antalya bölge adliye mahkemesinin, denizli asliye ticaret mahkemesinin menfi tespit davasına ilişkin istinaf kararında, davacının mal teslimi gerçekleşmeyen avans senedinin bedelsiz kaldığı iddiası ve bankanın meşru hamil savunması ile yetki itirazları değerlendirilmiştir.

Antalya Bölge Adliye Mahkemesinin, Denizli Asliye Ticaret Mahkemesinin menfi tespit davasına ilişkin istinaf kararında, davacının mal teslimi gerçekleşmeyen avans senedinin bedelsiz kaldığı iddiası ve bankanın meşru hamil savunması ile yetki itirazları değerlendirilmiştir.

Özet: Bu hukuki evrak, davacının, davalı iplik tedarikçisine avans olarak verdiği ancak karşılığı mal teslim edilmediği için bedelsiz kaldığını iddia ettiği 70.000 TLlik senede ilişkin menfi tespit davasını incelemektedir; davacı, iflas eden tedarikçinin senedi iade etmemesi üzerine, senedi teminat olarak alan davalı bankaya karşı borçlu olmadığının tespitini talep ederken, banka senedin meşru hamili olduğunu ve önceki taraflar arasındaki defilerin kendisine karşı ileri sürülemeyeceğini savunmuş, iflas eden tedarikçi ise davanın açılmasına sebebiyet vermediğini belirtmiş, ilk derece mahkemesi ise dava konusu senet üzerinde "yukarıda anlatıldığı gibi bir kayıt bulunmadığı" tespitinde bulunmuştur.

T.C.

ANTALYA

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

16. HUKUK DAİRESİ

KARAR TARİHİ

:█████/2025

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ

:DENİZLİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

KARAR TARİHİ

:█████/2022

DAVANIN KONUSU

:Menfi Tespit

GEREKÇELİ KARAR

YAZIM TARİHİ

:█████/2025

İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.

Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, müvekkil davacı ... ambalaj Ltd Şti, davalı ... A.Ş 'ye sipariş verdiği iplikler için önceden avans niteliğinde senet verdiğini, dava konusu, ... keşideli, lehtarı davacı ... ltd şti olan 16.10.2015 tanzim tarihli 11.05.2016 vade tarihli 70.000 TL bedelli senet de bu amaçla avans olarak verildiğini, davalı şirket hesabına borç kaydedildiğini, (çek teslim bordosu) çekler ödeme amaçlı verilen çekler olmadığını, davalı şirket, müvekkil şirkete, bu çeklere istinaden iplik göndermesi gerekir iken göndermediğini, çekleri de iade etmediklerini, bu hali ile dava konusu çeklerin bedelsiz kaldığını, kaldı ki davalı şirketlerin hali hazırda iflas erteleme talebinde bulunduğunun öğrenildiğini, davalı şirket iplik teslim edemeyeceğini ancak senedi iade edeceğini beyan ettiğini ancak senet vadesi gelmesine bir kalmasına rağmen senedi iade etmediğini, dava konusu senet lehtar şirket tarafından tahsil amaçlı davalı bankaya verildiğini, davalı banka müvekkilin bu çeklerden dolayı borçlu olmadığını bilen durumdadır. Davalı banka meşru hamil de olmadığını, dava konusu senet avans olarak verilmiş ancak karşılığı mal teslim edilmemiş olması sebebi ile bedelsiz kaldığını, müvekkil şirketin borçlu olmadığının tespitini talep ve dava etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalı ... vekili; dosya davalılarından Müflis ... San. Tic. A.Ş. Hakkında █████/2016 tarihinde Denizli Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasından iflas kararı verildiğini, müflis şirket ... San. Tic. A.Ş., 2016 yılının Nisan ayında iflas erteleme talebinde bulunmuş; mahkemece █████/2016 tarihinde şirkete kayyım olarak Avukat ..., Tekstil Mühendisi ...' ve SMMM ... atandığını, mahkemece verilen bu atama kararı da █████/2016 tarihli Ticaret Sicil Gazetesinde yayınlandığını, iflas kararı verilen mahkeme dosyası henüz tarafımızca incelenememiştir. Eğer davacı, bu dosyada müdahil durumunda ise ve kayyım atandığından haberdar olmuşsa, artık müflis şirket yetkililerince verilen "ipliklerin teslim edilmeyeceği ancak çeklerin iade edileceği" yönündeki beyanlarının da bir geçerliliği olmadığını biliyor olması gerektiğini, müflis ... San. Tîc. AŞ'nin 2016 yılının Nisan ayında iflas erteleme talebinde bulunmasının ardından şirket yetkililerinin FETÖ/PYD 'ye yönelik soruşturma kapsamında tutuklanması talep edilmiş olup yargılamaları devam ettiğini, şirketlerin ise bir yandan iflasına karar verilmiş öte yandan yönetim ve denetimi TMSF’ye devredildiğini, huzurdaki davanın iflastan önce açılmış olmakla gerek iflas idaresi gerekse de müflis şirket işbu davanın açılmasına sebebiyet vermediğini, aleyhine davanın açılmasına sebebiyet vermeyen kişi lehine yargılama giderlerine hükmeder.” hükmü uyarınca, davanın açılmasına sebebiyet vermeyen tarafın, mahkeme masraflarından sorumlu tutulmasınında mümkün olmadığını beyan etmiştir.

Davalı ... Bankası vekili; huzurdaki davada yetkili mahkemenin İstanbul Anadolu Asliye Ticaret Mahkemesi olduğunu, yetki itirazında bulunduğunu, müvekkil bankanın yasal takip müşterilerinden olan diğer davalı ... şirketi tarafından bedelli tahsil edilerek kredi borcundan düşülmesi için müvekkil bankaya verildiğini, fona devredilen müvekkil bankanın kapatılan eski Denizli Şubesi ile değer davalı ... arasında imzalanan genel kredi sözleşmesine istinaden adı geçen diğer davalı şirkete yüksek montanlı krediler kullandırıldığını, bu kredilerin geri ödenmemesi üzerine şirket hesaplarının kat edildiğini, dosyada bulunan senetin tanzim edeni davacı ..., lehdarı ise diğer davacı ... San ve Tic. AŞ olan dava konusu senet ile huzurdaki davanın konusu olmayan diğer dava dışı senetler, senetlerde 2.ciranta konumunda olan diğer davalı ... şirketi tarafından müvekkil bankaya olan yüksek montanlı kredi borcunun teminatı olarak ve kredi borcunu ödeme amacıyla verilmiş olduğunu, müvekkil bankaya temlik cirosu ile devir ve temlik edildiğini, mahkememiz tarafından verilen tedbir kararı gereği icra takibi başlatılamadığını, müvekkil banka dava konusu senedin yetkili meşru hamili olup keşideci ile önceki ciranta arasındaki ilişkilere dayanan defiler müvekkil bankaya karşı ileri sürelemeyeceğini, yetki itirazının kabulü ile dosyaya yetkisizlik kararı verilmesini, tedbir kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda; "...dava konusu çek üzerinde yukarıda anlatıldığı gibir bir kayıt bulunmadığı, çekteki cironun rehin ya da tahsil cirosu olmayıp temlik cirosu olduğu, TTK'nın 818/e maddesi atfıyla 687 maddesi uyarınca keşideci ile lehtar arasındaki hukuki ilişkiden kaynaklanan şahsi def'ilerin ciro yolu ile hamil olan davalı bankaya karşı ileri sürülebilmesinin çekin iktisabında bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olma şartına bağlı olduğu, davalı bankanın çekin iktisabında borçlunun zararına hareket ettiği yönünde davacının hiçbir delil ibraz etmediği, davalı bankanın iyi niyetli 3. kişi sıfatıyla ve yetkili hamil olarak çekleri temlik cirosu ile devraldığı anlaşılmakla davalı ... Bankası AŞ. yönünden davanın reddine dair karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. Davalı ... yönünden yapılan değerlendirmede, denetime ve hüküm kurmaya elverişli bilirkişi raporuna göre, taraflara ait ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğu, dava konusu çekin davalı defterinde işli olup taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu çekin sipariş avansı olarak yer aldığı, mal veya hizmet temin edilmediği, bu haliyle davacının davalıdan çek bedeli olan 70.000,00 TL tutarında alacağı bulunduğu anlaşılmakla, davanın kabulü ile 70.000,00 TL alacağın kayıt ve kabulüne dair karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. Davacı ...'un davaya konu çekte keşideci olarak yer aldığı, çekin bedelsiz olduğu, temel bir borç ilişkisine dayanmadığı hususunun kişisel defilerden olması, bedelsizlik iddiasının lehtar ve ciranta arasındaki ilişkiden kaynaklanması nedeniyle iş bu davacı yönünden davanın reddine dair karar verilmiştir. Her iki davalı yönünden dava kayıt kabul davası olup emsal ve yerleşmiş içtihatlar gereğince maktu harç ve vekalet ücretine tabi olduğundan maktu vekalet ücretine hükmedilmesi" şeklinde karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karara karşı, davacılar ... Ltd. Şti - ... vekili ve davalı Müflis ... San. Tic. A.Ş vekili istinaf başvurularında bulunmuştur.

Davacılar ... Ltd. Şti - ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; söz konusu senedin tahsil amacıyla bankaya teslim edildiğinin sabit olduğunu, şahsi defi'lerin bu nedenle bankaya da öne sürülebileceğini, davalı banka senedi tahsil cirosu ile aldığından bankanın meşru hamil olmaması nedeni ile keşidecinin de lehdar ile bu davayı açtığını, ...'ün bu davayı açmakta hukuki yararı bulunduğunu, vekalet ücretinin de nispi vekalet ücreti olması gerektiğini beyan ederek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

Davalı Müflis ... San. Tic. A.Ş vekili istinaf dilekçesinde özetle; iş bu davanın menfi tespit davası olduğu, davanın ya reddine ya kabulüne karar verilmesi gerektiğini, mahkemenin eda davası şeklinde karar verdiğini, menfi tespit davasının kayıt kabul davasına dönüşmeyeceğini, dava dilekçesi ekindeki sipariş formunda belirtilen avans ibaresinin fiktif işlem olduğunu, gerçeği yansıtmadığını, davacının 2015 yılının ekim ayında sipariş verdiğini, siparişlerini alan firmaların nisan ayının ilk günlerinde çek ve senetlerini istediğini, fiktif işlemlerin, bildirdikleri dosyaların incelenmesi ile daha net ortaya çıkacağını, iflas erteleme davasından sonra bu tarz işlemlerin yapıldığını, gerçekte bir sipariş olmadığını, davacının son sunduğu satış sipariş formu başlıklı belgenin her zaman düzenlenecek nitelikte belge olduğunu, davacının defterlerinde müflis şirketten 6.914,049,15 TL alacaklı olduğunu, bu miktarda alacaklı iken bir de teslim etmediği mallar için senet verdiği iddiasının gerçeği yansıtmadığını, rapor alınması gerektiğini, davacının tarafı olduğu diğer dosyaların da incelenmesi gerektiğini, ... yönünden davanın reddine karar verildiğinden nispi vekalet ücreti verilmesi gerektiğini beyan ederek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE

Dava, menfi tespit istemine ilişkindir.

Mahkemece yazılı gerekçeyle, davanın kısmen kabulü ile, davacı ...'un davasının reddine, 70.000,00 TL tutarındaki alacağının müflis ... San. ve Tic. AŞ'nin iflas masasına kayıt ve kabulüne, davalı banka yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Dava konusu senedin dosya arasında görüntüsü bulunmamaktadır.

Mahkemece, davalı ... San. ve Tic. AŞ.'ye ait ticari defterlerde, dava konusu senedin de aralarında bulunduğu senetlerin kayıtlı olduğu, taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu senedin sipariş avansı olarak yer aldığı, mal veya hizmet temin edilmediği, bu haliyle davacının davalıdan senet bedeli olan 70.000-TL tutarında alacağı bulunduğu gerekçesi ile müflis şirket yönünden davanın kabulüne karar verilmiş ise de; senedin davalı müflis ... San. ve Tic. AŞ.'nin ticari defterlerinde kayıtlı olmasının ve taraflar arasında düzenlenmiş satış sipariş formunda dava konusu senedin sipariş avansı olarak belirtilmesinin senedin avans senedi olduğunu göstermeyeceği gibi hükme esas alınan mali müşavir bilirkişisi tarafından düzenlenen raporda, davaya konu senedin avans olarak kaydedildiğine ilişkin tespitin hangi veriler ile yapıldığı (davalı şirketin muhasebe kayıtlarında sipariş avansları başlığı altında ayrı bir kayıt tutulup tutulmadığı, kayıt tutuluyorsa senedin bu başlık altında kayıtlı olup olmadığı vb. gibi) açık değildir.

Öte yandan eldeki davanın menfi tespit istemli olduğu, davaya konu senet bedelinin ödendiğine ilişkin herhangi bir bilgi, belge ve beyan bulunmadığı gibi, gerekçeli kararda da buna ilişkin bir açıklamanın bulunmadığı, iflas masasına kaydedilecek bir alacak olmadığından davanın da kayıt kabul davasına dönüşmesinin mümkün olmadığı halde, davalı müflis şirket hakkında kayıt kabul kararı verilmesi hatalı olmuştur.

Davalı müflis ... San. Tic. A.Ş. iflas idaresinin istinaf başvuru dilekçesinde, davacı tarafça ayrıca kayıt kabul davası açıldığı ve davanın kabulüne karar verildiği, ilgili kararın dilekçe ekinde bulunduğu belirtilmiş ise de; dilekçe ekinde söz konusu kararın olmadığı anlaşılmıştır.

İlk derece mahkemesince, önce senet görüntüsü dosya arasına alınarak, senedin üzerindeki cirolar incelenerek davalı bankanın söz konusu senedi tahsil cirosu ile alıp almadığı belirlenerek, davacının iddiasını yazılı delillerle ispatının gerektiği, davacının ticari defter ve belgelerini sunmadığı, davacı tarafça sunulan █████/2015 tarihli satış sipariş formu, müflis ... San. Tic. A.Ş. tarafından davacıya gönderildiği belirtilen █████/2016 tarihli belge fotokopilerinin her zaman düzenlenebileceği, █████/2016 tarihli belgenin düzenlendiği tarih itibariyle müflis ... San. Tic. A.Ş.'ye Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında █████/2016 tarihli tensip tutanağının 4 ve devamı ara kararlarıyla kayyım atandığının gözetilmesi, davalı vekilinin İstinaf dilekçesinde belirtmiş olduğu dava dosyaları da incelenerek, taraflar arasında fiktif işlem bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi ile davaya konu senet bedelinin ödenip ödenmediği ve davacı tarafça müflis şirket aleyhine dava konusu senetten dolayı ayrıca kayıt kabul davası açılıp açılmadığı da araştırılarak gerektiğinde bilirkişiden rapor aldırılarak usuli kazanılmış haklar da gözetilerek oluşacak sonuç dairesinde karar verilmesi gerekir.

Sonuç olarak, davalı müflis ... San. Tic. A.Ş. iflas idaresi vekilinin istinaf başvurusunun, vekalet ücretine ilişkin istinaf istemi incelenmeksizin, açıklanan gerekçelerle kabulüne, kaldırma sebebine göre, davacılar vekilinin istinaf sebeplerinin incelenmesine bu aşamada yer olmadığına, ilk derece mahkemesi kararının 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın İlk Derece Mahkemesine geri gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM

:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1- Davalı vekilinin ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin istinaf başvurusunun ESASTAN KABULÜNE,

2-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince DENİZLİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin █████/2022 tarih ve ... Esas ... Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,

3-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,

4-İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırıldığından davacı vekilinin ve davalı vekilinin diğer istinaf nedenlerinin şimdilik incelenmesine YER OLMADIĞINA,

5-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince peşin olarak yatırılan istinaf karar harcının ilk derece mahkemesince talebi halinde taraflara İADESİNE,

6-Taraflarca yapılan istinaf yargılama giderinin ilk derece mahkemesinde yapılacak yargılama sonunda dikkate ALINMASINA,

7-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,

8-6100 sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince peşin alınan ve harcanmayan istinaf gider avansının ilk derece mahkemesince ilgiliye İADESİNE,

9-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara TEBLİĞİNE,

Dair, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliğiyle ve HMK'nın 353/1-a maddesince kesin olarak karar verildi.

...