danıştay 13. daire, eskişehir belediyesinin iletişim altyapısı geçiş hakkı bedeli talebiyle açılan davanın konusuz kalması, yargılama giderleri ve görevli yargı yolu itirazlarının temyiz incelemesini gerçekleştirdi.

Danıştay 13. Daire, Eskişehir Belediyesinin iletişim altyapısı geçiş hakkı bedeli talebiyle açılan davanın konusuz kalması, yargılama giderleri ve görevli yargı yolu itirazlarının temyiz incelemesini gerçekleştirdi.

Özet: Elektronik haberleşme altyapıları için belirlenen geçiş hakkı bedeli talebinin iptali istemiyle açılan davada, davalı belediyenin dava konusu işlemi kendi iradesiyle iptal etmesi üzerine ilk derece mahkemesi davanın konusuz kaldığına hükmederek yargılama giderleri ile vekalet ücretini davalıya yüklemiş, bölge idare mahkemesi bu kararı onamış; ancak Danıştay tetkik hakimi, geçiş hakkı sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevli olduğunu, bu nedenle temyiz edilen idare mahkemesi kararında usul kurallarına uygunluk bulunmadığını belirtmiştir.

Danıştay 13. Daire Başkanlığı █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONÜÇÜNCÜ DAİRE

Esas No

:█████████

Karar No

:█████████

TEMYİZ EDEN (DAVALI)

: ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı

VEKİLİ

: Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI)

: ... İletişim Hizmetleri A.Ş.

VEKİLİ

: Av. ...

İSTEMİN KONUSU

: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem

: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nca altyapı hizmetleri işletmeciliği hususunda yetkilendirilmiş olan davacı şirket tarafından, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde █████/2015 tarihli sözleşmeye istinaden tesis edilen elektronik haberleşme altyapıları ile ilgili 2015, 2016 ve 2017 yılları için hesaplanan 451.632,43-TL geçiş hakkı bedelinin (Merkez Hattı) ilgili mahkeme kararı tarihi itibarıyla hesaplanacak yasal faiziyle birlikte 15 gün içerisinde ödenmesinin istenilmesine ilişkin Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı işleminin ve eki hesap çizelgesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti

: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu işlemin ve ekinde gönderilen hesap çizelgesinin tesisinin ardından Mahkemenin E:... sayılı dosyasına kayden açılan davada, Mahkemece "mükerrer ödemeye sebebiyet verilecek biçimde işlem tesis edildiği" gerekçesiyle iptal kararı verilmesi üzerine, davalı idarece tesis olunan ... tarih ve ... sayılı işlem ile, işbu davada uyuşmazlık konusu edilen... tarih ve ... sayılı Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı işlemi ve bu işlem ekinde yer alan hesap çizelgesi iptal edilerek, yine aynı dönem için hesaplanan geçiş hakkı bedelinin ilgili mahkeme kararı tarihi itibari ile hesaplanacak yasal faizi ile birlikte 15 gün içinde ödenmesinin davacı şirketten istenildiği ve anılan ... tarih ve...... sayılı işlem ekindeki hesap çizelgesinin davacı şirkete gönderildiği, davacı şirket tarafından ise, mezkur ... tarih ve ... sayılı işlem ve ekindeki hesap çizelgesinin iptali istemiyle Mahkemenin E:... sayılı dosyasına kayden iptal davası ikame edildiği, söz konusu davanın ise halihazırda derdest olduğu, bu haliyle gelinen aşamada, davalı idarece iş bu davaya konu Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı işleminin ve ekinde gönderilen hesap çizelgesinin, yine davalı idarece tesis olunan ... tarih ve ... sayılı işlem ile iptal edilerek kaldırılmış olması nedeniyle, bakılan davanın konusuz kaldığı ve esası hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır.

Öte yandan, davanın açılmasına sebebiyet verdiğinden, davalı idare aleyhine yargılama giderlerine hükmedilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Belirtilen gerekçelerle, konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 554,90-TL yargılama giderinin ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesİ uyarınca 11.000,00-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti

: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

: Davalı idare tarafından, davanın reddine ve yargılama gideri ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

: Davacı tarafından, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu, Mahkeme kararının onanması gerektiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

: Geçiş hakkı sözleşmesinin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adli yargının görevli olduğu anlaşıldığından temyize konu İdare Mahkemesi kararında usul kurallarına uygunluk bulunmadığı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 24. maddesinin (f) bendinde, kararlarda yargılama giderleri ve hangi tarafa yükletildiğinin belirtileceği; 31. maddesinde, yargılama giderleri hususunda Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlanmış; anılan madde ile atıfta bulunulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Yargılama giderlerinin kapsamı" başlıklı 323. maddesinin (ğ) bendinde, "vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti" yargılama giderleri arasında sayılmış; 326. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verileceği; 331. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, hâkimin, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir ve hükmedeceği; 332. maddesinde ise, yargılama giderlerine mahkemece re'sen hükmedileceği belirtilmiştir.

2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinin birinci fıkrasında, "Temyiz incelemesi sonunda Danıştay; a) Kararı hukuka uygun bulursa onar. Kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gösterilen gerekçeyi doğru bulmaz veya eksik bulursa, kararı, gerekçesini değiştirerek onar. b) Kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa kararı düzelterek onar." kuralı yer almıştır.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME

1) Temyize konu İdare Mahkemesi kararının konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmında hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.

2) Mahkeme kararının "554,90-TL yargılama gideri ile karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı davalar için belirlenen 11.000,00-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine" ilişkin kısmının incelenmesi;

Davalı idare tarafından, İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesi istenilmektedir.

Yargılama giderleri genel olarak, yargılama faaliyetinin başlaması, devamı ve sonuçlanması için ödenmesi lazım gelen harç, masraf ve ücretlerin tamamını ifade etmektedir. Kural olarak yargılama giderlerinin, yargılama sonunda aleyhine hüküm kurulan taraftan alınmasına karar verilir. Yargılama giderlerine tarafların talepte bulunmalarına gerek olmaksızın mahkemece re'sen hükmedilir.

Vekâlet ücreti, vekille takip edilecek davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti ve avukatlık sözleşmesinden kaynaklanan vekâlet ücreti olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. İdari Yargılama Usulü Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun yargılama giderlerine ilişkin kuralları incelendiğinde, vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücretinin yargılama gideri olarak kabul edildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, yargılama giderleri arasında sayılan vekâlet ücretinin hangi tarafa yükletildiğinin kararda gösterilmesi gerekmektedir. Takdir olunacak vekâlet ücreti tutarı ise, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenmektedir.

Görüldüğü üzere yargılama giderleri; harçlar, yargılama sırasında yapılan masraflar ve vekâlet ücretinden oluşmaktadır.

Hukuk Mahkemeleri Kanunu'nun 294. maddesinde yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihaî kararın "hüküm" olduğu, 297. maddesinde ise yargılama giderlerinin hükmün kapsamı içerisinde yer aldığı ifade edilmiştir. Bu sebeple, yargılama sonunda verilen nihaî kararda (hüküm) yargılama giderlerinin hangi tarafa yükletildiğinin belirtilmesi gerekmektedir.

Davanın konusuz kalması, işin esası incelenerek yargılama sonunda verilecek hüküm ve davaya son veren taraf işlemleri dışında yargılamayı sona erdiren durumlardan biridir. Davanın açılmasından sonra, davanın konusunun veya davacının dava açmaktaki hukukî yararının ortadan kalkması durumunda dava konusuz kalır. Dava konusuz kaldığında esas hakkında yargılama yapılmasına ve hüküm kurulmasına gerek kalmaz. Öte yandan, davanın konusuz kalması hâlinde nasıl bir karar verileceğine ilişkin usul kanunlarımızda herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak, davanın konusuz kalması durumunda davanın esası hakkında karar verilmesine gerek bulunmadığından, mahkemece konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmelidir.

Her ne kadar, davanın konusuz kalması durumunda esas hakkında yargılamaya devam edilerek karar verilmesine gerek kalmamakta ise de, yargılama giderleri hakkında bir karar verilmesi gerekmektedir. Zira, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Esastan sonuçlanmayan davada yargılama gideri" başlıklı 331. maddesinin 1. fıkrasında, "Davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde, hâkim, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir ve hükmeder." kuralı yer almaktadır. Davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun nihai olarak ortaya konulabilmesi ise, yargılama giderleri bakımından yargılamaya devam edilmesini gerekli kılmaktadır. Bu itibarla, davanın konusuz kalması durumunda mahkemece yargılama giderleri bakımından yargılamaya devam edilerek, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesi ve bu tespite göre yargılama giderlerine hükmedilmesi gerekmektedir.

Bu noktada, hüküm aşamasında ortaya çıkan "haklılık durumu" ile davanın açıldığı tarihteki "haklılık durumu" kavramları arasındaki farka değinmek gerekmektedir. Bir davada, hüküm verilebilir aşamaya gelininceye kadar çeşitli yargısal faaliyetlerde bulunularak tarafların haklılık durumu araştırılmakta, yargılama sonunda verilen hükümle birlikte tarafların haklılık durumu nihaî olarak ortaya çıkmaktadır. Esasen, bakılmakta olan bir davada tarafların haklılık durumunun nihaî olarak tespit edilebilmesi için öncelikle dosyanın tekemmül etmesi, gerektiğinde de keşif, bilirkişi, ara karar veya duruşma gibi çeşitli yargısal faaliyetlerde bulunulması gerekmektedir. Davanın konusuz kalması durumunda yargılama giderleri bakımından davaya devam edilerek, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesi gerekmekte ise de; bu aşamada yapılacak haklılık durumu tespitinin, davanın esası hakkında hüküm verecek düzeyde bir araştırma yapmayı zorunlu kılmayan, davanın konusuz kaldığı andaki mevcut duruma göre yapılan bir haklılık değerlendirmesini ifade ettiğinin kabulü gerekir. Aksi hâlde, konusu kalmadığından bahisle davanın esası hakkında karar verilmesine gerek bulunmayan davalarda, sadece yargılama giderlerinin hangi tarafa yükletilmesi gerektiğine karar verilebilmesi amacıyla, adeta davanın esası hakkında bir karar veriyormuşçasına yargılama faaliyetinde bulunulması zorunluluğu doğar ki, bu durum ne usûl ekonomisi ne de yargılama faaliyetinin amacıyla bağdaşır.

Öte yandan, tarafların haklılık durumunun nihaî olarak tespiti esasen yargılama sonunda verilen hüküm ile birlikte mümkün olduğundan, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespiti çoğu zaman pek mümkün olamamaktadır. Her ne kadar, davanın konusuz kalması durumunda ideal olan yargılama giderleri bakımından yargılamaya devam edilerek davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilmesi ise de, haklılık durumu tespitinin nihaî olarak ortaya konulabilmesi için uzun bir yargılama faaliyetine ihtiyaç duyulduğundan, davanın konusuz kaldığı andaki mevcut duruma göre davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespit edilememesi hâlinde, herhangi bir haklılık değerlendirmesi yapılamadığından bahisle yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına ve vekâlet ücretine hükmedilmemesine karar verilmesi seçeneği usûl ekonomisi ve yargılama faaliyetinin amacına daha uygun düşmektedir. Zira, dosya tekemmül etmeden veya yeterli araştırma yapılmadan bir haklılık değerlendirmesi yapılması ve buna bağlı olarak hükmedilecek yargılama giderleri, taraflar açısından hukuka aykırı sonuçların doğmasına sebep olabilecektir.

Uygulamada bazı mahkemeler tarafından, konusu kalmayan davalarda haklılık durumu değerlendirmesi yapılamadığından bahisle yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına karar verilmekle birlikte, toplam yargılama gideri taraflara eşit olarak paylaştırılmaktadır. Oysa, yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasında aslolan, tarafların kendi yaptıkları masraf ve giderlere katlanmasıdır.

Davacı tarafından, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nca altyapı hizmetleri işletmeciliği hususunda yetkilendirilmiş olan davacı şirket tarafından, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde █████/2015 tarihli sözleşmeye istinaden tesis edilen elektronik haberleşme altyapıları ile ilgili 2015, 2016 ve 2017 yılları için hesaplanan 451.632,43-TL geçiş hakkı bedelinin (Merkez Hattı) ilgili mahkeme kararı tarihi itibarıyla hesaplanacak yasal faiziyle birlikte 15 gün içerisinde ödenmesinin istenilmesine ilişkin Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı'nın... tarih ve ... sayılı işleminin ve eki hesap çizelgesinin iptali istemiyle açılan davada, davalı idarece iş bu davaya konu Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı'nın... tarih ve ... sayılı işleminin ve ekinde gönderilen hesap çizelgesinin, yine davalı idarece tesis olunan... tarih ve ... sayılı işlem ile iptal edilerek kaldırılmış olması nedeniyle konusu kalmayan davada karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği ve davalı idare aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedildiği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, konusu kalmadığından bahisle davanın esası hakkında karar verilmesine gerek bulunmayan davada, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumu tespiti yapılamadığından yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına karar verilmesi gerekirken, davalı idare aleyhine yargılama giderine ve vekâlet ücretine hükmedilmesinde usûl kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.

Ancak, bu yanlışlığın düzeltilmesi yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca temyize konu İdare Mahkemesi kararının yargılama giderlerine ilişkin kısmının, yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına ve vekâlet ücretine hükmedilmemesine karar verilmesi suretiyle düzeltilerek onanması gerekmektedir.

KARAR SONUCU

Açıklanan nedenlerle;

1. Davalının temyiz isteminin reddine,

2. Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararının hüküm fıkrasının 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca, ''...-TL yargılama gideri ile karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı davalar için belirlenen ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine'' ibaresinin, ''Yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılmasına, vekalet ücretine hükmedilmemesine'' şeklinde değiştirilmek suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,

4. Posta giderleri avansından artan tutarın davalıya iadesine,

5.2577 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca, bu kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine, █████/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.