Vakıf senedinde merkezi, malvarlığı ve mütevelli heyeti değişikliklerinin tescili davasında yetkili mahkeme ve yerleşim yeri mahkemesi prensibi üzerine Yargıtay incelemesi.
Özet: Bu hukuki evrak, bir vakfın senedinde yer alan merkez adresinin, malvarlığının ve mütevelli heyeti düzenlemelerinin değiştirilerek tescil edilmesi talebiyle açılan davada, ilk derece mahkemesinin adres değişikliğini tescil kararının, denetim makamının istinaf başvurusu üzerine bölge adliye mahkemesince esastan reddedilmesinin ardından temyiz sürecinde, vakıfların tüzel kişilik kazanması, faaliyet göstermesi ve işleyişinde yerleşim yeri mahkemesinin yetkisinin ve sicil kayıtlarının merkezi rolünü Türk Medenî Kanunu ve ilgili vakıf kanunları çerçevesinde değerlendiren bir yargı sürecini özetlemektedir.
MAHKEMESİ : Konya Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi
SAYISI
: █████████ E., █████████ K.KARAR
: İstinaf başvurusunun esastan reddineİLK DERECE MAHKEMESİ
: Konya 1. Asliye Hukuk MahkemesiSAYISI
: ████████ E., ████████ K.Hasımsız olarak Konya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde görülen vakıf senedinde yapılan değişikliğin tescili davası sonucunda verilen hükme karşı Denetim Makamı ... vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Konya Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Denetim Makamı ... vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:K A R A RDava dilekçesinde; vakıf senedinin 2 nci maddesi gereği merkezi ..'da bulunan .. Birliği Vakfı'na ait vakıf senedinde vakfın merkezi (2.md), vakfın malvarlığı (3.md) ve mütevelli heyetinin düzenlendiği 19 uncu madde yapılan değişikliklerin tescili istenmiştir.İlk Derece Mahkemesince; "Davanın vakıf adres değişikliğine yönelik KABULÜ ile, .. Birliği Vakfı'nın merkezinin ... olarak Vakıf adresinin .. Mah., .. Sok. No:../.. .../.. olarak değiştirilerek TMK. 110-111 ve devamı maddeleri gereğince TESCİLİNE, Diğer talepler hakkında vazgeçme nedeniyle KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA," karar verilmiştir.Denetim Makamı ... vekilinin istinaf başvurusu üzerine Bölge Adliye Mahkemesince; dosya içeriğine, kararın dayandığı delillerle kanuna uygun gerektirici nedenlere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına ve ... Genel Müdürlüğünün 10.03.2023 tarihli görüş yazısının son fıkrasına uygun hüküm tesis edilmesine göre, ... vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.Denetim Makamı ... vekili Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı verdiği temyiz dilekçesinde istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.Dava, vakıf senedinde yapılan değişikliklerin tescili istemine ilişkindir.4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (4721 sayılı Kanun) 101 inci maddesinde, vakfın, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluğu olduğu, aynı Kanun'un 102 nci maddesinde ise vakıf kurma iradesinin, resmi senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanacağı, vakfın, yerleşim yeri Mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanacağı, 106 ncı maddesinde vakıf senedinde vakfın yerleşim yerinin gösterilmesinin zorunlu olduğu, 5737 sayılı ... Kanunu'nun (5737 sayılı Kanun) 3 üncü maddesine göre yeni vakıf, Mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi ile 4721 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan ... olarak tanımlandıktan sonra, aynı Kanun'un 5 nci ve 67 nci maddelerinde ise yeni vakıfların Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre kurulup ve faaliyet gösterecekleri, yönetim organının vakıf senedine göre oluşturulacağı hükme bağlanmıştır.Burada üzerinde durulması gereken husus, 4721 sayılı Kanun'un 104 üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkraları gereği tescil kararının, başka bir Mahkemece verilmesi halinde, ilgili belgelerle birlikte tescil için vakfın yerleşim yeri Mahkemesine gönderileceği ve vakfın yerleşim yeri Mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil edileceği ayrıca ... Genel Müdürlüğünde tutulan merkezî sicile kaydolunacağı düzenlemesinden yeni vakıfların tescili için açılacak davalarda yetkili Mahkeme konusunda bir sınırlandırma getirilmediği ancak 4721 sayılı Kanun'un 102 ve 104 üncü maddelerindeki düzenlemeler gereği Mahkemenin tescil kararının kesinleşmesi üzerine vakfın yerleşim yeri Mahkemesi nezdinde tutulan özel sicile tescil edilmesi ile vakfın tüzel kişilik kazanacağı, tescil kararını veren Mahkeme vakfın yerleşim yeri Mahkemesi değilse, tescil için dosyayı vakfın yerleşim yeri Mahkemesine göndereceği, yerleşim yeri Mahkemesinin yapacağı bildirim üzerine ... Genel Müdürlüğünce merkezî sicile kaydolunan vakfın Resmî Gazete ile ilân olunacağı şeklindeki düzenlemelerden, yeni vakıfların tescil kararından sonra vakıf senedinde belirtilen yerleşim yeri Mahkemesinde özel sicile tescili esası getirtilerek vakfın iş ve işlemlerinin yerleşim yeri Mahkemesi esas alınarak yürütülmesi kabul edilmiştir. Bu noktada, genel itibari ile vakıf tarafından veya vakfa karşı açılacak davalarda vakıf senedinde yazılı vakfın yerleşim yeri Mahkemesi kesin yetkili olacaktır. Nitekim, ... Yönetmeliğinin 15 inci maddesi gereği vakıfların, senet değişikliğini gerektirmeyen aynı yerleşim yeri içerisinde adres değişikliği yapabilecekleri, yerleşim yerinin vakıf senedinde yazılı olan ve Mahkemenin yetki alanı dışında bir yer olarak değiştirilmek istenmesi halinde ise bunun ancak vakıf senedinde yapılacak değişiklik ve bu değişikliğin Mahkemece tesciline karar verilmesinden sonra mümkün olacaktır.4721 sayılı Kanun'un 51 inci maddesinde; tüzel kişinin yerleşim yerinin, kuruluş belgesinde başka bir hüküm bulunmadıkça işlerinin yönetildiği yer olduğu hükme bağlanmıştır.Buna göre dava konusu vakıf, 5737 sayılı ... Kanunu'nun "tanımlar" başlıklı 3 üncü maddesi gereği mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin yürürlük tarihinden sonra kurulmuş "yeni vakıf"tır. 4721 sayılı Kanun'un 106 ncı maddesi gereği vakıf senedinde vakfın yerleşim yerinin gösterilmesinin zorunlu olduğu, dosyada bulunan vakıf senedinin 2 nci maddesine göre vakfın merkezinin Ankara olduğu anlaşılmaktadır.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114 üncü maddesi gereği yetkinin kesin olduğu hallerde, Mahkemenin yetkili bulunması dava şartı olup, dava şartlarının 115 inci madde gereği yargılamanın her aşamasında resen dikkate alınması gerekir. Yine aynı Kanun'un 19 uncu maddesi gereği yetkinin kesin olduğu davalarda, Mahkeme yetkili olup olmadığını, davanın sonuna kadar kendiliğinden araştırmak zorunda olduğu hükme bağlanmıştır. Bu durumda Mahkemece, vakfın merkezi olan Ankara Asliye Hukuk Mahkemesinin senet değişikliğinin tescili davasında kesin yetkili olması sebebi ile yetkisizlik kararı verilmesi gerekirken, işin esasına girilip hüküm kurulması doğru görülmemiştir.SONUÇ
: Açıklanan sebeplerle;Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,7531 sayılı Kanun'un 20 nci maddesi uyarınca ... Genel Müdürlüğünden harç alınmasına yer olmadığına,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,12.03.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.