sigorta başlangıç tarihi tespiti davasında eylemli çalışmanın ispatı ve döneme ilişkin kapsamlı araştırma gerekliliği üzerine eksik inceleme bozma kararı.

Sigorta başlangıç tarihi tespiti davasında eylemli çalışmanın ispatı ve döneme ilişkin kapsamlı araştırma gerekliliği üzerine eksik inceleme bozma kararı.

Özet: Sigortalı bir kişinin 1986 yılında tek günlük çalışmasının ve sigorta başlangıç tarihinin tespiti talebiyle açılan davada, alt mahkemelerin davayı kabul kararları, Yargıtay tarafından bozulmuştur; Yargıtay, sigortalı işe giriş bildirgesinin tek başına yeterli olmadığını, eylemli çalışmanın varlığının ve gerçekliğinin hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde araştırılması gerektiğini, bu tür davalarda sigortalılık başlangıcının haklar üzerindeki büyük etkisi nedeniyle çalışmanın niteliği, dönem bordrolu veya komşu iş yeri tanıklarının ifadeleri ile fatura ve defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesinin zorunlu olduğunu, bu nedenle alt mahkemenin kararının eksik incelemeye dayalı olduğunu belirtmiştir.

10. Hukuk Dairesi █████████ E. , ██████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi

SAYISI

: █████████ E., █████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ

: İstanbul Anadolu 21. İş Mahkemesi

SAYISI

: ████████ E., ███████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili ile davalı .... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının ... Halıcılık isimli iş yerinde 01.04.1986 tarihinden itibaren yaklaşık 1,5 yıl süre fiili olarak kesintisiz ve aralıksız olarak ipek halı dokuma işinde çalıştığını, ancak çalışmalarının Kuruma bildirilmediğini, işveren tarafından 01.04.1986 tarihli işe giriş bildirgesinin kuruma verildiğini ancak aylık sigorta prim bildirgesi ve dönem bordrosu verilmemiş veya davacının bildirge ve bordrolarının dahil edilmemiş olması sebebiyle davacının sigortalılık başlangıcının 01.04.1986 tarihi olarak görünmediğini, bu durumun hak kayıplarına sebebiyet verdiğini belirterek müvekkilinin 01.04.1986 tarihinde 1 (bir) gün süreyle çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı SGK vekili, cevap dilekçesinde, davanın 5 yıllık hak düşümü süresi geçtikten sonra açıldığını, davacının iddialarına yönelik Kurum kayıtlarının esas alınması gerektiğini, davacının iddiasını ispatlaması gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının 01.04.1986 tarihinde 1 gün süreyle asgari ücretle 506 sayılı Kanun'a tabi sigortalı olarak çalıştığının tespitine, 506 sayılı Kanun'un 60-G maddesine göre davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 20.05.1991 tarihi olduğunun tespitine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili İlk Derece Mahkemesi kararının hatalı olduğunu, davanın zamanaşımı ve hak düşürücü süre yönünden reddedilmesi gerektiğini, eksik inceleme sonucunda karar verildiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

1.Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 2., 6., 9., 6, 60. maddenin (G) bendi, 79., 108. madde hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun ███████-549-555, ███████-437-4 48... /21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının iş yerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği iş yerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu iş yeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 5 06... sayılı Kanun'lar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.

2.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada,mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

3.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına dava dışı ... Halıcılık San. Tic. Ltd. Şti. ünvanlı işverenin ... sicil no.lu iş yerinden 01.01.1986 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, davacının bu tarihte 12 yaşında olduğu,dava dilekçesinde halı dokuma işinde çalıştığını beyan ettiği, anılan iş yerinin halı imali mahiyetinde olup 18.02.1981 şeklinde kanun kapsamında olduğu, iş yerinin 1986/1-3. dönem arası dönem bordrolarının dosyaya geldiği, dava konusu 1. dönemden 37 kişinin bildirilmiş olduğunun görüldüğü,öte yandan davacının çıraklık ve yaygın eğitim müdürlüğünce düzenlenen ve davacının 01.10.1986-30.06.1987 tarihleri arasında halıcılık kursu bitirme belgesini dosyaya ibraz ettiği,davacı tanıklarının dinlendiği,dinlenen tüm tanıkların dava konusu dönem dışındaki dönemlerde çalıştıkları ve böylelikle mahkemece davacı tanık beyanı ile dosyadaki diğer deliller değerlendirilmek suretiyle eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

4.Buna göre davacının halı imali yapılan iş yerinde işe giriş bildirgesinin 01.04.1986 tarihinde verildiği,öte yandan davacının halıcılık kursuna ise bu işe giriş tarihinden yaklaşık 6 ay sonra başladığı göz önüne alındığında işi öğrenmeye yönelik kurs tarihinden 6 ay önce bu işle iştigal eden iş yerinde çalıştığı hususu hayatın normal akışına aykırı olduğu hususu da değerlendirilerek davacının bu iş yerine girdiğinde halı dokumayı bilip bilmediği de değerlendirilmeli, öte yandan dinlenen tanıkların tamamının dava dışı dönemlerde çalıştıkları görülmekle dava konusu dönemde çalışanların beyanlarına başvurulmalı, böylelikle, davacının iş yerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.

Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeple,

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

25.06.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.