Hazine tarafından tesis edilen irtifak hakkından kaynaklanan yıllık %1 hasılat payı alacağının tahsili davasında, ön izin sözleşmesindeki şartın asıl irtifak sözleşmesine ve tapu senedine yansımaması uyuşmazlığı.
Özet: Devlete ait bir taşınmaz üzerinde irtifak hakkı tesis edilen davalının, tesisin işletilmesinden elde edilecek yıllık hasılatın %1ini Hazineye ödemesi gerektiği iddiasıyla açılan alacak davasında; davacı, bu sorumluluğun ilk ön izin sözleşmesinde ve ilgili yönetmeliklerde yer aldığını belirtirken, davalı ise tapuda tescilli nihai irtifak hakkı sözleşmesinde veya yürürlükteki mevzuatta böyle bir hükmün bulunmadığını savunmuştur; ilk derece ve istinaf mahkemeleri, nihai sözleşmede hasılat payı şartının olmaması ve kanuni dayanak eksikliği gerekçesiyle davayı reddetmiş, davacı taraf ise kararı, bilirkişi raporlarındaki çelişki ve eksiklikleri ile sözleşme serbestisini vurgulayarak temyiz etmiştir.
MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi
SAYISI
: █████████ E., ███████ K.İLK DERECE MAHKEMESİ
: İzmir 18. Asliye Hukuk MahkemesiSAYISI
: ████████ E., ████████ K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVADavacı vekili; mülkiyeti ..ne ait, .. İli .. İlçesi .. Mahallesi 20 21... parsel sayılı 3.553,45 m² yüz ölçümlü taşınmaza ilişkin Bakanlık Makamının 21.08.2004 tarihli oluru ile 25.10.2004 tarihinde pazarlık usulü ile yapılan İrtifak Hakkı Ön İzin İhalesinin sonucunda en yüksek fiyatı veren davalı ile 11.11.2004 tarihinde 1 yıl süreli Ön İzin Sözleşmesi imzalandığını, akabinde taraflar arasında 27.01.2006 tarihinde İrtifak Hakkı Sözleşmesi akdedilerek davalı lehine Tapu Müdürlüğünün 27.02.2006 tarihli resmi senedi ile 20 21... parsel sayılı taşınmaz üzerinde matbaa binası yapılması amacıyla 30 yıl süreyle irtifak hakkı tesis edildiğini, davalı lehine irtifak hakkı tesis edilen taşınmaz işlem dosyasında, Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin "Hasılattan Pay Alınması" başlıklı 79. maddenin 1 ve 6. fıkralarındaki hükümler doğrultusunda elde edilen toplam yıllık hasılatın %1'i oranındaki Hazine payının yatırıldığına ilişkin ödemelerin yapılmadığının tespit edildiğini, gönderilen ihtara rağmen tesisin işletmeye açıldığı tarihten itibaren ödenmesi gereken %1 hasılat payının ve vade tarihleri ile ödeme tarihleri arasında geçen süre için hesaplanacak gecikme faizinin ödenmediğini ileri sürerek; şimdilik 1.123.797,09 TL asıl alacak, 1.135.718,03 TL dava tarihine kadar işlemiş gecikme zammı olmak üzere toplam 2.259.515,12 TL'nin, asıl alacağa dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmiştir.II. CEVAPDavalı vekili; dava şartı arabuluculuğa başvurulmadığını, taraflar arasında imzalanan irtifak hakkı sözleşmesinde ve sözleşme tarihinde yürürlükte olan mevzuatta; taşınmazda yapılan tesislerin, irtifak hakkı lehtarı davalı şirket tarafından işletilmesinden elde edilecek yıllık hasılattan %1 oranında ..ye pay ödeneceğine dair bir hüküm bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; dosya kapsamında alınan bilirkişi raporları ile 27.02.2006 tarihinde tapuda düzenlenen akit tablosunda geçici bir yıllık sözleşmeye konulmuş bulunan yıllık hasılattan %1 oranında ..ye pay verilmesine dair hükmün konulmadığının belirlendiği davacı İdarenin muaraza yaratmayacak bu akdi 14 yıl boyunca ifa ettiği, gerek geçici bir yıllık sözleşmenin, gerekse tapuda imzalanan sözleşmenin yapıldığı tarihlerinde elde edilecek hasılattan %1 oranında ..ye pay verileceğine dair Kanunda bir hüküm bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.IV. İSTİNAFBölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.V. TEMYİZA. Temyiz SebepleriDavacı vekili; bilirkişi raporunun eksik inceleme ile hazırlandığını ayrıca alınan bilirkişi raporları arasındaki çelişki bulunduğunu, davalı tarafın sözleşme gereğince üzerine düşen sorumluluğu yerine getirmediğini, Ön İzin Sözleşmesinin "sözleşme serbestisi" ilkesine göre taraflarca imzalanmış olduğunu ileri sürerek, kararın bozulmasını istemiştir.B. Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık, taraflar arasında akdedilen sözleşmeden kaynaklanan %1 hasılat payının tahsili istemine ilişkindir.Dava dosyasının incelenmesinde; davacı ile davalı arasında .. .. Noterliğinin 11.11.2004 tarihli ... yevmiye no.lu 1 yıllık süreli İrtifak Hakkı Önizin Sözleşmesi imzalandığı ve bu sözleşmenin (6/b) maddesinde; "Ayrıca bu taşınmazın üzerinde yapılan tesislerin işletmeye açılmasından sonra en az 25 kişiye 5 yıl süresince istihdam sağlanması ve hak lehdarınca buna ilişkin belgelerin ilgili idarelerden temin edilerek her yıl en geç ocak ayının on beşinci günü mesai bitimine kadar Maliye Bakanlığına onaylı bir örneğinin verilmesi, bu tesislerin bizzat hak lehdarınca işletilmesinden elde edilecek yıllık hasılattan % 1 (yüzde bir) oranında Hâzineye pay verilmesi, bu tesislerin tamamının veya bir kısmının hak lehdarınca üçüncü kişilere kiraya verilmesi halinde ise, bu hak lehdarınca brüt kiranın % 25 (yüzde yirmi beş)' nin Hâzineye ödenmesi, kiracıların yapacakları kiraya verme işlemleri de dahil olmak üzere, kiraya verenler kira bedeli üzerinden, son kiracı olan işletici ise işletme hasılatı üzerinden %1 (yüzde bir) payı Hâzineye ödenmesi ve idarece belirlenecek ve irtifak hakkı sözleşmesine konulacak diğer koşullarla 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 826 vd. Maddeleri uyarınca 30 yıl süreli irtifak hakkı tesis edilecektir." şeklinde düzenlemenin yer aldığı, ancak taraflar arasında akdedilen 27.02.2006 tarihinde tapu senedine de işlenen 27.01.2006 tarihli sözleşmenin "İrtifak Hakkı Bedeli" başlıklı (6.) maddesinde "A-Zeminin irtifak hakkı bedeli; “İlk yıla ait irtifak hakkı bedeli pazarlık halesi sonucu kararlaştırılan 11.000.00 YTL dir. Sonraki yıllara irtifak hakkı bedelleri Devlet İstatistik Enstitüsünce ilan edilen Ücret Fiyat Endeksince (ÜFE) meydana gelen artış oranının (bir önceki yılın aynı ayına göre % değişim oranı) bir önceki yılın kullanılan bedeli ile çarpımı ile bulunan miktarın, önceki yıl kullanım bedeline ilavesi suretiyle artırılarak tahsil edilecektir. Ancak bu bedel, irtifak hakkı konu taşınmazın üzerine yapılan tesislerin toplam proje maliyet bedelinin cari yıla eskale edilmesi sonucunda bulunacak tutarın %05 (bindebeş)’inden ve bu taşınmazın cari yıl emlak vergisi asgari M² vergi değerleri esas alınarak hesaplanan değerin %1’ini (yüzdebir)’inden az olamaz. B-Hasılat Payı: Hak lehtarınca, Maliye Bakanlığından yazılı izi alınması kaydıyla bu tesislerin tamamının veya bir kısmının işletmeciliğinin üçüncü kişi ve kuruluşlara kiraya verilmesi halinde, hak lehtarı brüt kiranın %25'ini (yirmibeş), kiracı/kiracılar ise toplam yıllık hasılatın %1'ini (yüzdebir) ayrıca Hazineye (ilgili saymanlığa) ödemekle yükümlüdür. Hasılata; tahsis olunan arazi üzerinde kurulan işletmelere ait tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet bedelleri ile faiz ve kira gelirleri dahil edilir.” şeklinde düzenlenmeye yer verildiği, irtifak hakkı ön izin sözleşmesinde bu tesislerin bizzat hak lehdarınca işletilmesinden elde edilecek yıllık hasılattan %1 (yüzde bir) oranında Hâzineye pay verilmesi yer almakta iken, dava konusu ve yapılan tapuya resmi olarak işlenen irtifak sözleşmesinde bu hususa yer verilmediği, irtifak sözleşmesinde hüküm bulunmayan hallerde ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanacağı 27.01.2006 tarihli sözleşmenin 18. maddesinde belirtilmekle, birlikte sözleşmenin imzalandığı tarihte yürürlükte olan mevzuatta işletmelerin hak lehdarınca işletilmesinden elde edilecek yıllık hasılattan % 1 (yüzde bir) oranında Hâzineye pay verilmesine ilişkin düzenleme bulunmadığı, söz konusu düzenlemenin 4706 sayılı Kanun'a 24.07.2008 tarihinde çıkarılan 5793 sayılı Kanun'un 28. maddesi ile EK-2 madde olarak eklendiği, Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin de 01.07.2007 tarihinde yürürlüğe girdiği, aynı Yönetmeliğinin Geçici 2. maddesinde de; ilgilileri tarafından İdareye başvuruda bulunulması ve yeni sözleşme düzenlenmesinin kabul edilmesi şartıyla, sözleşmenin Yönetmelik hükümlerine uyarlanacağının düzenlendiği anlaşılmakla davacı vekilinin tüm temyiz itirazlarının reddi ile kararın onanması gerekmiştir.VI. KARARAçıklanan sebeplerle;Temyiz olunan bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 370/1 maddesi uyarınca ONANMASINA,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,13.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.