İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen, çalınan çeke ilişkin ticari istirdat davasında, 6102 sayılı Kanun uyarınca dava şartı arabuluculuk eksikliği nedeniyle yapılan hukuki değerlendirme.
Özet: Bu hukuki evrakta, davacı çalındığını ve zayi olduğunu iddia ettiği, hakkında ödeme yasağı kararı bulunan 285.570,00 TL bedelli bir çekin davalı tarafından kötü niyetle icra takibine konulduğunu belirterek, takibin durdurulması ve çekin kendisine iadesi talebiyle istirdat davası açmış; ancak mahkeme, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 5/a maddesi ile 6235 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/a maddesi uyarınca, konusu para olan istirdat davalarında arabuluculuğa başvurulmasının zorunlu bir dava şartı olduğunu ve bu şartın yerine getirilmemesi halinde davanın usulden reddedilmesi gerektiğini değerlendirmektedir.
T.C.
İSTANBUL21. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİESAS NO
:████████ EsasKARAR NO
:████████ KararDAVA
:İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)DAVA TARİHİ
:█████/2025KARAR TARİHİ
:█████/2025Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ
:Davacı vekilinin █████/2025 tarihli dava dilekçesinde özetle; ... Limited Şirketi tarafından, müvekkiline ... Şubesi ... seri numaralı, 30.10.2025 keşide tarihli, ödeme yeri ... olan 285.570,00 TL (İki Yüz Seksen Beş Bin Beş Yüz Yetmiş Türk Lirası) bedelli çek keşide edildiğini, ancak çekin müvekkili elinden hiç çıkmadan çalındığını ve zayi olduğunu, buna ilişkin müvekkili tarafından .... Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyasında çek zayi davası açılmış ve çek hakkında ödeme yasağı kararı verildiğini, söz konusu dosyada yargılama devam ederken çek davalı tarafından ibraz edildiğini ve .... İcra Dairesi 2025/... sayılı dosyasında takibe konulduğunu, alacaklı tarafın, çeki 30.10.2025 tarihinde Bankaya ibraz ettiğini ve çek hakkında ödeme yasağı ve tedbir olması nedeniyle ödeme yapılamadığını, buna rağmen karşı taraf çek ile ilgili ödeme yasağı olduğunu bile bile çeki .... İcra Dairesi 2025/... sayılı dosyası ile takibe koyduğunu, kötüniyetli ve ağır kusurlu şekilde takip başlattığını, söz konusu takibe ve imzaya itiraz edildiğini, dava konusu çekin müvekkili herhangi bir işlem yapmadan ibraz tarihinden önce çalındığını, bu doğrultuda çekin müvekkili tarafından da herhangi bir kişiye ciro edilmesi veya imzalanması söz konusu olmadığını, çekin arka yüzündeki ciro ve imzanın da müvekkiline ait olmadığını, müvekkilinin hiçbir şekilde ciro edildiği ... İnşaat Malzemeleri ile herhangi bir ilişkisi herhangi bir alışverişi bulunmadığını, müvekkilinin diğer takip borçlularına veya alacaklıya da herhangi bir borcu bulunmadığını, bu nedenlerle; öncelikle tedbir taleplerinin kabulüne, .... İcra Dairesi 2025/... sayılı dosyasında takibin teminatsız olarak durdurulmasına, mahkeme aksi kanaatte ise uygun görülecek bir teminat karşılığı takibin durdurulmasına, sonuç olarak davanın kabulüne, keşidecisi ... Limited Şirketi olan, müvekkile keşide ve teslim edilen ... Şubesi ... seri numaralı, 30.10.2025 keşide tarihli, ödeme yeri ... olan 285.570,00 TL (İki Yüz Seksen Beş Bin Beş Yüz Yetmiş Türk Lirası) bedelli çekin istirdatı ile tek yetkili hamil olan müvekkiline teslim ve iadesine karar verilerek, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE
:Yapılan yargılama, toplanılan deliller ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Dava, davaya konu çek nedeniyle davacının borçlu olmadığının tespiti ile çekin istirdadı talebine ilişkindir.█████/2023 tarihinde yürürlüğe giren █████/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5'inci maddesinden sonra gelmek üzere eklenen maddeye göre;"Madde 5/A - (1) Bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.6235 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 3'üncü maddesinin birinci fıkrasına eklenen cümle ile,"Dava şartı olarak arabuluculuk,Madde 18/A - (1) İlgili kanunlarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı olarak kabul edilmiş ise arabuluculuk sürecine aşağıdaki hükümler uygulanır.(2) Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılmadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmaması halinde mahkemece davacıya, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde mahkemeye sunulması gerektiği, aksi takdirde davanın usulden reddedileceği ihtarını içeren davetiye gönderilir. İhtarın gereği yerine getirilmez ise dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe çıkarılmaksızın davanın usulden reddine karar verilir. Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması halinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir."6100 sayılı HMK'nın dava şartlarının İncelenmesi başlığını taşıyan 115. Maddesi "Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilirler.Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.Dava şartı noksanlığı, mahkemece, davanın esasına girilmesinden önce fark edilmemiş, taraflarca ileri sürülmemiş ve fakat hüküm anında bu noksanlık giderilmişse, başlangıçtaki dava şartı noksanlığından ötürü, dava usulden reddedilemez." şeklinde düzenlenmiştir.Bunun yanında İstanbul BAM 13.HD'nin █████████ Esas - █████████ Karar sayılı ilamında: "...Somut dava, İİK. 72 Madde uyarınca açılan menfi tespit davası olmadığı, davacı tarafından 23.01.2025 tarihinde .... Asliye Ticaret Mahkemesinin ███████ E. Sayılı dosyası ile hasımsız olarak açılan kıymetli evrak iptali davasının yargılama aşamasında davaya konu çekin bankaya ibraz edilmesi üzerine mahkemece verilen 07.02.2025 tarihli ara kararı uyarınca TTK'nun 792 maddesi kapsamında açılan çek istirdadı istemine ilişkin olduğu,...Somut dava, ticari nitelikli bir istirdat davası olduğundan, TTK'nın 5/A maddesi kapsamında arabuluculuk dava şartına tabidir. Dosya kapsamından dava açılmadan önce arabuluculuk kurumuna başvurulmamış olduğunun anlaşıldığı, anılan dava şartının dava açıldıktan sonra tamamlanmasını mümkün kılan yasal bir düzenlemenin mevcut olmadığı, dava şartlarının HMK. 116 Maddesinde düzenlenen ilk itirazlardan önce değerlendirilmesi gerektiği, arabuluculuk dava şartının yerine getirilip getirilmediği yargılamanın her aşamasında ve kanun yolu aşamasında da re'sen dikkate alınır..." belirtildiği üzere çek istirdatı davalarında, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır.Dava şartları, davanın esası hakkında inceleme yapılabilmesi ve karar verilebilmesi için varlığı veya yokluğu mutlaka gerekli olan şartlardır.Arabuluculuğa başvuru yapılıp arabuluculuk görüşmelerinden sonuç alınamadığına dair son tutanağın dava açılırken evvel dosyaya ibrazı dava şartı olarak düzenlendiğinden, dava devam ederken bu eksikliğin fark edilmesi neticesinde giderilmesi mümkün değildir. Arabuluculuk sürecinin dava açılmadan önce başlatılması ve tamamlanması gerekir. Arabuluculuk dava şartı noksanının dava derdest iken giderilmesi hukuken ve mantıken mümkün olmamakla HMK'nın 115. Maddesinin 3. Fıkrası kapsamında davacıya dava şartı noksanını gidermek üzere süre verilmesi mümkün değildir.Bu düzenlemeler ışığında dava dilekçesinin ve davacının █████/2025 tarihli dilekçesinin incelenmesi neticesinde; davanın yürürlük tarihi olan 01.09.2023 tarihinden sonra açıldığı, dava istirdat davası olduğundan zorunlu arabuluculuk durumunun söz konusu olduğu ve davacının arabuluculuğa başvurmadan doğrudan dava açtığı anlaşılmakla; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun m.18/A-f.2 hükmü gereğince davanın dava şartı yokluğu nedeni ile usulden reddine karar vermek gerekmiştir.HÜKÜM
: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-)Davanın Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A, 6325 sayılı Kanunun 18/A-2, Hukuk Mahkemeleri Kanunu'nun 114/2 ve 115/2 maddeleri uyarınca DAVA ŞARTI YOKLUĞU NEDENİ İLE USULDEN REDDİNE,2-)Alınması gerekli harç 615,40TL olup peşin alınan 4.876,83TL harçtan mahsubu ile artan 4.261,43TL harcın kararın kesinleşmesi ve talep halinde davacı tarafa iadesine,3-)Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına,4-)Kullanılmayan gider avansının hükmün kesinleşmesi halinde ödeyen tarafa iadesine,Dair, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 345. maddesi uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde mahkememize sunulacak yahut mahkememize gönderilmek üzere bir başka mahkemeye verilecek bir dilekçe ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. █████/2025Katip ...E-imzalıdırHakim ...E-imzalıdır