt düzeltme davası ile gerçek durumuna uygun hale getirilebilir ki, bu dava uygulamada nüfus kaydının düzeltilmesi davası olarak adlandırılmakta olup zamanaşımı ve hak düşürücü süreye bağlı olmayan nüfus kaydının düzeltilmesine ilişkin davalarda, her türlü kanıta başvurulabilir (YHGK, 11.02.1998, 2-█████ sayılı kararı).7.Soybağının reddi davası ile kayıt düzeltme davası, sonuçları (hane dışına çıkarmak) bakımından benzerlik göstermekte ise de, içerik ve yargılama kuralları açısından kendi özel hükümlerine bağlıdır. Soybağının reddinde, kişisel duruma ilişkin nüfus kaydında yer alan bilgi doğru olarak meydana gelmiş ve kütüğe tescil edilmiştir. Ancak bu doğru daha sonra soybağının reddi davası ile teknik anlamda bir yanlışlığa dönüştürülmüştür. Nüfus kaydının düzeltilmesi davasında ise, nüfus kaydının gerçek durumu yansıtmadığı, baştan yanlış olarak kütüğe geçirildiği söz konusudur (YHGK 30.01.20 08... /2-36-47 sayılı kararı). Nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, 4787 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi kapsamı dışında olup, aile mahkemelerinin görevine girmez. Asliye hukuk mahkemelerinin görev alanına giren nüfus kayıtlarının düzeltilmesi davalarında, 5490 sayılı Kanun'un 36 ncı maddesi gereği, nüfus müdürü veya memurunun bulunması ve kararın onların önünde verilmesi zorunludur.8.Somut olayda davacılar tarafından, davalıların nüfusta babaları olarak gözüken müteveffa ...'nın çocukları olmadığının tespiti ile hatalı nüfus kayıtlarının iptal edilerek düzeltilmesi ve tesciline karar verilmesi talepli olarak açılan davada, Ünye 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ████████ Esas, ████████ Karar sayılı, █████/2024 tarihli kararında davanın soybağının düzeltilmesi istemi niteliğinde olduğu ve uyuşmazlığın aile mahkemesinde çözümlenmesi gerektiği gerekçesiyle davanın usulden reddine ve mahkemenin görevsizliğine karar verilerek dosya aile mahkemesine gönderilmiş, Ünye Aile Mahkemesi'nin ████████ Esas, ████████ Karar sayılı ve █████/2025 tarihli kararı ile de davacıların müteveffa ...'nın kardeşi olmaları sebebiyle soybağının reddi davasında taraf ehliyetine haiz olmadıkları gerekçesiyle davacıların açmış olduğu davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilmiş, kararın davacılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.9. Müteveffa ...'ın nüfus kayıt örneğinin incelenmesinde davalı ... ve davalı ...'nin müteveffa ...'ın çocuğu olarak kaydedildiği görülmüş ancak düşünceler bölümünde bu kayda ilişkin dayanak işlem belirtilmemiştir. O halde Mahkemece yapılacak iş, davalı ... ve davalı ...'nin müteveffa ...'ın nüfusuna kayıt edilmesine ilişkin tüm vukuatlı nüfus kayıt bilgilerinin ve evrakların ilk tesis tarihinden itibaren dayanak belgeleriyle birlikte tüm tedavüllerin (geldi ve gittisi dahil) celp edilmesi, ardından gelen evraklara göre huzurdaki davanın soybağının reddi davası mı yoksa nüfus kayıtlarının düzeltilmesi davası mı olduğunun belirlenmesi, soybağının reddi davası olarak nitelendirilmesi halinde davacıların aktif husumetlerinin bulunup bulunmadığı da değerlendirilerek davanın esası hakkında bir karar verilmesi, davanın nüfus kayıtlarının düzeltilmesi davası olarak nitelendirilmesi halinde ise görev hususunun değerlendirilerek bir karar verilmesinden ibarettir. Açıklanan nedenlerle hükmün bozulmasına karar vermek gerekmiştir.KARARAçıklanan sebeplerle;1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,Temyiz peşin harcının istek halinde yatırana iadesine,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,04.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.