İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesindeki ticari menfi tespit davasında, soya fasulyesi satışında kalite anlaşmazlığı, %5 bakiye ödemesi, icra takibi ve ihtiyati tedbir kararına dair taraflar arası ihtilafın özeti.
Özet: Davacı şirket, davalıdan satın aldığı soya fasulyelerinin boşaltma limanında yapılan analizlerde sözleşmedeki kalite standartlarını karşılamadığı gerekçesiyle satış bedelinin %5lik son kısmını ödemeyi reddederken, davalı ise sözleşmeye göre yükleme limanında alınan raporların kalite konusunda kesin olduğunu ve davacının kendi denetçilerini atama hakkını kullanmadığını iddia ederek ödenmeyen kısım için icra takibi başlatmış, icra takibi kesinleşince davacı, borçlu olmadığını tespit ettirmek, mal varlığı üzerindeki hacizlerin kaldırılması için ihtiyati tedbir kararı aldırmak ve haksız takip nedeniyle tazminat talep etmek amacıyla menfi tespit davası açmıştır.
T.C.
İSTANBUL4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİESAS NO
: ████████ EsasKARAR NO
: ████████DAVA
: Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ
: █████/2024KARAR TARİHİ
: █████/2025Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ
:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirket ile davalı şirket arasında █████/2023 tarihli sözleşme ile tarafların " ... Menşeli ..., Dökme Halinde, 2022 Mahsulü" satışı konusunda anlaştıklarını, sözleşme gereğince alıcının malların değerinin %95 ini geminin boşaltma limanına varışında kalan %5 ini boşaltma sonunda kaliteye göre ödemekle yükümlü olduğunu, bu yükümlülük doğrultusunda müvekkilinin davacı malların boşaltma limanına varması ile satış bedelinin %95 ini davalıya ödediğini, kalan %5 lik kısmının ise söz konusu ürünlerin kalitesinin belirlenen sınırlar dahilinde olması halinde ödeneceğini belirttiklerini, müvekkili tarafından ürünün incelenmesi sonucunda, sözleşme gereğince ürünlerin gerekli koşulları sağlamadığından %5 lik kısmını ödemekten imtina ettiğini, müvekkili tarafından tahliye limanında yükü teslim alırken ürünlerin tahlil raporunu aldığını, bu tahlil raporunda söz konusu yükün değerlerinin sözleşmede belirlenen minimum değerlerin altında çıktığını, bu nedenle müvekkilinin sözleşmede belirlenen hakkını kullanarak %5 lik kısmı davalı tarafa ödemediğini, söz konusu tahlil sonuçlarını davalıya bildirdiklerini ve kendilerinden yük bedelinde indirim yapılmasını talep ettiklerini, davalının bu indirim talebini kabul etmeyerek müvekkili şirket aleyhine ... 13.İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyasından toplam 84.880,00 USD bedelli ilamsız icra takibi başlattığını, müvekkilinin icra takibine karşı yapacağı itiraz süresi hususunda yanılgıya düştüğü ve icra dosyasının kesinleştiğini, bu icra takibi ile müvekkili şirketin araç ve taşınmazları ile tüm banka hesaplarına haciz şerhi işlendiğini, müvekkilinin iş bu menfi tespit davası öncesinde yaptıkları başvuru ile menkul ve gayrimenkul mal varlığı üzerindeki hacizlerin kaldırılması ve ticari hayatına devam edebilmek için yaptığı başvuru ile ... 16 Asliye Ticaret Mahkemesinin... d.iş sayılı dosyasından teminat mukabilinde ihtiyati tedbir kararı aldıklarını, davalı ile zorunlu arabuluculuk görüşmelerinde de anlaşma sağlanamadığını, dava konusu haksız icra takibi nedeniyle müvekkilinin telafi edilmesi güç maddi ve manevi zarara uğradığını beyan ederek davanın kabulüne karar verilerek müvekkilinin ... 13 İcra Müdürlüğünün... esas sayılı dosyasından davalıya borçlu olmadığının tespitine, ... 16 Asliye Ticaret Mahkemesinin ... D.iş sayılı dosyasından alınan tedbir kararının devamına, ... 13 İcra Müdürlüğünün ... sayılı haksiz icra takibinin durdurulması ve müvekkilinin borçlu olmadığının tespitine, fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla, kötü niyetli ve haksız takip nedeniyle müvekkilinin uğradığı zararın tazmini için alacağın %20 sinden az olmamak üzere tazminata hükmedilmesine karar verilerek yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı üzerine bırakılmasını talep ve dava etmiştir.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle ; Müvekkili ile davacı şirket arasında 20.03.2023 tarihinde ... referans numaralı ... Alım-Satım Sözleşmesi imzalandığını, sözleşme uyarınca müvekkilinin soya fasulyelerini davacıya teslim ettiğini, ve buna ilişkin olarak █████/2023 tarihinde 1.592.582,32 USD lik davayıya fatura kestiklerini ve davacıya gönderdiklerini, ancak davaca satış bedelinin %95 ini ödemekle beraber malın boşaltmasından sonra ödemekle yükümlü olduğu %5 lik ödemeyi yapmadığını, davacı bunun sebebi olarak da sözleşme konusu soya fasulyelerinin protein miktarının sözleşmede belirlenen limitler dahilinde olmadığı ileri sürdüğünü, davacının bu iddiasının gerçek dışı olduğunu, bunun üzerine müvekkili tarafından davacının ödemediği %5 lik kısım için ... 6. Noterliğinin ... tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarname göndererek söz konusu tutarın 3 gün içinde ödenmesini aksi halde hukuki sürecin başlayacağını ihtar ettiklerini, söz konusu bedelin bu süre içinde ödenmemesi üzerine ... 13 İcra Müdürlüğünün...sayılı dosyasından takip başlattıkların, takibin kesinleştiğini, sonrasında davacı ... 16 Asliye Ticaret Mahkemesine başvurarak tedbir talep ettiğini, mahkeme %20 teminat mukabilinde tedbir kararı verdiğini, sözleşme gereğince yükleme limanında alınan raporların kalite konusunda kesin ve nihali delil teşkil etmediğini, ve müvekkilinin aldığı raporlar ile ürünlerin sözleşmedeki kalite standartlarına uygun olduğunun ispatlandığını, sözleşmede kalite koşullarının yükleme esnasında alınacak raporlara göre kesin olacağı ve alıcı yani davacının dilerse yükleme esnasında yapılacak bu denetimler için kendi denetçilerini de atayabileceği açık ve net olarak düzenlendiğini, davacı sözleşmede düzenlenen denetçi atama hakkını kullanmadığını, müvekkilinin yükleme esnasında ... onaylı denetçiler atayarak gerekli denetim işlemini gerçekleştirdiğini, sözleşmeye uygun olan ... onaylı raporlar edinmiş olup bu raporların davacı ile paylaşıldığını, sözleşme uyarınca malların kalitesi bakımından yükleme esnasında müvekkilin edineceği ... onaylı denetçi raporları kesin ve nihai olduğunu, davacının sözleşme uyarınca yükleme esnasında kendi denetçilerini de görevlendirebilecekken bunu yapmadığını, sonuç olarak müvekkilinin sözleşmedeki yükümlülüğünü yerine getirdiğini, iki ayrı ... onaylı bağımsız denetçi tarafından malları analiz ettirdiğini ve malların sözleşmedeki kalite şartlarına uygun olduğunu sözleşmenin hiçbir hükmünde davacının iddia ettiği şekilde boşaltma sonrasında davacı tarafından kalite özelliklerine dair rapor alınacağı ve %5 lik ödemenin bu raporlara göre yapılacağına işaret dahi etmediğini, tam aksine belirttikleri üzere sözleşmede açıkça kalite özelliklerinin yükleme esnasında kesin ve nihai olduğunun belirlendiğini, bir an için davacının sunduğu kalite raporunun dikkate alınabileceği düşünülse dahi bu raporun kendi içinde yer alan çelişkiler nedeniyle esas alınmasının mümkün olmadığını, sonuç olarak davacının sözleşme bedelinin %5 i olan 79.629,12 USD borçlu olduğunu, bu borcunu süresinde ödemediğini, başlattıkları takipte herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığını, bir an için davacının iddiasının doğru olduğu kabul edilse dahi davacının ancak ispat edebildiği zararı kadar sözleşmedeki yükümlülüklerini yerine getirmekten kaçınabileceğini beyan ederek davanın reddine karar verilerek asıl alacağın %20 sinden az olmamak üzere davacının icra inkar tazminatına mahkum edilmesine, ihtiyati tedbir kararındaki teminat miktarının takibe konu alacağın %50 si olarak taktir edilerek hüküm kurulmasına, davacının iddialarının kabul edilmesi halinde dahi hakkaniyete uygun bir indirim yapılarak davanın kısmen kabul kısmen reddine ve kötüniyet tazminatı talebinin reddine karar verilerek yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı üzerine yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.DELİLLER;İstanbul ... 13.İcra Müdürlüğünün ...Esas Sayılı Dosyası, bilirkişi raporu, taraf açıklamaları ve tüm dosya kapsamı.GEREKÇE;Dava, menfi tespit istemine ilişkindir.Davalı ... ile davacı ... arasında 20.03.2023 tarihinde ... referans numaralı ... Alım-Satım Sözleşmesi akdedilmiştir. Sözleşme uyarınca davalı ... fasulyesini davacıya teslim etme, davacı ise ödeme yükümlülüğü altına girmiştir. Buna uygun olarak davacı 20.03.2023 tarihinde 1.592.582,32-USD tutarındaki faturayı düzenleyip davacıya göndermiştir.Taraflar arasındaki sözleşmeye göre dava konusu olan ürünün satış bedelinin %95'lik kısmı geminin boşaltma limanına varmasıyla, kalan %5'lik kısmı ise boşaltma tamamlandıktan sonra ve kalite koşullarına göre ödenecektir.Uyuşmazlık konusu; taraflar arasında imzalanan 20.03.2023 tarihli sözleşme uyarınca satılan ürünün sözleşmede kararlaştırılan niteliklere sahip olup olmadığı, buna göre davacı tarafından satış bedelinin % 5 inin ödenmemesinin sözleşmeye uygun olup olmadığı, numune alım ve denetimin yükleme anında mı, boşaltma anında mı yapılacağı, numune alım ve denetimine ilişkin taraflar arasında delil sözleşmesi bulunup bulunmadığına ilişkindir.Satılan ürünün sözleşmede kararlaştırılan niteliklere sahip olup olmadığı ve buna bağlı olarak davacı tarafın satış bedelinin % 5 ini ödemesi gerekip gerekmediği hususlarında bilirkişilerden rapor alınmıştır. Alınan bilirkişi raporu, dosya kapsamına uygun somut bilgi ve belgeye dayalı, tarafların ve hakimin denetimine açık ve değerlendirmenin gerekçelerinin bilimsel verilere uygun olduğu kanaati ile değerlendirmeye esas alınmıştır.Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 193/1. Maddesinde; "Taraflar yazılı olarak veya mahkeme önünde tutanağa geçirilecek imzalı beyanlarıyla kanunda belirli delillerle ispatı öngörülen vakıaların başka delil veya delillerle ispatını kararlaştırabilecekleri gibi; belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların da sadece belirli delil veya delillerle ispatını kabul edebilirler” hükmüne yer verilmiştir. Anılan hükümde düzenlenen delil sözleşmesi ispat yükünün kimde olduğuna ilişkin değil, ispatın nasıl yapılacağı hakkındadır. Maddede belirtilen şekil koşuluna uyulmak suretiyle ispat konusunda tarafların anlaşması ile delil sözleşmesi kurulmuş olur. Delil sözleşmesinin geçerli olması için yazılı olarak yapılması veya mahkeme önünde tutanağa geçirilecek imzalı beyanlarla olması gerekmektedir.Delil sözleşmesini taraflar yargılamanın her aşamasında ileri sürebilirler. Taraflarca ileri sürülmese dahi, delil sözleşmesinin mahkemece re’sen gözetilmesi gerekir. Delil sözleşmesi temyiz hâlinde Yargıtay tarafından da kendiliğinden göz önünde tutulur. Delil sözleşmesi kesin delil sayıldığından gerek tarafları ve gerekse mahkemeyi bağlayacağından, hâkimin görevinden ötürü re’sen bu hususu göz önünde bulundurması mecburîdir. (Hukuk Genel Kurulu ...E. ...K.)Somut olayda taraflar arasında akdedilen sözleşmenin "Ağırlık, Kalite & Koşul" başlıklı 8.2. maddesinde kararlaştırılan hüküm HMK’nın 193.maddesine göre delil sözleşmesi niteliğindedir. Buna göre numune alım işleminin yükleme esnasında anılan sözleşme hükmünde kararlaştırıldığı şekilde yapılması gerekmektedir.Bilirkişi raporunda teslim edilen ürünün sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımadığı belirlenmiştir. Bununla birlikte sözleşmeye konu malların sözleşme uygun olmadığı değerlendirmesi yapılmış olsa sa sözleşmeye göre satıcının seçeceği denetçiler tarafından ayıbın tespit edilmesi gerektiğinin özel olarak düzenlendiği, bu hükümlerin özel olarak düzenlenmiş ayıp muayene ve ihbar hükümleri olduğu, ancak bunlara uygun hareket edilirse ayıptan kaynaklanan hakların kullanılabilecektir. Sunulan belgelerden sözleşmedeki bu şartların karşılandığının ortaya konulamadığı, bu bakımdan davacının borçlu olmadığını ispatlayamadığı anlaşılmıştır.Sözleşme uyarınca malların kalitesi bakımından, yükleme esnasında davacının edineceği ... onaylı denetçi raporları kesin ve nihaidir. Davacı, sözleşme uyarınca yükleme esnasında kendi denetçilerini de görevlendirebilecektir. Davalı yükleme esnasında ... onaylı bağımsız denetçi tarafından malları analiz ettirmiştir. Davacı yükleme esnasında ... onaylı denetçilerin numune alma işlemi sırasında kendi denetçilerini hazır bulundurarak numune alma ve inceleme yapması gerekirken buna aykırı olarak boşaltma esnasında numune alıp malları analiz ettirmiştir. Davacı delil olarak dayandığı numune alma işlemini sözleşmenin ağırlık, kalite ve koşul başlıklı maddesine aykırı gerçekleştirmiştir. Dolayısıyla sözleşme maddesinde belirtilen ispat şekil koşuluna uyulmadığından ve iddiasını başka deliller ile de ispatlayamadığından davanın reddine karar verilmiştir.HÜKÜM Yukarıda gerekçesi açıklandığı üzere;1-Davanın reddine,2-Alınması gereken 615,40 TL harçtan peşin yatırılan 48.979,90 TL harçtan mahsubu ile alınan artan 48.364,50.-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,3-Alınması gereken 3.600,00 TL arabuluculuk ücretinin davacıdan alınarak hazineye irat kaydına,4-Davalı kendisini vekil ile temsil ettiğinden AAÜT ne göre hesaplanan 373.447,62 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,5-Davacı tarafın yapmış olduğu yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,6-Davalı tarafın yapmış olduğu, 60,80 TL vekalet harç giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,7- Davacı tarafından yatırılan ve kullanılmayarak artan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadasine,Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı verilen karara karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık yasal süre içerisinde mahkememize veya başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek istinaf dilekçesi ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.█████/2025Başkan ...e-imzaÜye ...e-imzaÜye ...e-imzaKatip ...e-imza