kargo sırasında çalınan çekin faktoring şirketi tarafından ibrazı üzerine açılan istirdat davasında iyi niyetli hamil sıfatı ve ciro silsilesindeki sahtecilik iddialarının değerlendirilmesi.

Kargo sırasında çalınan çekin faktoring şirketi tarafından ibrazı üzerine açılan istirdat davasında iyi niyetli hamil sıfatı ve ciro silsilesindeki sahtecilik iddialarının değerlendirilmesi.

Özet: Kargoda çalınarak hakkında ödeme yasağı konulan 50.000 TL bedelli çekin iadesi talepli bu davada, çeki ticari bir ilişki kapsamında, ciro silsilesi muntazam görünerek iyi niyetle devraldığını savunan faktoring şirketi davalı olarak yer almakta; bilirkişi raporunda ise çekin çalınmış ve hakkında ödeme yasağı bulunması nedeniyle davacıya iadesi gerektiği yönünde görüş bildirilmektedir.

T.C.

İSTANBUL

7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

:████████ Esas

KARAR NO

:████████

DAVA

:İstirdat

DAVA TARİHİ

:█████/2023

KARAR TARİHİ

:█████/2025

Mahkememizde görülmekte olan 6361 Sayılı Finansal Kiralama, Faktöring Ve Finansman Şirketleri Kanunundan Kaynaklanan (İstirdat) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkiline ait irsaliye kapsamında ... Kargo aracılığıyla gönderilen ve keşidecileri ... Şti., ... A.Ş. ile .. San. olan toplam dört adet çekin, kargo dağıtımı sırasında 23.06.2023 tarihinde çalındığını, bu nedenle ... Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2023/... E. sayılı dosyasıyla çek iptali davası açıldığını ve çekler hakkında ödemeden men yasağı konulduğunu, ayrıca ... Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 2023/... sayılı dosyasıyla suç duyurusunda bulunulduğunu beyan etmiştir. Ancak mahkeme dosyasına gelen ... Bankası cevabında, bu çeklerden keşidecisi ... San. olan 50.000 TL bedelli çekin davalı ... ... A.Ş. tarafından takas istemiyle ibraz edildiğinin anlaşıldığını, mahkemece istirdat davası açması için süre verildiğini ve bu nedenle işbu davayı açma zorunluluğunun doğduğunu ileri sürmüştür. Davacı, söz konusu çekin davalıdan istirdadına ve müvekkiline iadesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının ... numaralı çeke ilişkin çalınma iddiasının herhangi bir yasal dayanağının bulunmadığını, kargo firması üzerinden kıymetli evrak taşınmasının mevzuata aykırı olduğunu ve bu iddianın yalnızca beyana veya soruşturma aşamasındaki bir dosyaya dayanamayacağını ileri sürmüştür. Müvekkil şirketin ... işlemini 6361 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik hükümlerine uygun biçimde, ... Tic. Ltd. Şti. ile 26.06.2023 tarihli sözleşme kapsamında gerçekleştirdiğini, çekin ciro silsilesinin muntazam olduğunu ve alacağın fatura ile tevsik edildiğini, bu nedenle müvekkil şirketin çeki iyi niyetli olarak devralan meşru hamil sıfatını haiz bulunduğunu beyan etmiştir. Davacının iddialarını müvekkil şirkete yöneltebilmesi için kötüniyetin kanıtlanması gerektiğini, oysa bu hususun ispatlanamadığını, ayrıca çekin ödemeden men kararı nedeniyle tahsil edilemediğini ve halen ... Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 2023/... sayılı dosyasında bulunduğunu belirtmiştir. Davalı vekili, tüm bu nedenlerle davanın haksız olduğunu, davacının istirdat ve tedbir taleplerinin reddine, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, ... seri numaralı, █████/2023 vade tarihli ve 50.000,00-TL bedelli çekin istirdatı yasal şartların oluşup oluşmadığı hususundadır.

Mahkememizce tüm deliller toplanmış, gerekli inceleme ve araştırmalar yapılmış ve mahkememizce █████/2024 tarihli ara karar ile dosyanın dosyanın SMM bilirkişiye tevdi ile taraflar-cirantalar arasında çek alıp vermeyi gerektirir ticari ilişki bulunup bulunmadığı ile çekin tarafların ticari defterlerinde yer alıp almadığı hususunda etraflıca rapor düzenlenmesinin istenilmesine karar verilmiştir.

█████/2025 tarihli bilirkişi raporunda; Davacı taraf, dava konusu çeki aldığı ... Şti. ve çeki ciro ettiği .... AŞ. ile ticari ilişkileri bulunduğu, davacı tarafından, dava dışı ... Ltd.Şti.'ne gönderilmek istenen çekin kaybolduğu, böylece yerine ulaşamadığı, eline geçmediği halde ciro silsilesinde kaşe ve imzası ile görülen cironun, Sayın mahkemenin takdirlerinde olmak üzere sahte olduğu kanaatinin hasıl olduğu, davalı ... ... A.Ş.'nin temlik alırken müşterisi ile 6361 sayılı yasa kapsamında sözleşme yapıldığı, Müşterisinin temlik verdiği faturanın bir ürün satışına ilişkin e-arşiv faturası olduğu, çek arkasındaki cironun görünümünde muntazam bir silsile görülerek finasman kullandırdığı, Çekin temlik alınırken hakkında ödeme yasağı bulunup bulunmadığı hususunda faktörün sorumluluğunun bulunup bulunmadığı konusunun hukuki olduğu ve mali müşavirlik branşım dışında bulunduğundan, herhangi bir görüşümün bulunmadığı, doğrultusunda; nihai karar sayın mahkemenin takdirlerinde olmak üzere; Her halükarda çalındığına ilişkin Cumhuriyet Başsavcılığında soruşturma konusu olmuş ve hakkında ödeme yasağı getirilmiş çekin, davacı tarafına istirdadının yapılması gerekeceği hususu bildirilmiştir.

TTK'nın 792. maddesi; ''Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmünü haiz olup anılan kanunî hüküm bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır. Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır. Bu davada, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Aynı Kanunun 790.maddesinde ise "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve bir birine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir beyaz ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır" düzenlemesi bulunmaktadır.

TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder. Yine, TTK’nın 792. maddesindeki ''Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...'' ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir. Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur. Bu tür davalarda, yukarıda da belirtildiği gibi çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir (Yargıtay HGK'nın █████/2021, E. ███████-159, K. ████████ tarih ve sayılı kararı).

Bu bilgilere göre davacı, dava konusu edilen çekin yetkili hamili iken kargodan kaybolma sebebiyle rızası dışında elinden çıktığını ve davalı ... ... A.Ş.'nin çeki iktisabında kötüniyetli veya ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlamakla yükümlüdür.

Öte yandan, 13.12.2012 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6361 sayılı Finansal Kiralama ... ve Finansman Şirketler Kanunu'nun 9/2. maddesine göre, "... şirketi kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz ve tahsilini üstlenemez." düzenlemesi bulunmaktadır. Maddenin 3. Fıkrasında ise, "Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla ... şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri ... şirketine karşı ileri süremez; meğerki, ... şirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun." düzenlemesi bulunmaktadır.

Dava konusu çekin davalının kötü niyeti ya da ağır kusuru ispatlanmadığı sürece çekin istirdatının talep edilemeyeği anlaşılmıştır. Dava ve takip konusu çek karşılığında finansman sağlayan ... ... şirketi, TTK 801.maddesindeki " Cirosu kabil bir çeki ödeyecek olan muhatap, cirolar arasında düzenli bir teselsülün var olup olmadığını incelemekle yükümlü ise de, cirantaların imzalarının geçerliliğini araştırmak zorunda değildir." düzenleme uyarınca sadece cirolar arasındaki teselsülü incelemekle yükümlüdür. Yasa temelindeki hukuki ilişkiden ayrık olarak bir ödeme aracı olan çekin bu kambiyo vasfı sebebiyle çeki ciro ve temlik sözleşmesi ile temlik alana başka araştırma külfeti yüklememiştir. TTK 818/1-c maddesi ile atıf yapılan TTK 677. maddesinde bir poliçe, poliçe ile borçlanmaya ehil olmayan kişilerin imzasını, sahte imzaları, hayali kişilerin imzalarını veya imzalayan yada adlarına imzalanmış olan kişileri herhangi bir sebeple bağlamayan imzaları içerirse, diğer imzaların geçerliliği bundan etkilenmez şeklindeki imzaların istiklali prensibi uyarınca, geçersiz bir imza sahibini bağlamaz ise de ciro zincirini koparmayacağından (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun ███████-806 esas ve ████████ karar sayılı kararı) cirantaların gerçekte var olup olmadığı, hayali isimler veya paravan şirketler olması, keşidecinin imzasının ona ait olduğunun tespit edilmesi halinde çekin kambiyo vasfını ve şeklen ciro silsilesindeki teselsülü etkilemeyeceğinden, çek ... ... tarafından, usulüne temlik alındığından, yasaların külfet yüklemediği bir konuda araştırma yapılmaması kötü niyet olarak kabul edilemeyeceğinden, bu durum ... ... Şirketi'nin kötü niyetli olduğunu göstermez. Kötü niyetin varlığını ve bile bile borçlunun zararına hareket edildiğini kanıtlamak davacı tarafa aittir. Çeklerin incelenmesinde şeklen ciro silsilesinin düzgün olduğu anlaşılmıştır. Davalı ... şirketinin dava konusu çeki devraldığı, çeki almasına dayanak gösterdiği █████/2023 ... sözleşmesinin dosyaya sunulduğu, sözleşmenin geçerli bir sözleşme olduğu, yapılan ödemelerin sözleşmenin ve çeklerin tevdinden sonra yapıldığı, çeklerin fatura ile tevsik edildiği, Finansal Kurumlar Birliği ve Gelir İdaresi Başkanlığından gelen müzekkere cevabında çekin ve faturanın herhangi bip iptale ve itiraza konu olmaması ve çalıntı ihbarının bulunmaması, aldırılan bilirkişi raporları ile de taraflar ticari ilişki bulunup bulunmadığı ve davalı ... şirketinin çeki iktisabında ağır kusurlu olup olmadığı hususunda tespitler yapılmış olup; imzaların istiklali ilkesi gereğince davacı yanın takibe konu alacaktan sorumlu olacağı yine davacı tarafça da şikayetçi olunan savcılık dosyasında davalı ... şirketi ya da çalışanları hakkında herhangi bir şikayet bulunmayışı göz önüne alınarak ilgili dosyanın sonucunun mahkememiz dosyasını etkilemeyeceği anlaşılmakla kesinleşmesi beklenilmemiştir. ... ilişkisinin kurulduğu tarihte davalı şirkete ulaşmış herhangi bir çek kayıp/çalıntı bildiriminin olmayışı, tevsik edici faturaların ... işlem tarihinde geçerli faturalar oluşu, ödeme yasağının ... işleminden sonraki tarihlere ilişkin olması birlikte gözetildiğinde davalı ... şirketinin kötü niyetin varlığı ve bile bile borçlunun zararına hareket ettiği ispatlanamadığı anlaşılmakla; davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM

: Gerekçesi Yukarıda Açıklandığı Üzere;

1-Davanın REDDİNE,

2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince hesaplanan 615,40-TL maktu red harcının davacıdan tahsiline, peşin alınan 853,88-TL harçtan mahsubu ile geri kalan 238,48-TL harcın hüküm kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,

3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Ücret tarifesi gereğince hesap olunan 45.000,00 -TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

4-Davalı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü yazılı toplam 2,50-TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

5-Arabuluculuk ücreti olan 3.120,00-TL’nin davacıdan alınarak, hazineye GELİR KAYDINA,

6-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

7-Taraflarca yatırılan ve kullanılmayarak artan gider avansının karar kesinleştiğinde ilgili tarafa iadesine,

Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 hafta içinde İstinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.█████/2025

Katip ...

Hakim ...