İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesinde franchise sözleşmesinden kaynaklanan tazminat ve cezai şart talepli davanın fesih iddiaları ve alacak kalemleri üzerine bilirkişi raporuyla incelenmesi.
Özet: Franchise sözleşmesinden kaynaklanan bu tazminat davasında, davacı şirket, davalının ürün kalitesizliği, yüksek maliyetler ve online satış sorunları gibi nedenlerle sözleşmeyi haksız feshettiğini iddia ederek 11.754 TL cari hesap, müspet zarar ve 500.000 TL cezai şart talep ederken; davalı ise, davacının sözleşme şartlarına uymaması, fiyat artışlarını ertelemesi, maliyetlerin yüksekliği ve online platform komisyonları yüzünden zarar etmesi nedeniyle sözleşmeyi haklı olarak feshettiğini savunmuştur; bilirkişi raporunda dönerdeki yabancı madde iddiaları kesinleşmezken, davacının 14.754,82 TL cari hesap alacağı olduğu belirtilmiş ve kar kaybı hesaplaması için ilave inceleme gerekliliği vurgulanmıştır.
T.C.
İSTANBUL5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİESAS NO
: ████████ EsasKARAR NO
: ████████DAVA
: Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ
: █████/2023KARAR TARİHİ
: █████/2025Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ
:Davacı vekili tarafından ibraz edilen █████/2023 tarihli dava dilekçesinde; Müvekkili şirket ile davalı şirket arasında 09.11.2021 tarihli franchise sözleşmesi akdedildiğini, davalı tarafından ... 2.Noterliğinden ... tarih ... yevmiye numaralı ihtarname keşide edildiğini, gönderilen ürünlerde sorun olduğunu, dönerin içinden tavuk kemiği ve derisi çıktığını, sarf malzemesi fiyatlarının emsallerinden yüksek olduğunu, şubeye usulsüz cezalar kesildiğini, bunun üzerine müvekkili tarafından ... 59.Noterliği ... tarih ... yevmiye numaralı ihtarname ile cevap verildiğini, ... tarihli .... numaralı ihtarname ile 22.06.2022 tarihinde müvekkili şirkete fesih ihtarnamesi gönderdiğini belirttiğini, 22.06.2022 tarihli ihtarnamenin müvekkiline tebliğ edilmediğini, davalı tarafın 04.07.2022 tarihli ihtarname ile çalışmaya devam edeceğini belirttiğini, davalının mal alımını ihtirazı kayıt ileri sürmeden devam ettirdiğini, daha sonra davalının ... 49.Noterliği ... yevmiye nolu fesih ihtarnamesini gönderdiğini, ... 59.Noterliği ... tarihli ve ... yevmiye numaralı ihtarname ile davacı tarafça franshise sözleşmesinin müvekkilince fesih edildiğini, davalıdan cezai şart ve tazminat ödemesi talep edildiğini ancak davalının herhangi bir ödeme yapmadığını, davalının fesih ihtarnamesinde sarf malzemelerinin pahalı olduğunu, dönerin fiyatının pahalı olduğunu ve dönerin içinden kemik ve farklı yabancı maddeler çıktığını, online satış platformları ile sorun yaşandığını ve online satış platformlarının komisyon oranlarının yüksek olması nedeni ile zarara uğradığını, denetimlerde kötü davranıldığını ve merkeze yakın şubelere denetim yapılmadığını, zorunlu kampanyalar düzenlendiğini fakat kampanya kapsamında verilmesi gereken bedelsiz ürün nedeni ile şubede muadil marka bulundurulduğunu ve fakat farklı marka kullanımı nedeni ile cezai şart tahakkuk ettirildiğini iddia ettiklerini, sonuç itibariyle davacı tarafça 11.754 TL cari hesap alacağı, müspet zarar tazmini ve 500.000 TL cezai şart bedeli talep ve dava edilmiştir.Davalıya usulüne uygun dava dilekçesi ve tensip zaptı tebliğ edilmiş olup, davalı vekili tarafından ibraz edilen cevap dilekçesinde; davacının sözleşme şartlarına uymadığını, müvekkili şirketin gönderilen ihtarlara rağmen sözleşmeye aykırılığın devam ettiğini, örneğin piyasada her gün artan fiyatlara rağmen satılan ürünlere müvekkili şirketin zam yapma isteği sürekli ertelenmiş ve böylelikle zararına içecek ve ürün satıldığını, sarf malzemelerinin pahalı olduğunu masraf kaleminde ciddi yer tuttuğunu, dönerin fiyatı piyasaya göre daha ucuz olması gerekirken piyasadan %15 daha pahalı olduğunu, online satış firmalarıyla bayi sorunlarının devam ettiğini bu platformlardaki komisyon oranları çok yüksek olduğundan müvekkili şirketin tüm kazancının bu komisyona gittiğini, müvekkilinin imzaladığı franchise sözleşmesi uyarınca zarar ettiğini davacı şirkete 29.12.2023 tarihli ihtarname göndererek sözleşmeyi haklı olarak feshettiğini ve iş yerini kapatmak zorunda kaldığını beyan etmiştir.Mahkememizin █████/2023 tarihli celsesinde; "...Tarafların iddia ve savunmaları, toplanan bilgi ve belgeler tarafların ticari defter ve belgeleri incelenerek sözleşmenin davalı tarafça haklı nedenle feshedilip edilmediği, haksız fesih olduğunun tespiti halinde talep edilen cari hesap, cezai şart ve müspet zarar alacakları yönünden hesaplama yapılıp tespit edilecek cezai şart bedelinin davalının mahfına sebebiyet verip vermeyeceği konusunda rapor tanzim edilmesine..." karar verilmiş olup, bilirkişiler tarafından ibraz edilen █████/2024 Tarihli raporda; Dönerin içinde kemik ve deri gibi farklı yabancı maddeler çıktığının tespitinin yapılmadığı, Kemik ve deri dokusu gibi döner içindeki yabancı maddelerin tespitinin Histolojik Muayene Analizi ile tespit yapılması gerekirken, delil tespitinin yapılmadığı, mahkemenin sözleşme ihlallerinin gerçekleştiğine kanaat getirmesi halinde davacının sözleşmeyi haklı nedenle feshettiği ve sözleşme kapsamında cezai şart talebinde bulunabileceği, Davacı şirketin USB içeriğinde davacı nezdinde davalının 120.7.042 hesap kodlu ticari alçaklar hesabında takip edildiği, mezkur hesabın bakiyesinin 14.754,82 TL olduğu, dava tarihi itibariyle davalıdan davacının 14.754,82 TL alacaklı olduğu, Kar kaybına ilişkin hesaplama yapılabilmesi için, dosya kapsamında yapılan incelemede davacının yapması gereken bilcümle zorunlu harcama kalemleri ile sözleşme süresinden evvel feshedildiğinden süresinden evvel fesih nedeniyle sağladığı yani tasarruf ettiği haklar ve yine bu süre içerisinde başka işten sağlayacağı veya kasten sağlamaktan kaçındığı kazanç miktarlarına ilişkin inceleme yapılamamıştır. Davacının bu konuda aynı bölgede yeni bir franchise sözleşmesi imzalayıp imzalamadığı, imzalamış ise hangi tarihte başladığı, ayrıca her ne kadar davacının dava dilekçesinde kar marjının %20 olduğu beyan edilmiş ise de davacının davalıya satmış olduğu ürünlerden elde ettiği kar marjının muhasebe kayıtları veya tevsik edici belgeler ile sunulması gerektiği ve kar kaybının hangi süre ile hesaplanması gerektiğinin görevlendirmede mahkemenin takdirleri ile taraflarına tevdi edilmesi gerektiği, dava dosyasında davalı tarafça sunulu en yakın tarihli bilançosunun sunulması durumunda güncel mali veriler üzerinden davalının ekonomik yönden mahvına sebebiyet verip vermeyeceği değerlendirilebileceği sonuç ve kanaatine varıldığını bildirmişlerdir.Mahkememizin █████/2024 tarihli celsede; "...Davacının bilirkişi raporuna karşı itirazlarının değerlendirilmesi açısından ve heyette sektörel bilirkişi olarak Gıda Mühendisinin bulunduğu, davacının aynı iş kolunda yeniden faaliyete geçebilmesi için gereken makul sürenin ne kadar olduğunun bilirkişilerce belirlenmesi gerektiği ve bu oran üzerinden kar kaybının hesaplanması gerektiği, bilirkişiler tarafından böyle bir incelemenin yapılmadığı anlaşıldığından, davacının muhasebe kayıtları ve tesvik edici belgelerinin HMK 218 maddesi uyarınca, bilirkişilerce yerinde incelenmesi sureti ile davacının aynı iş kolunda yeniden iş bulabilmesi için gerekli olan makul surenin ne olduğunun tespiti ile talep edilebilecek tazminat miktarının tespiti açısından bilirkişilerden ek rapor alınmasına..." karar verilmiş olup, bilirkişiler tarafından ibraz edilen █████/2025 tarihli ek raporda; Teknik inceleme kapsamında: Dava konusu olaya istinaden yeni açılacak şube talep edilen noktanın “...” markasına uygun olup olmadığı, mevcut şubelere olan mesafenin (km) uygun olup olmadığı vb. tespitler ile tadilat yapılması için yaklaşık geçecek sürenin iki ay olduğu, talep edilen noktanın belirlenip uygunluk denetimi yapıldıktan sonra yasal izinlerin alınabilmesi için geçecek sürenin yaklaşık bir ay olduğu ve dolayısıyla bir işletmenin faaliyette bulunabilmesi için yaklaşık üç aylık bir süreye ihtiyaç olduğu kanaatine varıldığını, Kök rapordaki tespit ve değerlendirmelerde herhangi bir değişiklik olmadığı, Cezai şart miktarının davalının ekonomik olarak mahvına sebep olup olmayacağının tespitinde davalının tüm malvarlığının tespit edilmesi ve mal varlıklarının güncel değerlerinin tespit edilmesi mevcut bilirkişi uzmanlığının dışında olduğunu, bu nedenle, mal varlığının tespiti ve değerlemesi için uzman bilirkişi atanması gerekliğine ilişkin değerlendirmenin mahkememize ait olduğunu, davacının 2021-2022 yıllarında davalıya yapmış olduğu döner satışlarının toplam 594.859,00-TL olduğu ve buna göre aylık ortalama döner satışlarının da 42.489,93 TL (594.859,00 TL / 14 ay) olduğu, davacının 2021-2022 yıllarında davalıya yapmış olduğu malzeme satışlarının toplam 90.194,35 TL olduğu ve buna göre aylık ortalama malzeme satışlarının da 6.442,45 TL (90.194,35 TL / 14 ay) olduğu, 2022 yılı verilerine göre davacının davalıya yapmış olduğu döner satışlarındaki kar oranının %14,74 ve malzeme satışlarındaki kar oranının da %16,14 olduğu, Davacı ...A.Ş.'nin, 3 aylık süre için döner satışlarından 18.789,05 TL ve malzeme satışlarından 3.119,44 TL olmak üzere toplam 21.908,49 TL kar kaybının olduğunu bildirir bilirkişi raporunu ibraz etmişlerdir.Tüm dosya kapsamının ve delillerinin değerlendirilmesi sonucunda; davacı ile davalı arasında davacı tarafından imal edilen veya ettirilen, davacı tarafça imal etmese veya ettirilmese dahi tedarik edilen tüm döner ve benzeri ürünlerin davalı tarafından alınıp kendi mağazalarında tüketicilere satılmasına ilişkin koşulların düzenlendiği █████/2021 tarihli franchise sözleşmesi düzenlendiği, sözleşmenin 28.maddesinde 20 yıl süre ile yürürlükte kalacağının düzenlendiği, davalı tarafından davacıya gönderilen ... 49. Noterliğinin... tarihli ... yevmiye numaralı ihtarname ile sözleşmenin █████/2022 tarihinden itibaren feshedildiği, davacı tarafından davalıya gönderilen ... 59. Noterliğinin... tarihli ... yevmiye numaralı ihtarname ile davalının fesih ihtarnamesine cevap verildiği ve sözleşmenin davacı tarafından da feshedildiğinin bildirildiği, davacı tarafça açılan bu davada davalının feshinin haksız, davacının feshinin haklı olduğunun belirtilerek sözleşme kapsamında döner ve malzeme satışından kaldığı belirtilen bakiye alacak, kar mahrumiyeti ve sözleşme kapsamında cezai şart talep edildiği, davalı tarafından davacıya gönderilen ... 49. Noterliğinin ... tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamesinde fesih nedeni olarak "davalı tarafından alınması zorunlu tutulan sarf malzemelerinin oldukça pahalı olduğunun, bayi karının çok düşük kaldığının, dönerin fiyatının piyasadan daha pahalı olduğunun, döner içerisinde kıkırdak, kemik vs. yabancı cisimler çıktığının, online satış platformlarındaki komisyon oranları çok yüksek olduğunun davalının kazancının komisyona gittiğinin, davacı şirketin denetmenlerinin şube personeline ezici üslup ve tavırla davranarak motivasyonlarını bozduğunun, içecek grubundaki davacı şirketin tedarik sıkıntısı nedeniyle müşteri memnuniyeti için muadil içecek markaları bulundurulduğunun davacı şirketin bu durum karşısında bayiyi cezalandırmak için tutanak altına alındığının, yapılan kampanyalara katılımın mecburi tutulduğunun ama bunun karşılığında verilmesi gereken bedava ürünlerin bayilere dağıtılmadığının, birim fiyatlarda adaletsiz davranıldığının ve merkeze yakın olan bayilere farklı fiyat uygulamaları yapıldığının, davacı şirket merkezi ile yakınlığı olan bayilerde çay, kahve, tost satışına izin verildiği halde diğer bayilere bu izin verilmediğinin" belirtildiği, davalı tarafça fesih ihtarnamesinde belirttiği nedenlerin varlığına ilişkin somut ve yeterli deliller sunulmadığı, somut ve yeterli deliller sunulmadığından sözleşmenin haklı nedenle feshedildiğinin ispat edilemediği, davalının feshinin haksız olduğu, davacı tarafından davalıya gönderilen 59. Noterliğinin... tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamede davacının fesih nedeni olarak davalının sözleşme yükümlülüklerine aykırı davrandığının, ikinci kez sözleşmenin feshedildiğinin, davalının sözleşmeye devam etme niyetinin bulunmadığının belirtildiği, davalı tarafından davacıya gönderilen ... 2. Noterliği'nin ... yevmiye numaralı ... tarihli ihtarnameden davalı tarafından daha öncesinde de fesih ihtarnamesi gönderildiğinin, taraflar arasında anlaşma sağlanarak ticari ilişkiye devam edildiğinin anlaşıldığı, davacı vekilince dava dilekçesinin ekinde davalının sözleşmeye aykırı davrandığı iddiasına ilişkin olarak tutulan tutanaklar ile yapılan bildirimlerin sunulduğu bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde davacının feshinin haklı nedene dayandığı, davacının bakiye alacak talebi yönünden kök rapor incelendiğinde davacı tarafça ticari defterlerin sunulduğu, davalı tarafça sunulmadığı davacının ticari defterlerinde bakiye 14.754,82 TL alacağının bulunduğunun kayıtlı olduğu, dava dilekçesinde bu bedelin 3.000 TL'lik kısmının paketleme ihlalinden kaynaklı cezai şart bedeli olduğunun beyan edilerek bakiye alacak olarak 11.754,00 TL talep edildiği, davacı tarafın beyanı, alınan rapor ve 6100 sayılı HMK'nun 222.maddesi kapsamında davacının 11.754,00 TL bakiye alacağı bulunduğunun anlaşıldığı, kar mahrumiyeti talebi yönünden yukarıda açıklandığı üzere davalının feshinin haklı nedene dayanmadığının haksız olduğunun, davacının fesih iradesinin ise haklı nedene dayandığı tespit edilmiş olmakla davacının kar mahrumiyeti talep edebileceği alınan ek raporda davacı tarafça yeni bir franchise ilişkisi kurmak için gerekli olan sürenin 3 ay ve davacının talep edebileceği tazminat miktarının 21.908,49 TL olduğunun tespit edildiği, raporda yapılan bu tespitlerin mahkememizce denetime elverişli ve uygun bulunduğu, davacının cezai şart talebi yönünden sözleşmenin 29.maddesinde sözleşmenin davacı tarafından haklı nedenle feshedilmesi halinde, sözleşmenin 30.maddesinde davalı tarafından sözleşmenin haksız feshi halinde 1.200.000 TL cezai şart ödeneceğinin düzenlendiği, sözleşmenin 24.maddesinde sözleşme ilişkisinin sona ermesi halinde iki yıllık süre içerisinde davalının mağazanın bulunduğu il sınırları içerisinde aynı veya benzeri bir faaliyette bulunamayacağının düzenlendiği aynı maddede madde hükmüne aykırı davranılması halinde 1.200.000 TL cezai şart ödeneceğinin düzenlendiği, davacı tarafça bu sözleşme hükümlerine dayanılarak 500.000 TL cezai şart talebinde bulunulduğu, sözleşmenin 24.maddesindeki cezai şart yönünden dava dilekçesinin ekinde sözleşme feshedildikten sonra davalı tarafça aynı yerde faaliyetine devam ettiğine ilişkin tutulan tutanaklar ile fotoğrafların sunulduğu, yukarıda davalının feshinin haksız olduğunun, davacının fesih beyanının haklı nedene dayandığının tespit edildiği bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde davacının cezai şart talep edebileceği, ...Vergi Dairesinden gelen müzekkere cevabı incelendiğinde davacının 2021 ve 2022 yılında zarar ettiği, █████/2023 tarihinde işi bıraktığı, dava dilekçesinde talep edilen cezai şarta hükmedilmesi halinde davalının ekonomik mahvına sebep olacağı anlaşılmakla dava dilekçesinde talep edilen cezai şarttan 3/4 oranında indirim yapılması yönünde kanaat oluştuğu, 125.000 TL cezai şart bedelinin somut olaya uygun olacağı, davacı tarafça sözleşme kapsamında talep edilen cezai şarttan mahkememizce takdiren indirim yapılmış olduğundan davacı aleyhine ve davalı lehine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiği anlaşıldığından davanın kısmen kabulüne, 125.000,00-TL cezai şart alacağının dava tarihinden beraber işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, fazlaya ilişkin talebin tenkis nedeniyle reddine, 21.908,41-TL müspet zararın 1.000,00-TL'sine dava tarihinden, bakiye 20.908,41-TL'sine ıslah tarihinden itibaren avans faizi işletilerek, davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, 11.754,00-TL cari hesap alacağına dava tarihinden itibaren avans faizi işletilerek davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm oluşturulmuştur.H Ü K Ü M / Yukarıda açıklanan nedenlerle1-Davanın kısmen kabulüne, 125.000,00-TL cezai şart alacağının dava tarihinden beraber işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, fazlaya ilişkin talebin tenkis nedeniyle reddine,2-21.908,41-TL müspet zararın 1.000,00-TL'sine dava tarihinden, bakiye 20.908,41-TL'sine ıslah tarihinden itibaren avans faizi işletilerek, davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine,3-11.754,00-TL cari hesap alacağına dava tarihinden itibaren avans faizi işletilerek davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine,4-Harçlar yasası uyarınca belirlenen 10.838,23-TL karar harcından, peşin alınan 8.756,56-TL. İle 500,00-TL ıslah harcı olmak üzere toplam 9.256,56-TL. harcın mahsubu ile bakiye 1.581,67-TL harcın davalıdan alınarak hazineye irad kaydına,5-Davacı tarafından yatırılan. 9.256,56-TL harç ile 17.223,50-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,6-Davacı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, davanın kabul edilen kısmı üzerinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesaplanan 30.000,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,7-Davacı ve davalı tarafından yatırılan gider avansından bakiye kalan kısmın, karar kesinleştiğinde ve talep halinde taraflara iadesine,8-Arabuluculuk ücreti olan 3.120-TL bedelin davalıdan tahsil edilerek Hazineye irat kaydına, ,Dair davacı vekilinin yüzüne karşı, davalının yokluğunda tebliğden itibaren 2 haftalık sürede HMK 341. maddesi uyarınca istinaf yolu açık olmak üzere oybirliği ile karar verildi. █████/2025Başkan ...E- imzalıdır.Üye ...E- imzalıdır.Üye ...E- imzalıdır.Katip ...E- imzalıdır.