davacının sigortasız çalıştırıldığı iddiasıyla açılan hizmet tespiti davasında, yargıtay bozma kararı sonrası yerel mahkemenin kabul hükmüne ilişkin temyiz incelemesi.

Davacının sigortasız çalıştırıldığı iddiasıyla açılan hizmet tespiti davasında, Yargıtay bozma kararı sonrası yerel mahkemenin kabul hükmüne ilişkin temyiz incelemesi.

Özet: Bu hukuki metin, davacının sigortasız hizmet tespiti talebiyle açtığı davada yerel mahkemenin kısmen kabul yönündeki kararının Yargıtay tarafından bozulduğunu ortaya koymaktadır; bozma gerekçesi olarak, davanın kamu düzenine ilişkin niteliği vurgulanarak, 1999 depreminde binanın hasar durumu, kullanımı, apartmanın gelir-gider kayıtları, komşu ve sakin tanıklıkları, davacının çalışma şekli, süresi, ikameti ve apartmanın fiziksel özellikleri gibi konularda yetersiz araştırma yapıldığı belirtilmiş, bu hususlarda detaylı inceleme yapılması ve tanık çelişkilerinin giderilmesi yönünde talimatlar verilmiştir.

10. Hukuk Dairesi ██████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, davalı Kurum vekili, davalı ... vekili ve davalı ... İnşaat ve ... Sanayi ve ...Şirketi vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 20.02.2004-01.09.2008 tarihleri arasında davalı işverenlere ait ... Mah. ... Sk. No:71 adresindeki iş yerinde sigortasız olarak çalıştırıldığı, sigorta bildirimlerinin yapılması konusundaki ısrarlı talepleri üzerine işine son verildiği, işçilik alacaklarının tahsili amacıyla ... 5. İş Mahkemesinde ████████ Esas sayılı dava açıldığı, davanın derdest olduğu iddiasıyla 22.02.2004-01.09.2008 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurumda ... SSK sicil numarası ile işlem gören iş yerinin 01.12.2000 tarihinde Kanun kapsamına alındığı, davacının bu iş yerindeki çalışmalarının Kurum kayıtlarında görünenlerden ibaret olduğu, bu çalışmaları dışında başkaca bir çalışmasının bulunmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Yargılamanın devamı sırasında vefat eden ...'nın vekili cevap dilekçesinde özetle; davalının soyadının ... olmayıp, ... olduğu, davalının davacının belirttiği adresdeki taşınmazın hissedarlarından olup Ağustos 1999 depreminden sonra binanın ağır hasar görerek oturulmaz hale gelmesi nedeniyle belirtilen adresi terkedip kiraya taşındığı ve kendisine ait dairelerdeki elektriğin kesilerek sayaçların sökülmesi için ... ... İşletme Müdürlüğüne 06.12.1999 tarihli dilekçede müracaatta bulunduğu, 1999 yılından sonra belirtilen binada hiç oturmadığı, davacının beyanlarının çelişkili olduğu savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.MAHKEME İLK KARARI

Mahkeme tarafından 19.11.2014 tarihli ve ████████ Esas, ████████ Karar sayılı kararla; davacının davasının kısmen kabulü ile, davalılardan ... ... kat maliki olmadığından, davaya dahil edilen ...'nun da dava konusu dönemde kat maliki olmadığından, daha sonra 10.02.2010 tarihinde kat maliki olması nedeniyle bu davalılar yönenden davanın husumet nedeniyle reddine, davacının davalılardan ..., ..., ... İnşaat, ..., ... ve ...'nın kat maliki olduğu, ... Mah....Sk. No: 71 adresinde kayin, tapuda ... Mah. 77 pafta 727 ada, 36 parselde kayıtlı apartman iş yerinde 20.11.2005-31.08.2008 arası hizmet akdi ile sigortalı nitelikte çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

1. Mahkemenin 19.11.2014 tarihli ve ████████ Esas, ████████ Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davalılardan Kurum,... İnş. ve Tekstil San. ve Tic. A.Ş. vekillerince ve ... temyiz isteminde bulunmuş ve Yargıtay 21. (kapatılan) Hukuk Dairesince 04.05.2015 tarihli ve █████████ Esas, █████████ Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle Mahkeme kararı bozulmuştur:

"...Yapılacak iş, davanın nitelikçe kamu düzenine ilişkin olduğu göz önünde tutularak, öncelikle 1999 yılındaki depremde binanın hasara uğradığı ve oturan kimsenin kalmadığı iddiası yönünden ilgili yerlerden dava konusu apartmanın deprem sonrası hasar gören ve oturalamayacağı hususunda rapor verilen yerlerden olup olmadığı sorulmalı, böyle bir rapor varsa getirtilmeli, böyle bir rapor varsa bu rapora rağmen binada oturan olup olmadığı saptanmalı, apartmanın 20.11.2005 - 31.8.2008 tarihleri arasındaki dönemde gelir gider defteri, yönetim kurulu karar defteri, gelir gider makbuzları getirtilip, bu belgelerden apartmana kapıcı-kaloriferci olarak kimin işe alındığı ve ne miktar ücret ödendiği tespit edilmeli, mahkemenin davacının çalıştığını kabul ettiği dönemde komşu apartman kapıcıları ve dava konusu apartmana yakın bakkal ve apartman sakinleri ile yöneticilerini şahit olarak dinleyerek, davacının tüm mesaisini davalı apartmana hasredip etmediği, davacının davalı apartmanın kapıcı dairesinde oturup oturmadığı, keza, davacının davalı apartman dışında başka bir apartmana hizmet verip vermediği, davalı apartmanın büyüklüğü, daire sayısı, bahçesi olup olmadığı, varsa büyüklüğü, ısınma sistemi araştırılıp, gerektiğinde mahallinde keşif yapılarak çalışmanın part-time olup olmadığı saptanmalı, beyanı alınan tanıkların kayıtları getirtilmeli, tanıkların beyanları arasındaki çelişkilen giderilerek, gerektiğinde resen yapılacak araştırma ve inceleme sonucu tüm deliller toplandıktan sonra sonucuna göre karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular dikkate alınmaksızın eksik inceleme araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir..."

2.Mahkeme tarafından bozma ilamına uyularak 26.09.2018 tarihli ve ███████ Esas, ████████ Karar sayılı kararla; davacının davasının kısmen kabulü ile davalılardan ... ... kat maliki olmadığından, davaya dahil edilen ...'nun da dava konusu dönemde kat maliki olmadığından, daha sonra 10.02.2010 tarihinde kat maliki olması nedeniyle bu davalılar yönenden davanın husumet nedeniyle reddine, davacının davalılardan ..., ..., ... İnşaat, ..., ... ve ...'nın kat maliki olduğu, ... Mah....Sk. No: 71 adresinde kayin, tapuda ... mah, 77 pafta 727 ada, 36 parselde kayıtlı apartman iş yerinde 20.11.2005 - 31.08.2008 arası hizmet akdi ile sigortalı nitelikte çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

3.Mahkemenin 26.09.2018 tarihli ve ███████ Esas, ████████ Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davalılardan Kurum,... İnş. ve Tekstil San. ve Tic. A.Ş., ... ile ... vekillerince temyiz isteminde bulunmuş ve Yargıtay 21. (kapatılan) Hukuk Dairesince 04.04.2019 tarihli ve █████████ Esas, █████████ Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle Mahkeme kararı bozulmuştur:

"Somut olayda, bozma kararına uyma doğrultusunda karar verilmiş olsa da Mahkemece bozma kararı gereklerinin yerine getirilmediği anlaşılmakla 09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca bozma kararına uyan Mahkeme artık bozma kararı gereğince işlem yapmak ve hüküm vermek zorundadır. Gerçekten bozma ilamı sonrası yapılan araştırma neticesi davalı Apartmanın sekiz daireden müteşekkil olduğu, 1999 yılındaki depremde hasar gören ve bina can ve mal güvenliği nedeniyle mühürlü olan davalı apartmanda belediye tarafından 30.07.2008 tarihinde yapılan kontrol neticesi 1 daire ilgilisi ve davacı apartman görevlisinin binada olduğunun tespit edildiğinin belirtildiği anlaşılmakla Mahkemece bozma ilamının gerekleri yerine getirilmeden, özellikle ihtilaf konusu 20.11.2005-31.08.2008 tarihleri arasında davalı apartmanda konut olarak kullanılan daire sayısı net olarak ortaya konulmadan ve davacının bu süreler içerisinde geçen hizmetinin davalı apartmandaki konut sayısı, yapılan işin kapsam ve mahiyetine göre part-time çalışmayı gerektirip gerektirmediği hususu irdelenmeden yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuştur.

Yapılacak iş, duruşmalarda dinlenen tanık beyanları hüküm kurmaya elverişsiz olduğundan davalı apartmanın ihtilaf konusu dönemde (20.11.2005-31.08.2008 tarihleri arasında ) komşu apartman kapıcıları ve dava konusu apartmana yakın bakkal ve apartman sakinleri ile yöneticilerini şahit olarak dinleyerek, davacının tüm mesaisini davalı apartmana hasredip etmediği, davacının davalı apartmanın kapıcı dairesinde oturup oturmadığı, davacının davalı apartman dışında başka bir apartmana hizmet verip vermediği, davalı apartmanın büyüklüğü, daire sayısı, bahçesi olup olmadığı, varsa büyüklüğü, ısınma sistemi araştırılıp, gerektiğinde mahallinde keşif yapılarak çalışmanın part-time olup olmadığı saptanmalı, beyanı alınan tanıkların kayıtları getirtilmeli, gerektiğinde resen yapılacak araştırma ve inceleme sonucu tüm deliller toplandıktan sonra sonucuna göre karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular dikkate alınmaksızın eksik inceleme araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir..."

4.Mahkeme tarafından bozma ilamına uyularak yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı apartmanın sekiz daireden müteşekkil olduğu, 1999 yılındaki depremde hasar gören ve bina can ve mal güvenliği nedeniyle mühürlü olan davalı apartmanda belediye tarafından 30.07.2008 tarihinde yapılan kontrol neticesi 1 daire ilgilisi ve davacı apartman görevlisinin binada olduğunun tespit edildiği, ihtilaf konusu 20.11.2005-31.08.2008 tarihleri arasında davalı apartmanda konut olarak kullanılan daire sayısı ve davacının bu süreler içerisinde geçen hizmetinin davalı apartmandaki konut sayısı, yapılan işin kapsam ve mahiyetine göre part-time çalışmayı gerektirdiği kanaatine varılmakla birlikte depremde binanın hasara uğradığı ve oturan kimsenin kalmadığı iddiası yönünden ilgili yerlerden dava konusu apartmanın deprem sonrası hasar gören ve oturulamayacağı hususunda ilgili birimlere ve dava konusu inşaat projesi için ... Belediye Başkanlığına yazılan müzekkerelerin ikmal edildiği, davacının çalıştığı dönemde komşu apartman kapıcıları ve dava konusu apartmana yakın bakkal ve apartman sakinlerinin Mahkememizce dinlendiği, tüm dosya kapsamından davacının mesaisini davalı apartmana hasrettiği ancak apartmanın büyüklüğü, daire sayısı, bahçesi olup olmadığı, varsa büyüklüğü, ısınma sistemi dikkate alınarak, söz konusu binada keşif yapmanın davacı vekilinin beyanına göre fiilen imkansız olduğu göz önünde bulundurulduğunda keşif yapılamadığı, alınan tüm tanık beyanları ve celb edilen müzekkere cevapları ile yetinilerek davacının çalışmasının part-time olduğu gerekçesiyle davalılardan ... ... kat maliki olmadığından, davaya dahil edilen ...'nun da dava konusu dönemde kat maliki olmadığından, bu davalılar yönünden davanın husumet nedeniyle reddine, davacının davalılardan ..., ..., ... İnşaat, ..., ... ve ...'nın kat maliki olduğu, ... Mah....Sk. No: 71 adresinde kayin, tapuda ... mah, 77 pafta 727 ada, 36 parselde kayıtlı apartman iş yerinde, 20.11.2005 - 31.12.2005 arası 19 gün günlük 16,29 TL, 01.01.2006 - 31.12.2006 arası 168 gün günlük 17,70 TL, 01.01.2007 - 30.06.2007 arası 84 gün günlük 18,75 TL, 01.01.2007 - 31.12.2007 arası 84 gün günlük 19,50 TL, 01.01.2008 - 30.06.2008 arası 84 gün günlük 20,28 TL, 01.07.2008 - 31.08.2008 arası 28 gün günlük 21,29 TL brüt ücret ile hizmet akdi ile sigortalı nitelikte çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; çalışmanın gerçek ve fiili olduğunun ispat edilemediği, eksik araştırma ile karar verildiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Davalı ... İnşaat ve ... Sanayi ve ...Şirketi vekili temyiz dilekçesinde özetle; binanın 1999 depreminde hasar gördüğü, sayaçlarının söküldüğü, ... ...'nın binada hiç oturmadığı, binada oturan kimse olup olmadığı ve kimlerin oturduğunun araştırılmadığı, iddiaya konu tarihlerde taşınmazın şirkete ait olmadığı, eksik araştırma ile karar verildiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

3.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; bozma ilamının gereğinin yerine getirilmediği, tanık beyanlarının yetersiz olduğu, keşif yapılmadığı, yıkım kararı bulunan binada davacının çalıştığının düşünülemeyeceği, eksik araştırma ile karar verildiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

1.506 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanun'un 2. maddesine göre hizmet akdinin kurulması ve 6. maddesi gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. Anayasa'nın 60. maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bir mahkemenin Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirmektedir (09.05.1960 tarihli ve 21/9 sayılı YİBK).

3.Somut olayda, davaya konu dönemde herhangi bir sigortalılığı bulunmayan davacı 22.02.2004 - 01.09.2008 tarihleri arasında davalıların kat maliki olduğu apartmanda kapıcı olarak çalıştığının tespitini istemiştir. Mahkemece, davacının 20.11.2005 - 31.08.2008 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

4.Hizmet akdi işçi ile işveren arasında karşılıklı irade ile kurulan ve bir işin görülmesi amacıyla yapılan sözleşmeye dayanır. Bu kapsamda, işçi, işverene bağımlı olarak ve onun emir ve talimatları doğrultusunda çalışma borcu altına girerken; işveren de bu çalışma karşılığında ücret ödeme borcunu üstlenir. Hizmet akdinde asıl olan, işçinin işverene bağımlı şekilde, belirli veya belirsiz süreyle iş görmesi, işverenin ise bu çalışmaya karşılık ücret ödemesidir. Ücret ödenmesi, bağımlılık ilişkisi ve iş görme borcu, hizmet akdinin temel unsurlarını oluşturur.

5.Uyulan bozma ilamlarında; hizmetlerin geçtiği ileri sürülen binanın 1999 depreminde zarar görüp görmediği ve oturulamayacak durumda olup olmadığının incelenmesi, apartmana ait gelir-gider defteri, yönetim kurulu karar defteri ile makbuzların getirtilerek kapıcı veya kaloriferci olarak kimin çalıştırıldığı ve kendisine ne kadar ücret ödendiğinin belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, komşu apartman kapıcıları, çevredeki esnaf, apartman sakinleri ve yöneticiler tanık olarak dinlenmeli; davacının mesaisini yalnızca davalı apartmana ayırıp ayırmadığı, kapıcı dairesinde kalıp kalmadığı, başka apartmanlara da hizmet verip vermediği ile apartmanın büyüklüğü, daire sayısı, bahçesi ve ısıtma sistemine ilişkin hususlar araştırılması gereği belirtilmiştir.

6.Dosya kapsamından; davalı kat malikleri ile tanıklar, hizmetlerin gerçekleştiği ileri sürülen apartmanın 17.08.1999 tarihli depremde hasar gördüğünü iddia etmektedir. Bu iddiaları destekleyen şekilde, ... tarafından 07.12.1999 ve 22.11.2002 tarihlerinde apartmanın elektrik sayaçlarının sökülerek aboneliklerin iptal edildiği bildirilmiştir. Öte yandan, ... Zabıta Müdürlüğü’nün 30.07.2008 tarihli tutanağında, binada iki dairenin halen ikamet amaçlı kullanıldığı, ayrıca bir daire ve kapıcı dairesinde de oturulduğu tespit edilerek bina mühürlenmiştir. Ancak, 27.10.2008 tarihli mühür fekki ve mühürleme tutanağında, davalı ... vekilinin mühürlerin söküldüğü yönündeki şikayeti üzerine yapılan kontrolde, davacının beyanı alınmış; davacı apartman görevlisi olduğunu, iki yıldır aidat toplanmadığı için ücretini alamadığını ve binada kalmaya devam ettiğini ifade etmiştir. Bu olay nedeniyle davacı hakkında, 27.10.2008 suç tarihiyle mühür fekki suçu kapsamında ceza davası açılmıştır. ... Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü apartmanın toplam 8 konuttan oluştuğunu belirtmiş, apartman yıkıldığından keşif icra edilememiştir.

7.Dosya kapsamından davaya konu çalışmanın geçtiği 8 dairelik apartmanın 17.08.1999 tarihli depremde hasar gördüğü, bir kısım elektrik, su vs. abonelikler iptal edilerek bazı dairelerin boşaltıldığı anlaşılmaktadır. Bozma öncesinde ve sonrasında dinlenen tanıkların bir kısmının bilgisi başkalarından duymaya dayalıdır. Bir kısım tanıkların davacının çalışmasına ilişkin hiçbir bilgisi olmadığı gibi, bir kısmı da sadece 2 kişinin binada ikamet ettiğini beyan etmiştir. Davaya konu dönemde 2 dairenin dolu olduğu iddia edilmiş ise de hangi dairelerde kimlerin oturduğu tespit edilebilmiş değildir. Davacının ... dairesinde oturması davalılarla arasında hizmet akdi bulunduğuna karine kabul edilemez. Zira davacı ile davalılar arasında hizmet akdi oluşabilmesi için davacının davalılara bağımlı olarak iş görmesi gerekir. Bu çerçevede Mahkemece, apartmanda kimlerin ikamet ettiği,.... bağlamında bir kapıcılık hizmetine ihtiyaç bulunup bulunmadığı ve giderek hizmet akdinin unsurlarının oluşup oluşmadığı konusunda gerekli ve yeterli araştırma sağlanmalıdır. Toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek, varılacak sonuca göre hukuka uygun bir karar verilmesi gerekir.

Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Mahkemeye gönderilmesine,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine

11.03.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.