kayseri bölge adliye mahkemesinin kambiyo senedinden kaynaklanan menfi tespit davasında çekin teminat ve ödendiği iddiasıyla açılan istinaf kararı.

Kayseri Bölge Adliye Mahkemesinin kambiyo senedinden kaynaklanan menfi tespit davasında çekin teminat ve ödendiği iddiasıyla açılan istinaf kararı.

Özet: Davacı şirket, davalıyla maden ticareti ilişkisi çerçevesinde teminat amaçlı verilen 2.000.000 TLlik çek bedelinin, davalının talebi üzerine kendi hesabına doğrudan yapılan ödemelerle ödendiğini; ancak davalının ödemeleri kabul etmeyip çeki iade etmediğini ve bu çeke dayanarak icra takibi başlattığını iddia ederek, çekten dolayı borçlu olmadığının tespitini, icra takibinin iptalini ve haksız şikayet nedeniyle tazminat ödenmesini talep etmektedir.

T.C.

KAYSERİ

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

6. HUKUK DAİRESİ

ESAS NO

: █████████

KARAR NO

: █████████

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ

: KAYSERİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ

: █████/2025

NUMARASI

: ████████Esas - ████████Karar

DAVANIN KONUSU

: Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ

: █████/2025

İSTİNAF KARAR YAZIM

TARİHİ

: █████/2025

Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi 'nin ████████ Esas ████████ Karar sayılı ilamına karşı , davacılar vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya dairemize gelmekle dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda ;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile davalı şirket arasında ...Mahallesi, ... Cadde, No: ..., ... No: ..., .../ Kayseri adresinde bulunan iş yeri kirasına ilişkin sözleşme 2021 yılının 6. ayında taraflar arasında imzalandığını, davalı ile davacı müvekkili şirket arasında ticari tanışıklık oluştuğunu, yetkilisi olduğu ...Limited Şirketi'nin bir çok yerde maden ocağı sahibi olduğunu, müvekkilinin üretimini yaptığı bazalt cinsli taşları çıkardığını, müvekkili şirketin ise ham olarak çıkarılan işbu taşı işleyip ihracat yaptığını ve ülke içerisinde bir kaç firmaya sattığını, tarafların ticari hayatı devam ederken müvekkili şirketin ihracata konu üretimini yapmış olduğu bazalt cinsli doğaltaşa ilişkin ham madde ihtiyacının karşılanması adına taraflar arasında şifahen anlaşma yapıldığını, müvekkillerden ... Limited Şirketi tarafından davalı lehine dava konusu çekin keşide edilmek üzere tarafların anlaştığını, davalının talebi üzerine çek keşide edilirken teminat amaçlı olarak müvekkili şirket tarafından diğer müvekkili davacı ... adına düzenlenerek davalıya ciro edilmek suretiyle teslim edildiğini, ancak davalının yetkilisi olduğu şirket tarafından dava konusu çeke ilişkin olarak kendisine vergi doğacağından bahisle müvekkiline kendi hesabından açıklamasız olarak ödeme yapılmasını talep ettiğini, müvekkilinin de dava konusu çeke ilişkin doğrudan davalının hesabına kendi hesabından çektiği parayı yatırdığını, ancak sonrasında davalı ...'ın, müvekkilinin gerçekleştirmiş olduğu bu ödemeleri saymayacağını ve elinde bulundurmuş olduğu bu çeki de teslim etmeyeceğini söylediğini, bunun üzerine müvekkili ile aralarında tartışma yaşandığını, müvekkilinin ödeme yaptığını başkaca ispat şekli bulunmadığından müvekkilinin davalı şirket yetkilisi ile aralarında gerçekleşen konuşmanın bir kısmını kayıt altına almak zorunda kaldığını, davalının "çekin ön yüzünde ben yokum, bankaya elden yatırdınız ya bunları, olur ya ben bunu şu çeke (elinde bulundurduğu diğer çeke ilişkin olarak) istinaden yatırdım dediğinizde benim elimde bir şey yok" diyerek çekin ödendiğini, ancak fatura kesmediğinden bahisle sıkıntı yaşanacağını bu sebeple de çeki teslim etmediğini kabul ettiğini, ancak sonrasında müvekkiline çeki teslim etmediği gibi Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ...Esas sayılı dosyası ile kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile icra takibi başlattığını, huzurdaki davaya ilişkin çeke dair gerçekleştirilen bu icra takibine çekin süresinde ibraz edilmemesinden kaynaklı olarak kambiyo senedi vasfını yitirdiği içerikli Kayseri 3. İcra Hukuk Mahkemesi'nin ████████ Esas sayılı dosyası üzerinden takibin iptali konulu dava açıldığını, bu davanın henüz derdest olduğunu, Kayseri 2. İcra Ceza Mahkemesi'nin ████████ Esas sayılı dosyası ile çek ödememeden ceza ile şikayet yoluna başvurulduğunu, dava konusu çekin ...'in lehtar olduğu ve müvekkili şirket adına cirolanan çek olduğunu, davalı ile müvekkili şirket arasında diğer müvekkili davacı ...'in lehtar olarak bulunduğu başkaca bir çekin bulunmadığını, ... adına düzenlenen çekin açıklamasız olarak yatırılan paralar ile ödendiğinin davalı şirket yetkilisince söylendiğini belirterek ve adli yardım talebinde bulunarak müvekkili şirketin ... Bankası ... Şubesi'ne ait ... seri numaralı ve █████/2023 keşide ve █████/2023 ibraz tarihli, 2.000.000,00-TL bedelli çeke ilişkin borçlu olmadığının tespitine, Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile başlatılan icra takibi ve ferileri yönünden de borçlu olunmadığının tespitine ve takibin iptaline, müvekkili şirket yetkilisinin ve müvekkili şirketin Kayseri 2. İcra Ceza Mahkemesi'nin ████████ Esas sayılı dosyası ile çek ödememeden şikayet yolu ile dava ikame edilmesi nedeniyle haksız ve kötüniyetli yapılan şikayet nedeniyle harca esas tutar üzerinden davalının %20 oranda tazminata mahkum edilmesine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı şirket üzerine yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; çekten ötürü borçlu olmadığını iddia eden kişinin bu iddiasını yazılı delil ile ispat ile mükellef olduğunu, çekin de aralarında bulunduğu kambiyo senetlerinin "soyut borç ikrarını içeren senet" niteliğinde olduğunu, hukuk düzenimizde soyut borç ikrarının kural olarak geçerli olup, soyut borç ikrarında bulunan borçlu karşısında alacaklının alacağın sebebini ispat etmesinin kural olarak zorunluluk arz etmediğini, bu aşamada çek alacaklısının çekten alacaklı olduğunu ispat bakımından ayrıca bir ispat vasıtasına gerek duyulmadığını, davacıların ise ispat yükümlülüğünü yazılı delil ile yerine getiremediğini, davacı tarafın çekten kaynaklı borcu ödendiğini, müvekkilinin kendilerinden bir takım taleplerde bulunduğunu ve ses kaydı delili ile bu hususun sabit olduğunu iddia ettiklerini, bu iddialarının hiçbir doğruluk payı olmadığını, ses kaydının müvekkiline ait olduğunu kabul anlamına gelmemekle beraber bir anlığına doğru olduğu varsayımında dahi Türk Ceza Kanunu kapsamında suç teşkil eden ve hukuka aykırı olan ses kaydının kabulünün mümkün olmadığını, bu hususta şikayet hakkını saklı tuttuklarını, kaldı ki kambiyo senedine karşı ödeme iddiasının yazılı bir delil ile ispatlanmak zorunda olduğunu, davacıların iddialarının haksız ve yersiz olduğunu, somut delilinin bulunmadığını, davacı tarafın borçlu olmasına rağmen icra ceza dosyasında müvekkilinin alacağını almasını haksız ve kötü niyetli olarak geciktirdiğinden dolayı icra inkar tazminatına mahkum edilmesi gerektiğini belirterek davanın reddine, davacı tarafın %20'den az olmamak üzere kötü niyet tazminatına mahkum edilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacılara yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesi tarafından yapılan yargılama sonucunda;" Yargılama sonunda toplanan delilere ve dosya kapsamına göre yapılan değerlendirmede: Davacılar tarafından bu davada ...Bankası ... Şubesi'ne ait ... seri numaralı, █████/2023 keşide tarihli, 2.000.000,00-TL bedelli çeke ilişkin borçlu olmadıklarının tespitini ve Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile başlatılan icra takibi ve ferileri yönünden de borçlu olmadıklarının tespiti ile bu takibin iptalini talep etmişlerdir.

Somut uyuşmazlıkta, davacılar tarafından dava konusu çek bedelinin ödendiği ve bu nedenle çekin bedelsiz kaldığı iddia edilmektedir. Davacıların bedelsizlik iddiasına kanıt olarak gösterilen banka kayıtları ile ticari defter ve kayıtlar üzerinde bilirkişi incelemeleri yaptırılmıştır. Mali Müşavir Bilirkişi ... tarafından düzenlenen █████/2025 tarihli raporda özetle; "Davacı ... Ltd. Şti.'nin mali verilerine ulaşılamadığı için herhangi bir tespit yapılamadığı, davalının yetkilisi olduğu ...Ltd. Şti.'nin ticari defter kayıtlarına istinaden; davacı ... Ltd. Şti.'nin borcu ya da alacağının olmadığı, davalının yetkilisi olduğu ...Ltd. Şti.'nin ticari defterlerinde dava konusu çekin kayıtlı olmadığı" belirtilmiştir. Davacılar bedelsizlik iddiasını HMK'nun 200 ve 201. maddesi hükümleri uyarınca kesin delille (yazılı delille) ispatlaması gerektiğinden ticari defterlerin HMK'nun 219/2. maddesi uyarınca belge olarak kabul edildiği durumlarda belge delili kesin delil niteliğinde olmadığından bedelsizlik iddiasını ispatlamaya da yeterli değildir. Mevcut dosya kapsamına göre; taraflar arasında düzenlenen sözleşme uyarınca dava konusu çekin bedelinin davacılar tarafından davalıya ödenmiş olduğu ve çekin bedelsiz kaldığı yazılı delil ile ispatlamamıştır. Bu nedenle dava konusu ... Bankası ... Şubesi'nden verilme, ... seri numaralı, █████/2023 keşide tarihli, 2.000.000,00-TL bedelli çek nedeni ile davacıların menfi tespit isteminin reddine karar verilmesi gerektiği görüş ve kanaatine varılmıştır.

Kayseri 3. İcra Hukuk Mahkemesi'nin ████████ Esas ve ████████ Karar sayılı dava dosyasının incelenmesinde; davacılar ... ve ...Ltd. Şti. tarafından davalı ... aleyhine █████/2023 tarihinde Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile haklarında takip başlatıldığı, takip dayanağı olan çekin süresinde muhatap bankaya ibraz edilmediği, kambiyo senedi vasfını yitirdiği, bu sebeple kambiyo senetlerine mahsus icra takibi yoluna gidilemeyeceği nedeniyle Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile haklarında başlatılan icra takibinin durdurulması istemiyle dava açıldığı, mahkemece yapılan yargılama sırasında takibe dayanak çekin süresinde bankaya ibraz edildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, bu kararın istinaf edilmesi üzerine Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi'nin █████/2024 tarihli, ████████ Esas ve ████████ Karar sayılı karar ilamı ile "1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile, 2-Dosya kapsamı, delil durumu ve takip dosyası içeriğine göre, Kayseri 3. İcra Hukuk Mahkemesi'nin █████/2023 tarih ████████ Esas ████████ Karar sayılı kararının HMK'nun 353/1-b-2 maddesi gereğince kaldırılmasına, 3-Şikayetin kabulü ile, Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasındaki takibin iptaline, ..." şeklinde temyiz yolu açık olmak üzere karar verildiği, verilen kararın temyizi nedeniyle Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin █████/2024 tarihli, █████████ Esas ve █████████ Karar sayılı onama kararı ile bu hükmün █████/2024 tarihinde kesinleştiği görülmüştür. Buna göre davaya konu edilen menfi tespit ve iptali istenilen Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı takip dosyası yargısal kararla iptal edildiğinden Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasındaki icra takibi ve ferileri yönünden davacıların menfi tespit istemleri konusuz kalmıştır. Bu nedenle anılan talepler yönünden esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

Kötüniyet tazminatı istemi hakkında yapılan değerlendirmede:

İİK'nun 72/3-4. maddesinde icra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında borçlunun gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın %15'inden aşağı olmamak üzere göstereceği tazminat karşılığında mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebileceği, dava alacaklı lehine neticelenirse ihtiyati tedbir kararının kalkacağı, buna dair hükmün kesinleşmesi halinde alacaklının ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış olmaktan dolayı doğan zararını gösterilen teminattan alacağı, alacaklının uğradığı zararın aynı davada takdir olunarak karara bağlanacağı, bu zararın herhalde yüzde %40'tan aşağı tayin edilemeyeceği hüküm altına alınmış, 6352 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikle █████/2012 tarihinden itibaren %40 oranı %20 olarak değiştirilmiştir.

Davalı tarafından kötü niyet tazminatı talep edilmiştir. Yukarıda sözü edilen yasal düzenleme doğrultusunda davalı alacaklı lehine tazminata hükmedilebilmesi için alacaklı aleyhine ihtiyati tedbir kararı verilmesi gerekir. Somut olayda mahkememizce davalı alacaklı aleyhine ihtiyati tedbir kararı verilmemiş, bu nedenle de davalı alacaklının ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç alma durumu oluşmamıştır. Dolayısı ile koşulları bulunmadığından davalının kötü niyet tazminatı isteminin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiş ...." gerekçesiyle Dava konusu ... Bankası ... Şubesi'nden verilme, ... seri numaralı, █████/2023 keşide tarihli, 2.000.000,00-TL bedelli çek nedeni ile davacıların menfi tespit isteminin REDDİNE, Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyasındaki icra takibi ve ferileri yönünden davacıların menfi tespit istemleri konusuz kaldığından ESAS HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, Koşulları bulunmadığından davalının kötü niyet tazminatı isteminin reddine karar verilmiştir.

İşbu kararı davacılar vekili süresinde istinaf etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacılar vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Müvekkil şirket ile davalı şirket arasında ...Mah. ... Cad. No: ... ... No: ... .../ Kayseri adresinde bulunan iş yeri kirasına ilişkin sözleşme 2021 yılının 6. Ayında taraflar arasında imzalandığını ve davalı ile davacı müvekkil şirket arasında ticari tanışıklık vuku bulduğunu, davalı şirket ... bir çok yer de maden ocağı sahibi olup müvekkilin üretimini yaptığı bazalt cinsli taşları çıkardığını, müvekkil şirket ise ham olarak çıkarılan işbu taşı işleyip ihracat ve ülke içerisinde bir kaç firmaya sattığını, tarafların ticari hayatı devam ederken müvekkil şirketin ihracata konu üretimini yaptığı bazalt cinsli doğaltaşa ilişkin ham madde ihtiyacının karşılanması adına taraflar arasında şifahen anlaşma yapıldığını, müvekkillerden... şirketi tarafından davalı lehine dava konusu çek keşide edilmek üzere taraflar anlaştığını, davalının talebi üzerine, çek keşide edilirken teminat amaçlı olarak müvekkil şirket tarafından diğer müvekkil ... adına düzenlenerek davalıya ciro edilmek suretiyle teslim edildiğini, ancak, davalının yetkilisi olduğu şirket tarafından dava konusu çeke ilişkin olarak kendisine vergi doğacağından bahisle müvekkile kendi hesabından açıklamasız olarak ödeme yapılmasını talep ettiğini, müvekkil de, dava konusu çeke ilişkin doğrudan davalının hesabına, kendi hesabından çektiği parayı yatırdığını, ancak sonrasında davalı ..., müvekkilin gerçekleştirmiş olduğu bu ödemeleri saymayacağını ve elinde bulundurmuş olduğu bu çeki de teslim etmeyeceğini söylediğini, bunun üzerine müvekkil ile aralarında tartışmanın yaşandığını, sesler yükseldiğini, bu sözler üzerine, müvekkilin ödeme yaptığını başkaca ispat şekli bulunmadığından müvekkil davalı şirket yetkilisi ile aralarında gerçekleşen konuşmanın bir kısmını kayıt altına almak zorunda kaldığını, davaya ilişkin çeke dair gerçekleştirilen bu icra takibine çekin süresinde ibraz edilmemesinden kaynaklı olarak kambiyo senedi vasfını yitirdiği içerikli kayseri 3.İcra Hukuk Mahkemesinin ████████ esas sayılı dosya ile takibin iptali konu dava ikame edilmiş olup dava henüz derdest olduğunu, akabinde ise, Kayseri 2.İcra Ceza Mahkemesinin ████████ Esas sayılı dosyası ile çek ödememeden ceza ile şikayet yoluna başvurduğunu, taraflar arasında gerçekleşen ticarete ilişkin, müvekkil ... in lehtar olduğu ve davalı şirket yetkilisi adına ciro edilen dava konusu çek dışında başkaca bir çek bulunmadığını, bu sebeple ses kaydında bahsi geçen çek, iş bu çek olup, davalı vergi kaçırmak gayesi ile müvekkil şirket yetkilisi ...'e (...) müvekkilin hesabından açıklama yapmaksızın para gönderttiğini, çek bedeli ödendiği halde de çeki teslim etmediğini, müvekkil şirket yetkilisi ... kendi şahsi hesabından, 1 er dakika aralıklarla para çekerek davalının hesabına yatırdığını, ilgili banka kayıtları istenildiğinde iddiaların doğruluğunun anlaşılacağını, buna ilişkin ödeme dekontları delil dilekçesi ekinde sunulacağını, hatta ham madde almak için verilen dava konusu çek müvekkile davalı tarafından ödettirildikten sonra ilgili ham madde de müvekkile teslim edilmediğini, dava konusu çek, ...'in lehtar olduğu ve müvekkil şirket adına cirolanan çek olduğunu, davalı ile müvekkil şirket arasında başkaca diğer müvekkil ... in lehtar olarak bulunduğu bir çek bulunmadığını, ses kaydından da anlaşılacağı üzere, müvekkil ... adına düzenlenen çekin açıklamasız olarak yatırılan paralar ile ödendiği davalı şirket yetkilisince söylendiğini, yargılama sırasında taraflarınca dava konusu çekin ibraz süresinde ibraz edilmediğinden kambiyo vasfını yitirdiğine ilişkin Kayseri 3.İcra Hukuk Mahkemesinin ████████ esas sayılı dosyası kesinleşmiş olup, Kayseri Bölge Adliye Mahkemesinin ████████ esas ████████ karar sayılı ilamı ile çek vasfını yitirdiğinden dava konusu çeke dayalı takibin iptaline karar verilmiş olup, Yargıtay 12.HD █████████ Esas █████████ karar sayılı ilamı ile de onandığını, dava konusu "... seri numaralı ve 25.02.2023 keşide ve 09.03.2023 ibraz tarihli, 2.000.000,00 TL bedelli çek" in süresinde ibraz edilmediğinden çek vasfını yitirdiğine ve kambiyo senetlerine mahsus icra yolu ile Kayseri Genel İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyası nezdinde başlatılan icra takibinin iptaline karar verilmiş olup iş bu nedenle gerek ispat yükü, gerekse ispat şekli ve ortaya çıkan yeni bir delilin mevcudiyeti gereği iş bu ilamı mahkemeniz dosyanıza sunma zorunluluğu hasıl olduğunu, bu nedenle kambiyo vasfı olmadığından ilgili ses kaydının çözümünün yapılması gerektiği delil başlangıcı ya da kesin delil niteliği itibariyle mahkemece değerlendirilmesi gerektiğini, ilgili tarafça hukuka aykırı olarak elde edildiğine dair müvekkile açılmış ceza yargılaması ve saire de bulunmaması hususunun da yerel mahkemece eksik kanaat olduğunu, işbu gerekçeler ile istinaf başvurusunda bulunma zorunluluğu hasıl olduğunu, arz ve izah olunan nedenlerle Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ████████ esas ████████ Karar sayılı ilamının kaldırılarak; müvekkil şirketin ... Bankası ... Şubesinde... IBAN hesabının bulunduğu çek hesabından ...seri numaralı ve 25.02.2023 keşide ve 09.03.2023 ibraz tarihli, 2.000.000,00 TL bedelli çeke ilişkin müvekkillerin borçlu olmadığının tespitine Müvekkil şirket yetkilisinin ve müvekkil şirketin Kayseri 2.İcra Ceza Mahkemesinin ████████Esas sayılı dosyası ile çek ödememeden şikayet yolu ile dava ikame edilmesi nedeniyle haksız ve kötüniyetli yapılan şikayet nedeniyle harca esas tutar üzerinden davalı şirketin %20 oranda tazminat mahkum edilmesine , yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı şirket üzerine yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili istinaf dilekçesine karşı sunduğu cevap dilekçesinde özetle ; Davacılar (... ve ... Ltd. Şti.), ...Bankası ... Şubesi’nden verilme, █████/2023 keşide tarihli, 2.000.000 TL bedelli çeke ilişkin olarak: Çekin bedelsiz kaldığını ve borçlu olmadıklarını, Kayseri Genel İcra Dairesi’nin ... E. sayılı dosyasındaki takibin iptalini, Borçsuzluklarının tespitini (menfi tespit), talep ettiğini, davacıların sunduğu davalının haberi olmadan alınmış ses kayıtları, hukuka aykırı delil kabul edildiğini, HMK m.226/1-c uyarınca, yemine konu olamayacak vakıalar arasında "kişiyi ceza sorumluluğu ile karşı karşıya bırakacak vakıalar" olduğunu, çekin bedelsiz olduğu halde icraya konulduğu iddiası yemine konu olamayacağı için davacıların bu delile dayanmaları mümkün görülmediğini, davacılar çekin bedelini ödediklerini ileri sürmüşler, ancak yazılı delille ispat yükümlülüğünü yerine getiremediğini, daha önce açılan şikayet davasında çekin süresinde ibraz edildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verildiğini, ancak BAM 5. Hukuk Dairesi bu kararı kaldırarak takibi iptal ettiğini, Yargıtay 12. HD tarafından da onanarak kesinleştiğini , bu nedenle, icra takibine yönelik menfi tespit talepleri konusuz kaldığını, mahkeme, taraflar arasındaki çek ilişkisini, taraf beyanlarını ve sunulan delilleri değerlendirdiğini, davacıların iddialarının soyut kaldığını, çek bedelinin ödendiğine ilişkin iddialarını ispatlayamadıklarını tespit ettiğini, bu nedenle verilen karar tamamen yerinde olduğunu, davacı tarafça dosyaya sunulduğu belirtilen ses kaydı, karşı tarafın rızası dışında elde edildiğini, hukuka aykırı deliller yargılamada dikkate alınamayacağını, davacı tarafın iddiasının aksine, ses kaydında çek bedelinin ödendiği açıkça kabul edilmiş olmadığını, aksine, davacıların kendi beyanlarıyla tutarlı olmayan, yoruma dayalı iddiaları söz konusu olduğunu, çek bedelinin kendi hesaplarından açıklamasız olarak davalıya yatırıldığını ileri sürmüşse de, bunu kanıtlar nitelikte banka dekontu veya resmi belgeyi dosyaya sunmadığını, kabul anlamına gelmemekle birlikte ses kaydında belirtilen ödemelerin hangi borca ilişkin yapıldığı hususu da açıklığa kavuşturulamadığını, bu durumda ödeme iddiası, İİK ve TTK hükümleri gereğince ispatlanmamış sayılması gerektiğini, Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi gerekçeli kararında dava konusu çek ile alakalı olarak Yargıtay 12. Hukuk dairesinin kararını dosyaya eklediğini ve Kayseri 3. İcra Hukuk Mahkemesinin kararının kesinleşmesini beklediğini, mahkeme tarafından verilen kararda usuli eksiklik bulunmadığını, arz edilen nedenlerle; davacı tarafın istinaf başvurusunun esastan reddine, İlk derece mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun bulunarak istinaf başvurusunun esastan reddine, Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin istinaf eden davacılar üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ:

Dairemizce HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf nedenleriyle ve resen kamu düzeniyle sınırlı olarak istinaf incelemesi yapılmıştır.

Dava; İİK'nun 72 maddesi kapsamında, kambiyo senedine dayalı olarak başlatılan icra takibine konu çekten dolayı davalıya borçlu olunmadığının tespiti talebine ilişkindir. Davacı, çekin bedelinin ödendiğini, çekin bedelsiz kaldığını iddia etmektedir.

Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer. Davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, eş söyleyişle bu hukukî ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer. Çünkü hukukî ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 190; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m.6). Fakat, menfi tespit davasını açan davacı (borçlu), davalının (alacaklı) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkinin hiç doğmadığını iddia etmeyip, bilakis bu ilişkinin doğduğunu bildirerek başka bir nedenle hukukî ilişkinin geçersiz olduğunu veya son bulduğunu ileri sürmekte ise bu iddiayı ispat yükü TMK’nın 6. maddesi gereğince davacıya düşer. Örneğin; alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer. Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru, Baki: İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, Ankara 2013, s.370 ilâ 372).

Kambiyo senetleri mücerret kıymetli evrak niteliğine sahip olduklarından bu senetlerde yer alan hak, temel borç ilişkisinden bağımsızdır. Ancak kambiyo taahhüdünde bulunmanın temelinde, şart olmamakla birlikte, genellikle satım, bağışlama, kira, taşıma gibi bir borçlandırıcı işlem vardır. Böyle bir borçlandırıcı işlem yoksa senedin hatır için verildiği varsayılır. Temel borç ilişkisinin taraflarından birinin bir kambiyo senedi düzenleyip lehtara vermesiyle kambiyo ilişkisi diye adlandırılan ve temel borç ilişkisinden bağımsız olan ikinci bir borç ilişkisi doğar. Zira bir borç ilişkisi için kambiyo taahhüdünde bulunulması tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça TBK’nin 133/2 maddesi gereğince borcun yenilenmesi sonucunu doğurmaz; kambiyo senedinin ifa yerine değil ifa uğruna verilmiş olduğu kabul edilir. Dolayısıyla bir borç hakkında kambiyo senedi düzenlendiği takdirde, taraflar arasında biri temel borç ilişkisi, diğeri kambiyo ilişkisi olmak üzere iki çeşit ilişki bulunur. Aynı durum, kambiyo senedinin tedavülü hâlinde de karşımıza çıkar. Bir kambiyo senedi ciro edildiği zaman ciranta ile ciro edilen kişi arasında kural olarak bir temel ilişki (asıl borç ilişkisi) bulunmaktadır. Ayrıca, bu iki kişi arasında kambiyo hukukundan doğan bir kambiyo ilişkisi de mevcuttur. Bu sebeple taraflar arasındaki temel borç ilişkisindeki bozukluklar kambiyo ilişkisini etkilemez. Temel borç ilişkisinden doğan def’îler, temel borç ilişkisi ile kambiyo ilişkisinin taraflarının aynı olması ve bile bile borçlu zararına hareket edilmesi hâlleri dışında, kambiyo ilişkisinde ileri sürülemez. Zira temel borç ilişkisi kendi hukukuna, kambiyo ilişkisi de kendi hukukuna tabidir.

Borçlu, kambiyo senedi nedeniyle alacaklıya karşı, genel olarak, ya kambiyo taahhüdünün hükümsüz olduğunu ya da temel borç ilişkisinden dolayı herhangi bir nedenle sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek menfi tespit talebinde bulunabilir. Başka bir deyişle borçlunun kambiyo senedi borcundan dolayı sorumlu olmaması, doğrudan doğruya kambiyo senetleri hukukundan doğan nedenlerden kaynaklanabileceği gibi, temel borç ilişkisine yönelik nedenlere de dayanabilir. Bununla birlikte borçlunun takas def’îni kullanması hâlinde ise, ne temel borç ilişkisine, ne de kambiyo senedi borcuna dayanılmakta, borçlu, kambiyo senedinden doğan borcu ile hamildeki alacağını takas etmektedir.

Borçlunun, kambiyo taahhüdünün hükümsüz olduğunu ileri sürerek açtığı menfi tespit davası esasında maddi hukuk anlamında bir itiraz sebebine dayanılarak açılmaktadır. Bu kapsamda hükümsüzlük nedenine dayalı menfi tespit davalarında, uyuşmazlık temel ilişkiden değil, doğrudan doğruya kambiyo senetleri hukukundan kaynaklanmaktadır. Bu davalarda, kural olarak, davacının iddiası çoğu kez tüm senet ilgilerine karşı öne sürülebilen mutlak def’îlere dayanmaktadır. Örneğin kambiyo senedinin zorunlu şekil şartları içermemesi, kambiyo alacağının zamanaşımına uğraması, vadeyi beklemeden istemde bulunulması, ciro zincirindeki kopukluk, başvuru hakkının yitirilmiş olması, senette yazılı kısmi ödeme açıklaması, sorumsuzluk kayıtları ya da bir kambiyo taahhüdünün senet yapma iradesindeki bozukluk nedeniyle sahibini bağlamayacağı yönündeki iddialar hükümsüzlük nedenine dayalı menfi tespit talebine konu oluşturur.

Borçlunun, temel borç ilişkisinden dolayı herhangi bir nedenle sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek açtığı menfi tespit davası, öğreti ve uygulamada bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası olarak adlandırılmaktadır. Bedelsizlik ise, bir kambiyo senedinin ihdasına neden olan temel alacağın herhangi bir nedenle mevcut olmamasıdır (İnan, Nurkut: Türk Hukukunda Hatır Senetleri ve Özellikle Hatır Bonoları, Ankara, 1969, s.16). Başka bir deyişle bir kambiyo taahhüdünün temel alacağı geçersizse ya da sona ermişse, o kambiyo taahhüdü bedelsiz demektir. Bu anlamda senedin bedelsiz sayılmasında esas alınan husus, temel borç ilişkisinin kendisi değil, bu temel borç ilişkisinden doğan temel alacaktır. Bu itibarla bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası ile maddi hukuk bakımından borcun mevcut olup olmadığının tespiti amaçlanmakta; borçlu olmadığını iddia eden borçluya, genel hükümlere göre bu durumu tespit imkânı verilmektedir. Dava neticesinde borçlu olunmadığının tespiti hâlinde ise davacı (borçlu) hakkında bir icra takibi başlatılması engellenmiş olacak veya başlatılan ve devam eden icra takibi iptal edilerek, davacının mevcut olmayan bir borcu ödemesi engellenmiş olacaktır.

Bedelsizlik iddiası, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (6102 sayılı TTK) 687. maddesi anlamında bir kişisel def’îdir. Bedelsizlik bir kişisel def’î olduğundan düzenleyen tarafından kural olarak ancak senet lehtarına karşı ileri sürülebilir. Ancak borçlu, hamilin senedi bilerek kendi zararına devraldığını kanıtlamak şartıyla hamile karşı da bedelsizlik def’îni ileri sürebilir.

Bedelsizliğe dayalı menfi tespit davasının yasal dayanağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (6098 sayılı TBK) 77 vd. maddelerinde düzenlenen sebepsiz zenginleşmedir. Zira kambiyo senetlerinde geçerli olan mücerretlik (soyutluk) ilkesi gereğince, temel alacağın mevcut olmaması veya geçersiz olması, kambiyo senedinin hükümsüzlüğü sonucunu doğurmamakta; buna karşılık temel ilişkideki sakatlık, kambiyo borçlusuna, borçlu olmadığının tespitiyle birlikte, alacaklıya karşı sebepsiz zenginleşme def’îni dermeyan etme hakkını vermektedir.

Çek, bağımsız borç ikrarını içeren bir senettir. Bu nedenle bir illete bağlı olması gerekmez ve kural olarak ispat yükü senedin bedelsiz olduğunu iddia eden tarafa aittir.

Davacının düzenlediği çeke ilişkin ödeme savunmasının kesin delille ispatlayamadığı, ses kayıtlarının hukuka aykırı delil olması nedeniyle nazara alınamayacağı, davacının iddia ettiği ödemenin dava dışı şirket yetkilisi tarafından davalıya yapıldığı, açıklama içermediği, davacı lehine bir sonuç çıkarmanın mümkün olmadığı, davalının neticeten davacının iddiasını kabul etmediği, bu suretle davacının senedin bedelsiz kaldığını ispatlayamadığı anlaşılmakla davanın reddi yönündeki ilk derece mahkemesi kararı usul ve yasaya uygun bulunmuştur.

Yukarıda belirtilen gerekçelerle ve HMK'nın 355. Maddesi gereğince istinaf başvurusu sebepleriyle sınırlı olarak yapılan inceleme sonunda davacı tarafın yukarıda yazılı söz konusu istinaf sebepleri yerinde görülmediğinden ilk derece mahkemesinin istinafa konu edilen nihai kararının HMK'nın 353/1-b.1.maddesi gereğince usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu değerlendirilerek istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM

: Yukarıda açıklanan nedenlerle ;

Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi 'nin ████████ Esas ████████ sayılı kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğunun anlaşılması nedeniyle davacılar vekilinin istinaf başvurusunun HMK. 'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,

Alınması gereken istinaf karar ve ilam harcı davacılardan peşin olarak alındığından harçla ilgili yeniden karar verilmesine yer olmadığına,

Davacılar tarafından yapılan istinaf yoluna başvuru harcı ve istinaf posta giderlerinin davacılar üzerinde bırakılmasına ,

İstinaf incelemesi aşamasında duruşma yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına ,

Kararın tebliğ işlemlerinin Dairemiz tarafından yapılmasına

Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde , 6100 sayılı HMK'nın 361/1 maddesi gereğince kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde Yargıtay'a temyiz yolu açık olmak üzere, oy birliği ile karar verildi. █████/2025