gemi ve yük alacaklılığından kaynaklanan, denizyolu hasarı nedeniyle sigortacının rücuen ödediği tazminatın tahsili talepli itirazın iptali davasında zaman aşımı ve yetki itirazları.

Gemi ve yük alacaklılığından kaynaklanan, denizyolu hasarı nedeniyle sigortacının rücuen ödediği tazminatın tahsili talepli itirazın iptali davasında zaman aşımı ve yetki itirazları.

Özet: Bir sigorta şirketi, Türkiyeden Fildişi Sahiline deniz yoluyla taşınan ve limanda tahliye sırasında ıslak olduğu tespit edilen ekmek katkı maddesi emtiasının hasar görmesi nedeniyle sigortalısına ödediği 2.508,00 Euro tazminatı, Türk Ticaret Kanunu uyarınca halefiyet prensibiyle taşıyıcıdan rücuen tahsil etmek amacıyla başlattığı icra takibine yapılan itirazın iptali için dava açmış; davalı taşıyıcı ise savunmasında, konşimentoda belirtilen bir yıllık hak düşürücü sürenin dolduğunu, münhasır yetkili mahkemenin Fransa Marsilya Ticaret Mahkemeleri olduğunu, sigortalının hasar ihbar yükümlülüğünü süresi içinde yerine getirmediğini ve zararın kendi sorumluluğunda oluştuğunun kanıtlanamadığını ileri sürerek davanın reddini talep etmektedir.

T.C.

İSTANBUL

17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

(DENİZCİLİK İHTİSAS MAHKEMESİ SIFATIYLA)

ESAS NO

:███████ Esas

KARAR NO

:████████

DAVA

:İtirazın İptali (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ

:█████/2024

KARAR TARİHİ

:█████/2025

Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin .../... nolu Nakliyat Blok Abonman Sigorta Poliçesi ile sigortalı bulunan ...A.Ş.'nin... firmasına gönderecek olduğu 1531 kutu ekmek katkı maddesi emtianın Türkiye'den Fildişi Sahili Cumhuriyeti'ne denizyolu ile nakliyesi işinin █████/2022 tarihli ... numaralı konşimentoya istinaden ... tarafından üstlenildiğini, sigortalı emtiaların ... nolu konteynerlere yüklenerek ... sorumluluğunda denizyolu ile sevk edildiğini, akabinde konteynerlerin █████/2022 tarihinde Fildişi Sahili Abidjan Limanı'nda tahliye edildiğini, █████/2022 tarihinde yapılan tahliye sırasında ... ...-6 nolu konteyner muhteviyatının ıslak olduğunun tespit edildiğini, tespit olunan hasara ilişkin .... firması tarafından rapor düzenlendiğini, müvekkili şirketin dava konusu olay nedeniyle sigortalısına 16.01.2023 tarihinde 2.508,00 Eur sigorta tazminatı ödediğini, yapmış oldukları ödeme ile TTK madde 1472 uyarınca sigortalının haklarına halef olduğundan 2.508,00 Euro alacak için zararın sorumlusuna/sorumlularına rücu hakkı doğduğunu, davalıya gönderilen rücu ihtarının sonuçsuz kalmasıyla alacağın tahsili amacıyla .... İcra Müdürlüğü'nün 2023/... Esas sayılı dosyası ile yapılan icra takibine karşı davalının itirazı sonrasında yapılan arabuluculuk görüşmelerinden sonuç alınamadığını, fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla borçlu-davalının .... İcra Müdürlüğü'nün 2023/... Esas sayılı dosyasına karşı yaptığı itirazın iptaline, takibin asıl alacak ve ferileri üzerinden devamına, %20'den az olmamak kaydı ile icra inkar tazminatının ve yargılama giderleri ile vekalet ücretinin borçlu-davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; ...'nın konşimentoların arkasında yeralan 7 nolu kloz uyarınca taşıyana karşı yük hasarı veya zayi nedeni ile açılacak her türlü davaların 1 yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğunu, konşimentoda yer alan 30 nolu uygulanacak hukuk klozu uyarınca derdest uyuşmazlığa Fransız hukuku uygulanması gerektiğini, Fransız hukuku uyarınca da taşıyana karşı açılacak her türlü dava 1 yıllık hak düşümü süresine tabi olduğunu, dava konusu konteynerin 22 Mayıs 2022 tarihli konşimento tahtında yükleme limanında gemiye yüklendiğini, 11 Temmuz 2022 tarihinde tahliye limanında gemiden tahliye edildiğini ve 19 Temmuz 2022 tarihinde yük alıcısına teslim edildiğini, icra takibinin hak düşürücü süre sona erdikten sonra başlatıldığı gibi işbu davanın da hak düşürücü süre ve zaman aşımı süresi geçtikten sonra açıldığını, .... tarafından dava konusu taşıma ile ilgili olarak düzenlenmiş olan konşimentoda, “işbu konişmento tahtında taşıyana karşı doğan tüm talepler ve uyuşmazlıkların Marsilya Ticaret Mahkemeleri tarafından başkaca hiçbir ülke mahkemesinin yetkisi olmaksızın münhasıran çözüme kavuşturulacağı” öngörüldüğünü, Marsilya Mahkemelerinin münhasır yetkisinin kabul edildiğini, ....’nın ticari merkezinin Marsilya/Fransa’da olduğunu, Türkiye’de daimi bir ikametgahı bulunmadığını, iç hukukun yetki kurallarını belirleyen HMK madde 6 f.1 hükmü uyarınca da taşıyan/donatanın ikametgahı mahkemesi olan Marsilya Ticaret Mahkemeleri yetkili olduğunu, mahkememizin yetkisiz olduğunu, mal bedelinin tamamının mal alıcısından tahsil edilip edilmediğinin ve dolayısı ile hasar ve yararın dava dışı mal alıcına geçip geçmediğinin belli olmadığını, davacı tarafından sigortalısına yapılan ödemenin bir ex gratie ödemesi olduğunu, konşimentoda yer alan 7 nolu kloz uyarınca en geç malların teslim tarihinde, hasarın yazılı olarak taşıyana bildirilmesinin zorunlu olduğunu, haricen belli olmayan hasarlar için teslimden itibaren aralıksız olarak 3 gün içinde yazılı olarak hasar ihbarında bulunulmasının zorunlu olduğunu, davacının sigortalısının bu ihbar yükümünü yerine getirdiğinin kanıtlanmadığını, müvekkiline davacının sigortalısı tarafından 29 Aralık 2022 tarihinde Üsküdar 9. Noterliği'nden gönderilen ... Yevmiye Nolu hasar ihbarının müvekkiline 3 Ocak 2023 tarihinde tebliğ edildiğini, hasar meydana geldikten yaklaşık 5,5 ay sonra hasar ihbarında bulunulduğunu, Nakliyat Abonman Sigorta Poliçesinde öngürülen "hasar ihbar yükümlülüğü"ne ilişkin şart ve klozların yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde hasar tazminatının ödenmemesi gerektiğini, konteynerde delik/yırtık bulunduğunu gösteren EIR (Equipments Interchange Report) belgesinin müvekkiline tebliğ edilmediğini, yüklerin gemiden hasarlı tahliye edildiğine ilişkin herhangi bir tutanak da bulunmadığını, yüklerin gemiden tahliye edildikten sonra iç nakliyenin müvekkili tarafından yapılmadığını, tek taraflı katılım sonucunda düzenlenen sörvey raporlarının müvekkili açısından bağlayıcı olmadığını, TTK madde 1182/2 uyarınca tarafların ortak katılımı ile yapılmış bir tespit bulunmadığını, konteynerde delik olduğunu gösteren fotoğrafların bulunmadığını, ekspertiz raporunda konteyner ve konteyner numarasını gösteren fotoğrafların da bulunmadığını, hasarın taşıyanın hakimiyet sahasında meydana geldiğini ispatlayan herhangi bir delil ve tespit bulunmadığını, gümüş nitrat testinin negatif çıktığını, Nakliyat Emtia Sigortaları Genel Şartları madde 4 uyarınca tatlı sudan/yağmur suyundan kaynaklanan hasarların teminat dışı olduğunu, davacı tarafından başlatılan icra takip dosyası kapsamında müvekkiline gönderilen ödeme emri ekinde hiçbir belge tebliğ edilmediğini, alacak likit olmadığı için icra inkar tazminatı talebinin reddi gerektiğini, gerçek zararı aşan bir talebin kabul edilmesinin mümkün olmadığını, sigorta poliçesinde hasar tazminatının EURO olarak ödeneceğinin kararlaştırılmadığını, davacının icra takibinde faiz talep etmesinin hukuki dayanağı bulunmadığından faize itiraz ettiklerini belirterek davanın mahkememizin milletlerarası yetkisizliği nedeni ile reddine, davanın hak düşürücü süre itirazları doğrultusunda reddine, her ihtimalde davanın esastan reddine, yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Dava; davacı sigortalısına ait emtiaların davalı sorumluluğunda deniz taşıması esnasında hasarlandığı iddiası ile sigortalıya ödenen hasar tazminatının rücuen davalıdan tahsili talepli başlatılan icra takibine yönelik itirazın iptali davası olup, uyuşmazlığın konusunun; ... vekilinin milletlerarası yetki itirazının yerinde olup olmadığı, davanın hak düşürücü süre içerisinde açılıp açılmadığı, tarafların aktif ve pasif husumet ehliyetlerinin olup olmadığı, sigorta sözleşmesinin geçerli olup olmadığı, geçerli bir sözleşme uyarınca ödemenin yapılıp yapılmadığı, hasara ilişkin süresinde bir ihbarın bulunup bulunmadığı ve hasarın deniz taşıması esnasında meydana gelip gelmediği, hasarda davalının sorumlu olup olmadığı ve hasarın miktarının tespiti noktasında toplandığı anlaşılmıştır.

Mahkememizce resen seçilen bilirkişiler Gıda Mühendisi ..., Uzakyol Kaptanı ... ve Taşıma Uzmanı Prof. Dr. ... tarafından tanzim edilen █████/2024 havale tarihli raporda özetle; aktif dava ehliyetinin değerlendirilebilmesi için sigortacının ödeme iddiasının ispata muhtaç olduğu, davalının taşıyan sıfatı ile pasif dava ehliyetinin bulunduğu, tarafların müşterek katılımı ile inceleme yapılmış olması sebebiyle TTK madde 1185 f2 uyarınca ayrıca bir ihbara gerek kalmadığı, davaya konu hasarın TTK madde 1178 gereğince emtianın taşıyan sıfatını haiz davalının hakimiyet sahasında meydana geldiği ve dolayısıyla işbu zarardan davalının sorumlu olacağı, davacının tazminat talep hakkının bulunduğuna hükmedilmesi halinde 2.508,00 EUR tutarında hasar miktarının takip tarihi itibariyle talep edilebileceği sonuç ve kanaatlerine varılmıştır.

Mahkememizce resen seçilen bilirkişiler SMMM ... tarafından tanzim edilen █████/2025 havale tarihli raporda özetle; dava dışı sigortalı şirketin incelenen e-defter kayıtları ve dava dışı malın alıcısına ait muavin kayıtlarının tetkikinde; dava dışı malın alıcısı ...-CI şirketine tanzim edilen ve davaya konu 29.04.2022 tarih, ... seri nolu, 134.640 Euro karşılığı 2.102.255,50 TL bedelli emtia bedelinin 28.09.2022 tarihi itibarıyla dava dışı şirketten tahsil etmiş olduğu, sigorta şirketinden tahsil edilen hasar bedelinin 2.508 Euro'nun dava dışı malın alıcısına 20.01.2023 tarihinde banka vasıtasıyla ödenmiş olduğu, ödemeye ilişkin banka dekontunun ibraz edildiği sonuç ve kanaatlerine varılmıştır.

Mahkememizce resen seçilen bilirkişiler Gıda Mühendisi ..., Uzakyol Kaptanı ... ve Taşıma Uzmanı Prof. Dr. ... tarafından tanzim edilen █████/2025 havale tarihli raporda özetle; ihtilaf konusu olayda İzmit-Abidjan Limanına deniz yolu taşımasına ilişkin münferit bir nakliyat emtia poliçesi dosyasına sunulmadığı, münferit bir sigorta poliçesinin bulunmaması sonuçları doktrinde tartışmalı olmakla birlikte bu taşımadan doğan rizikolar için sigorta şirketi henüz bir teminat verilmediği, dolayısıyla sigortalı ile sigortacı arasında geçerli bir sigorta poliçesi bulunmadığı, sigorta şirketinin meydana gelen hasarı tazmin sorumluluğu doğmadığı neticeten sigortacının yapmış olduğu dekontunu sunduğu ödemenin ex-gratia -lütuf ödemesi- olarak kabul edildiği, bu durumda davacının TK madde 1472 uyarınca sigortalısının haklarına halef sıfatı ile davada aktif husumet ehliyeti bulunmadığı, nihai takdirin Mahkemeye ait olduğu, Mahkeme aksi kanaatte ise sigortacının ödeme iddiası sunulan dekont uyarınca ispatlanmış olduğundan aktif dava ehliyetinin bulunduğu, davalının taşıyan sıfatı ile pasif dava ehliyetinin bulunduğu, tarafların müşterek katılımı ile inceleme yapılmış olması sebebiyle TTK madde 1185 f. 2 uyarınca ayrıca bir ihbara gerek kalmadığı, davalının konteyneri temin ettiği, konteynerin taşıma sırasında delinerek elverişsiz hale geldiği, emtia hasarının taşıyan sıfatını haiz davalının hakimiyet sahasında meydana geldiği ve dolayısıyla işbu zarardan davalının sorumlu olacağı, davacının tazminat talep hakkının bulunduğuna hükmedilmesi halinde 2.508,00 EUR tutarında hasar miktarının takip tarihi itibariyle talep edilebileceği sonuç ve kanaatlerine varılmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava; taşınan yükte meydana gelen hasar nedeniyle sigortalıya ödenen hasar bedelinin taşıyana rücu edilmesi için başlatılan icra takibine itirazın iptali davasıdır.

Davadışı Sigortalı ... ... A.Ş. Tarafından CIF teslim şartıyla Fildişi Sahili'nde yerleşik ...- CI firmasına satılan "Ekmek Katkı Maddesi" cinsi emtianın Davalı .... tarafından düzenlenen 22.05.2022 tarih ve ... no.lu konişmento tahtında ... nolu 4 adet 20' standart konteyner içerisine 22.05.2022 tarihinde Gebze Limanında ...isimli gemiye yüklenerek varış yeri olan Fildişi Sahili'nin Abidjan Limanı'na sevkedildiği, emtianın nakliyat rizikolarına karşı nakliyat emtia sigorta poliçesi ile sigortalandığı, konteynerların 11.07.2022 tarihinde Fildişi Sahili'nde Abidjan Limanına tahliye edildiği, 20.07.2022 tarihinde yapılan tahliye sırasında ... ...-6 no.lu konteyner muhteviyatında ıslaklık olduğu tespit edildiği, konteyner içindeki emtianın bir kısmının zayii olduğu, ekspertiz incelemesi sonucunda tespit edilen hasar bedelinin davacı tarafça dava dışı sigortalısına ödendiği ve davacının bu bedelin rücuan tahsilini talep ettiği görülmüştür.

Davalı taraf milletlerarası yetki itirazında bulunmakla öncelikle bu husususun değerlendirilmesi gerekmektedir. Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar bakımından taraflar yetki sözleşmesi yapabilirlerse de, MÖHUK 47/1 maddesi uyarınca, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisini ortadan kaldıran sözleşme yapılması mümkün değildir. TTK’nın 105/2 maddesinde yabancı tacirlerin Türkiye'deki acenteleri aracılığıyla yapılan sözleşmelerden doğacak uyuşmazlıklar yönünden müvekkiline izafeten acente aleyhine dava açılabileceği ve bu hükme aykırı sonuç doğuracak şartların geçersiz olduğu hükme bağlanmıştır. Türkiye'deki acenteleri aracılığıyla yapılan sözleşmelerden doğacak ihtilaflar yönünden dava ister izafeten acente aleyhine açılsın, isterse sözleşmenin tarafı aleyhine açılsın, bu tarz uyuşmazlıklarda Türk mahkemelerine milletlerarası münhasır yetki tanındığı anlaşılmaktadır. Dosyaya sunulan navlun faturasının davalının Türk acentesi tarafından düzenlendiği, navlun bedelinin tahsil edilerek davalıya aktarılmış olduğu görülmektedir. Bu durumda yetki şartının Türk mahkemelerinin münhasır yetkisini ortadan kaldırır nitelikte olması nedeniyle geçersiz olduğu anlaşıldığından davalı vekilinin yetki itirazının reddi gerekmiştir.

Davacı sigorta şirketi ile Dava dışı Sigorta ettiren (...) ...A.Ş. arasında 31.12.2021-31.12.2022 vadeli ... no.lu Nakliyat Blok Abonman Sigorta Poliçesi ile nakliyat rizikolarına karşı yıllık 112.750.000,00 EUR bedelli sigorta sözleşmesi yapıldığı ve işbu sözleşmenin... (A) 1/1/82 (CL.252) esasına dayandığı, taraflar arasında ayrıca dava konusu emtianın taşınmasına ilişkin spesisifik bir sigorta sözleşmesinin yapılmadığı görülmüştür.

Dosyada davalının sorumluluğuna ilişkin değerlendirme yapabilmek için öncelikle tarafların husumet ehliyetini haiz olup olmadığı tespit edilmelidir. Dava, TTK m.1472'deki kanuni halefiyete dayanan rücu davası olduğundan aktif dava ehliyeti açısından davacı sigorta şirketinin halefiyetinin şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği gündeme gelmektedir. Kanuni halefiyet sigortacının, sigorta tazminatını ödediği anda ve ödediği miktarla sınırlı olarak gerçekleşecektir.

Somut olayda taşıma konusu eşyanın satım faturasında CIF teslim şartının kararlaştırıldığı fatura örneğinden anlaşılmaktadır. CIF teslim şartlı satım sözleşmelerinde, yükün gemiye yüklenmesinden itibaren hasar ve yarar alıcıya geçecektir. Taraflar arasında blok nakliyat abonman sözleşmesi bulunmakta olup taşımaya ilişkin münferid bir sigorta poliçesi düzenlenmemiştir. Münferid sigorta poliçesi düzenlenmemesinin aksi taraflar arasında kararlaştırılabilmekle birlikte dosyada mübrez ve delil olarak sunulan dayanak poliçede tarafların her bir taşıma ilişkisinde spesifik sözleşme düzenlenmesi konusu poliçe 5. Sayfasında yazılı olarak kararlaştırılmıştır . Hal böyle olunca sigortalı pak maya ile davacı sigortacı arasında geçerli bir sigorta poliçesi kurulamamıştır. CIF satım şeklinde uygulamada satıcı mal bedelini tahsil etmemiş ise bu durumda yükün hasarlanmasından kaynaklanan zarar satıcıda olacağı kabul edilmekteyse de somut olayda emtia bedelinin tahsil edildiği ve münferit bir sigorta poliçesinin de düzenlenmediği dava konusu bu taşıma ilişkisinden doğan rizikolar için sigorta şirketi tarafından henüz bir teminat verilmediği, dolayısıyla sigortalı ile sigortacı arasında geçerli bir sigorta poliçesi bulunmadığı, sigorta şirketinin meydana gelen hasarı tazmin sorumluluğu doğmadığı neticeten sigortacının yapmış olduğu ödeme ex-gratia -lütuf ödemesi- olarak kabul edilmesi gerektiği yönünde mahkememizce kanaate varılmış , davacının TK m. 1472 uyarınca sigortalısının haklarına halef sıfatı ile davada aktif husumet ehliyeti bulunmadığına kanaat getirilmiştir.

Davacı Sigorta Şirketi, Davalı Sigortalıya ödemede bulunduğunu beyan etmiş ve ...A.Ş. Tarafından verilmiş temlikname ibraz edilmişse de , geçerli bir sigorta poliçesi bulunmayan ...A.Ş'nin temlikname veremeyeceği, satım şeklinin CIF olduğu ve asıl hak sahinin alıcı şirket tarafından emtia bedelinin tamamını ödediği, rizikonun doğduğu aşamada ...A.Ş.'nin emtianın hasarlanmasında hak sahibi olamayacağı ancak alıcı tarafından temliknamenin verilmesi durumunda halefiyetin değerlendirilebileceği anlaşıldığından hak sahibi dışında verilen temliknameye itibar edilmemiştir.

HÜKÜM

1-Davanın aktif dava ehliyeti yokluğu nedeni ile USULDEN REDDİNE,

2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harç Tarifesi gereğince peşin alınan 1.142,00 TL den karar harcı olan 615,40 TL nin mahsubu ile fazla alınan 526,60 TL'nin kesinleşmeye müteakip talep halinde davacıya iadesine,

3-Davalı vekili için takdir edilen 45.000,00 TL red vekalet ücretinin davacıdan alınıp davalıya verilmesine,

4-Tarafların dava şartı olan Arabuluculuk toplantısına katıldıkları halde anlaşamadıkları, Arabuluculuk son tutanağından anlaşıldığından 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/A-14 bendi uyarınca ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği tarife hükümleri uyarınca Suçüstü Ödeneğinden ödenen 3.200,00.-TL Arabuluculuk ücretinin davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,

5-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

6-Bakiye gider avansının karar kesinleştiğinde taraflara iadesine,

Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı, kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.█████/2025

Katip ...

e-imzalıdır

Hakim ...

e-imzalıdır