kargoda kaybolan, sahte ciroyla piyasaya sürülerek cebri icra ile ödenen çek bedelinin faktoring şirketinden istirdadı davası.

Kargoda kaybolan, sahte ciroyla piyasaya sürülerek cebri icra ile ödenen çek bedelinin faktoring şirketinden istirdadı davası.

Özet: Bu istirdat davasında, davacı, kargoda kaybolan ve ödeme yasağı kararı bulunan bir çekin hukuka aykırı şekilde ele geçirilip sahte imza ile cirolanması sonucu icra takibine uğrayarak ihtirazi kayıtla ödemek zorunda kaldığı 77.130 TLnin, çeki finansman sağladığı ticari ilişki kapsamında edinen davalı faktoring şirketinden avans faiziyle birlikte iadesini talep etmekteyken; davalı, çekin yetkili hamili olduğunu, mevzuata uygun iktisap ettiğini ve davanın mesnetsiz olduğunu savunmuş, mahkeme ise taraflar arasındaki ticari bağlantıların varlığını ve davalı faktoring şirketinin çeki iktisabında yasal yükümlülüklere uygun hareket edip etmediğini belirlemek üzere bilirkişi incelemesi yapılmasına karar vermiştir.

T.C.

İSTANBUL

6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

: ████████ Esas

KARAR NO

: ████████

DAVA

: İstirdat

DAVA TARİHİ

: █████/2023

KARAR TARİHİ

: █████/2025

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

: Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; ...'in, ...'ten aldığı ticari mallara istinaden ... Bankası ... şubesine ait ... seri numaralı, keşidecisi ... Tic. Ltd. Şti olan, █████/2022 keşide tarihli, 60.000,00 TL bedelli çeki keşide ettiğini, çeki lehdara ... A.Ş. 'nin ... şubesi aracılığıyla göndermek için kargoya 30.09.2021 tarihinde verdiğini, kargonun...ulaşmaması üzerine, kargo şubesiyle görüşüldüğü ve kargonun bir şekilde kaybolduğu cevabı alındığını, çekin bulunamaması üzerine, ... tarafından ... 2.Asliye Ticaret Mahkemesi’nin ...E. sayılı dosyası ile Çek İptal davası açıldığını ve aynı mahkeme tarafından ödeme yasağı kararı verildiğini, ... A.Ş. Çeki cirolayarak bankaya ibraz ettiğini, çekin ödeme yasağı nedeniyle bedeli ödenmediğini, bunun üzerine ... A.Ş. tarafından çek ... 6. İcra Müdürlüğünün...E. Sayılı dosyası üzerinden icra takibine konu edildiğini, müvekkili ... haciz baskısı altında icra dosyasına, ihtirazi kayıtla 22.02.2022 tarihinde borcu ödemek zorunda kaldığını, ... tarafından da borca itiraz istemiyle ... 1. İcra Hukuk Mahkemesinin ...E. Sayılı dosyası üzerinden borca itiraz davası açıldığını, çeki hukuka aykırı olarak ele geçiren ve sahte imza ile piyasaya arz eden kişi/kişilerin tespit edilerek haklarında kamu davası açılması istemiyle ... Cumhuriyet Başsavcılığının ... numaralı dosyası üzerinden suç duyurusunda bulunulduğunu, çeki yasaya aykırı bir şekilde ele geçirerek sahte imza ile cirolayıp piyasaya sürülmesi nedeniyle cebri icra tehdidi altında ... tarafından ödenmek zorunda kalınan 77.130,00 TL'nin ödeme tarihi olan 22.02.2022'den itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan istirdatını talep etmiştir.

CEVAP

:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Dava dışı ...Şti. ile müvekkili şirket arasında faktoring sözleşmesi akdedildiğini, yapılan sözleşme gereği borçluya ön ödeme yoluyla finansman sağlandığını, müvekkili şirketin müşterisinin taleplerini karşıladığını, davacılar vekili tarafından öne sürülmüş olan kişisel nedenler ve def'iler müvekkili şirkete karşı ileri sürülemeyeceğini, davacılarının iddiasının mesnetsiz olduğunu, ispat yükü davacılarda olup, davacıların senedin rızası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın kötüniyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerektiğini, davaya konu çekin ciro silsilesinde herhangi bir kopukluk bulunmadığını ve müvekkili çeki kanuna uygun olarak iktisap ettiğinden çekin yetkili hamil olduğunu, çekin iddia edildiği gibi kargoda kaybolması kargo şirketinin sorumluluğunda olup, davacı tarafça kargo şirketine karşı hukuki ve cezai başvuru yapılmasının gerektiğini, ancak davacı ne cezai bakımdan bir başvuru yapmış ne de kargo şirketine ayıplı fiili nedneiyle maddi tazminat talebinde bulunduğunu, davacının bu iddiasının gerçeklikten uzak olduğunu, haksız davanın reddini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

: Dava, çek bedelinin istirdadı istemine ilişkindir.

Dosyada tarafların bildirdiği belgeler, ... CBS ... soruşturma sayılı dosyası, ... CBS ...soruşturma sayılı dosyasına ait imza incelemesi raporu, ... 4. Ağır Ceza Mahkemesinin ...Esas sayılı dosyası, ... 1. İcra Hukuk Mahkemesi'nin ... esas sayılı dosyası, ... 1. İcra Hukuk Mahkemesi'nin ...esas sayılı dosyası, ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ...esas sayılı dosyası, Faktoring Sözleşmesi, çek suretleri, BA-BS Formları, ticari defter kayıtları, ticari sicil kayıtları, ve bilirkişi raporu delil olarak değerlendirilmiştir.

HMK'nun 266.maddesi gereği dosyanın bir faktoring sözleşmeleri alanında uzman sektör bilirkişisi ile bir mali müşavir bilirkişi heyetine tevdi ile tarafların BA-BS formları, ticari defterleri de birlikte değerlendirilmek sureti ile davacı ... ile çekte cirosu bulunan ... arasında herhangi bir ticari bağlantının bulunup bulunmadığı, ticari ilişkinin bulunması halinde davaya ve icra takibine dayanak yapılmış olan 3460 seri numaralı 60.000,00 TL bedelli çekin ticari defterlerinde kayıtlı olup olmadığı, dava dışı ... Ltd. Şti.'nin celp edilmiş olan BA-BS formları incelendiğinde tarafların birbirleri ile ticari ilişkilerinin bulunup bulunmadığı, çekin kayıtlara işlenip işlenmediği, davalıdan gelen müzekkere cevabı uyarınca çekin davalıya teslimi esnasında ibraz edilmiş olan belgelerin / faturaların bildirilmiş olup olmadığı, bu kapsamda davalı faktoring şirketinin 6361 sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketler Kanunu'nun 9/2. Maddesi, Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri ve sair mevzuat hükümleri uyarınca faktoring sözleşmesinin tarafı olan dava dışı ...Ltd. Şti. tarafından faktoring sözleşmesi ile davalı faktoring şirketine verilen faturanın BA formu ile ilgili vergi dairesine bildirilip bildirilmediği, davalı faktoring şirketinin dava konusu çeki alırken gerekli istihbarat çalışmasını yapıp yapmadığı, şirketin mali durumlarına ilişkin değerlendirme yapıp yapmadığı ve diğer yükümlülükleri yerine getirip getirmediği hususlarında hazırlanan █████/2024 tarihli bilirkişi raporunda; Mahkeme Nezdindeki Davaya Konu olan ve davacı ... tarafından, diğer davacı ...'e tanzim edilen ancak kargoda kaybolduğu belirtilen ancak daha sonra müşterisi ...'ya yaptığı foktoring işlemi sebebiyle ...'in eline geçen 12.01.2022 Keşide Tarihli 60.000,00 TL. tutarındaki çeke ilişkin; Ticari defterleri incelenen ...'nin 2021-2022 yılı ticari defter kayıtlarında davalı ... ve dava dışı ...arasında ticari ilişkiye rastlanmadığı, 2021-2022 yılında husumete konu çekte davacı ...'den sonra cirosu bulunan dava dışı ... ile davacı ...arasında ticari ilişkinin bulunduğu tespit edilmiş olduğu görülmüş ise de, davacı ...'nin ticari defter kayıtlarda çekin dava dışı ...'a verildiğine ilişkin herhangi bir kayıt olmadığı, davacı ...'nin, incelenen 2021-2022 yılı ticari defterlerinin sahibi lehine delil vasfına haiz olduğu, davalı Faktoring firmasına eksik veya yanlış işlem yapıldığına ilişkin bir isnad yapılamayacağı, ticari defterleri incelenen ...'nin 2021-2022 yılı ticari defter kayıtlarında; Davalı ... ve dava dışı... arasında ticari ilişkiye rastlanmadığı, husumete konu çekte davacı...'den sonra cirosu bulunan dava dışı ...'nın davacı ... ile ticari ilişkinin bulunduğu görülmüş ise de Davacı ...'nin ticari defter kayıtlarda çekin dava dışı ...'a verildiğine ilişkin herhangi bir kayıt olmadığı bildirilmiştir.

Dosyanın kök raporu hazırlayan bilirkişi heyetine tevdii ile taraf vekillerinin itirazları değerlendirilerek alacak talebi yönünden sonuç bedelin tek bir tabloda bir araya getirilmek ve itirazları karşılar nitelikte gerekçelendirmek suretiyle hazırlanan █████/2025 tarihli ek raporda; bilirkişi kök raporuna tarafların yaptığı itirazlar ve itirazları ile dava dosyasına sundukları belgeler incelendiğinde, kök rapordaki tespit, değerlendirme ve kanaati değiştirecek hususa rastlanmadığından, kök rapordaki tespit, değerlendirme ve kanaatin aynen işbu ek raporla da muhafaza edildiği bildirilmiştir.

... 4. Ağır Ceza Mahkemesinin...Esas sayılı dosyasının incelenmesinde resmi belgede sahtecilik suçuna ilişkin eylemin █████/2021 tarihinde gerçekleştiği ve yapılan yargılama sonucunda █████/2025 tarihinde dava dışı sanık ...'ın cezalandırılmasına karar verildiği ve dosyanın █████/2025 tarihinde istinafa gönderildiği, dava dosyamızdaki uyuşmazlık konusunun Davacı ... Tes. İnş. Tur. Msk. Tes. İth. İhr. San ve Tic. Ltd. Şti.'nin diğer davacı ... Taahhüt Endüstriyel Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi'nden satın almış olduğu mallar karşılığında düzenlemiş olduğu ... Bankası ... şubesine ait ... seri numaralı, keşidecisi ... Tes. İnş. Tur. Mak. Tesk. İth. İhr. San. Ve Tic. Ltd. Şti olan, █████/2022 keşide tarihli, 60.000,00 TL bedelli çekin kaybolması üzerine lehdar ... Ltd. Şti. Yerine çekin cirolanması ile birlikte davalının ele geçirmesi üzerine ... 6. İcra Müdürlüğünün ....Esas Sayılı icra takip dosyasına 22.02.2022 tarihinde ödenmek zorunda kalınan 77.130,00 TL'nin ödeme tarihi olan 22.02.2022'den itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan istirdatı istemine ilişkin olduğu, davalı faktoring firması tarafından 6361 sayılı yasanın 9/2 ve 9/3 maddesine istnat edilerek iyi niyetli hamil olunduğu vakıasına dayanıldığı, 6361 sayılı yasa kapsamında yapılacak değerlendirme sonucuna ceza dava dosyasının beklenmesinin herhangi bir etkisi olamayacağı zira ceza dava dosyasının sonucundan bağımsız olarak yetkili hamilin kim olduğuna dair değerlendirmenin işbu dava dosyası nezdinde 6361 sayılı yasa gözetilerek yapılacağı bu bağlamda istinaf aşamasında devam eden ceza dava dosyasının sonuca ve esasa etkili olmasının beklenemeyeceği, ceza muhakemesi işlemlerinin işbu dava dosyasına makul sürede etki göstermeyeceği değerlendirilmekle; adil yargılanma hakkının bir şubesi olan makul sürede yargılanma hakkına halel getirmemek ve taraflar açısından hak kaybına yol açmamak amacıyla ve 6361 sayılı yasanın 9/2 ile 9/3 maddeleri bağlamında davalı faktoring firmasının yetkili hamil olup olmadığına dair nihai değerlendirmenin mahkememizce yapılması gerektiği gerekçesiyle ilgili dava dosyasının bekletici mesele yapılmasına yer olmadığına, karar verilmiştir.

Somut uyuşmazlığın, TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine nazaran faktoring işlemleri bakımından özel bir hüküm niteliğinde olan ve uyuşmazlığın çözümünde öncelikle uygulanması gereken 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu ve buna ilişkin Yönetmelik ile BDDK Genelgeleri çerçevesinde değerlendirilip, çözüme kavuşturulması gerekmektedir. 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun 9/2. maddesine göre, faktoring şirketi Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz veya tahsilini üstlenemez. Aynı faturaya dayalı birden çok faktoring şirketine yapılan kısmi temliklerin toplam tutarı fatura tutarını aşamaz.

Aynı Kanun'un 9/2. maddesinin yollamasıyla somut olaya uygulanması gereken 29257 sayılı Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5/1. maddesi ise; “Kuruluş tarafından müşteriyi yeteri kadar tanıyacak şekilde istihbarat çalışmalarının yapılması, sadece müşterilerin beyanı veya sözlü teyidi ile işlem yapılmaması gerekir. İstihbarat çalışması; a) Öncelikle ilgili mevzuatta yer alan faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler de dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi, b) İç kontrol sisteminin devralınan faturalara ilişkin gerekli istihbarat ve araştırma yapılmasını sağlayacak ve merkezi fatura kaydı sisteminde bu faturaların mükerrer olmadığının kontrolü tamamlanmaksızın kullandırım yapılamayacak şekilde oluşturulması, c) Müşterilerin mali durumlarının değerlendirilerek bunların itibarı ve işlem geçmişleri de dikkate alınmak suretiyle gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi ve ulaşılabilmesi mümkün olan ilgili veritabanlarından yararlanılması yoluna gidilmesi hususları dâhil olmak üzere asgari olarak yukarıda belirtilen usul ve esasları içerecek şekilde yapılır ve bunların yetersiz kalması durumunda ilave yöntemlere başvurulur.” hükmünü haizdir.

Faktoring şirketleri finans kuruluşları olsalar da kendilerine kanunen yüklenen araştırma yükümlülüğünün hakkaniyet ve nesafet kurallarına uygun bir sınırı bulunmaktadır. Aksi halde faktoring şirketleri sınırsız ihtimalin bulunduğu ticari hayatta, sınırlı kaynağa rağmen sınırsız bir yükümlülük altına girmiş olacaktır. Bu sınırın tarafların TTK'nın 18. maddesi ile yakından ilişkilidir. Nitekim faktoring kuruluşuna araştırma yükümlülüğü yüklenmesi, bu kuruluş ile hukuki işleme giren tacirin TTK'dan kaynaklanan basiretli tacir gibi hareket etme yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacaktır. Bu durum aynı zamanda Medeni Kanunumuzun 2. maddesinin de bir gereğidir.

Kendisine özgü veri tabanı olmayan faktoring şirketleri ancak kendi ulaşabildikleri ölçüde ve açık kaynaklardan bilgi toplayabilmekte, sınırlı kaynaklara ulaşabilmektedir. Nitekim Yargıtay da faktoring şirketinin istihbarat yükümlülüğünün açık kaynaklarla sınırlı olduğunu içtihat etmektedir.

Öncelikle belirtmek gerekir ki davacılardan ... Şirketi kendisi meşru hamili olduğunu iddia ettiği çekte ciranta konumunda olup diğer davacı ... Şirketi ise lehtar ve ilk ciranta konumundadır. Davaya konu olan ve davacı ... tarafından, diğer davacı ... firması lehine tanzim edilen ancak kargoda kaybolduğu belirtilen ve daha sonra müşterisi ...'ya yaptığı foktoring işlemi sebebiyle ... firmasına temlik edilen 12.01.2022 keşide tarihli 60.000,00 TL tutarındaki çeke ilişkin; ticari defterleri incelenen davacı ... firmasının 2021-2022 yılı ticari defter kayıtlarında davalı ... ve dava dışı ... arasında ticari ilişkiye rastlanmadığı, 2021-2022 yılında husumete konu çekte davacı...'den sonra cirosu bulunan dava dışı ... ile davacı ... arasında ticari ilişkinin bulunduğu tespit edilmiş olduğu görülmüş ise de, davacı ...'nin ticari defter kayıtlarda çekin dava dışı ...'a verildiğine ilişkin herhangi bir kayıt olmadığı, davacı...'nin, incelenen 2021-2022 yılı ticari defterlerinin sahibi lehine delil vasfına haiz olduğu, öte yandan faktoring sözleşmesi ve işlem dosyası içeriğine bakıldığında teslim alınan çekin dava dışı tarafça faktoring şirketine verildiği, dava dışı ... ile davacı... arasında ticari ilişkinin bulunduğu ve bu hususun fatura ile tevsik edildiği, bu durumda davalı faktoring şirketinin araştırması gerektiği verilerin işlem dosyasında bulunduğu ve faktoring şirketinin objektif araştırma yükümlülüğünü yerine getirdiği kanaatine varılmakla █████/2024 tarihli bilirkişi raporu ve █████/2025 tarihli ek bilirkişi raporunun usul ve yasaya uygun olmaları ile hüküm kurmaya elverişli ve gerekçeli olmaları sebebiyle anılan bilirkişi raporları doğrultusunda davanın reddine, karar verilerek aşağıdaki gibi hüküm tesis edilmiştir.

HÜKÜM

: Gerekçesi yukarıda izah olunduğu üzere;

1-Davanın REDDİNE,

2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince alınması gereken 615,40-TL maktu karar ve ilam harcından peşin olarak alınan 1.317,00-TL peşin harcın mahsubu ile artan 701,60-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacılara iadesine,

3-Davacılar tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

4-Davalı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden reddedilen miktar üzerinden, karar tarihinde geçerli A.A.Ü.T.'deki esaslara göre belirlenen 30.000,00-TL vekalet ücretinin davacılardan tahsili ile davalıya verilmesine,

5-İstanbul Arabuluculuk Bürosu tarafından ileride haksız çıkacak taraftan alınmak üzere suçüstü ödeneğinden karşılanan 3.200,00-TL arabuluculuk tarife bedelinin davacılardan tahsili ile hazineye gelir kaydına, buna ilişkin harç tahsil müzekkeresi yazılmasına,

6-Artan gider/delil avansından artan avans olması halinde, hüküm kesinleştiğinde ve talep edildiğinde yatırana iadesine,

Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemeleri nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere karar verildi.█████/2025

Katip

¸e-imzalıdır

Hakim

¸e-imzalıdır

*Bu belge 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında elektronik imza ile imzalanmıştır.*