Uluslararası yardım derneğindeki zimmet ve diğer suç iddialarına ilişkin kovuşturmaya yer olmadığı kararına itirazın reddi üzerine, bilirkişi incelemesi gerekliliğiyle kanun yararına bozma istemi.
Özet: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, bir insani yardım derneğiyle ilgili zimmet, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma ve dernekler kanununa muhalefet gibi çeşitli suç iddiaları hakkında verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararına yönelik itirazın reddi kararının kanun yararına bozulmasını talep etmiştir; bu talep, Valilik denetim raporundaki kayıt usulsüzlükleri, mali düzensizlikler ve evrak tahrifatı gibi ciddi bulgulara rağmen, soruşturmanın tam ve doğru bir değerlendirme için emekli Sayıştay denetçileri veya yeminli mali müşavirlerden oluşacak bir bilirkişi heyeti tarafından derneğin defter ve belgelerinin incelenmesi gerektiği halde, bu incelemenin eksik bırakıldığı gerekçesine dayanmaktadır.
MAHKEMESİ :Sulh Ceza Hakimliği
SAYISI
: █████████ Değişik İşSUÇLAR
: Zimmet, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma, özel belgeyi bozma yok etme veya gizleme, 5253 sayılı Dernekler Kanunu'na muhalefet etme, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'a muhalefet etmeKARAR
: Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılan itirazın reddiKANUN YARARINA BOZMA YOLUNA BAŞVURAN
: Adalet Bakanlığının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet BaşsavcılığıTEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ
: İlgili kararın kanun yararına bozulmasıİstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının, 21.09.2020 tarihli ve ███████████ Soruşturma, ██████████ Karar sayılı kovuşturmaya yer olmadığına dair kararına karşı yapılan itirazın reddine ilişkin mercii İstanbul 8. Sulh Ceza Hakimliğinin, 10.12.2020 tarihli ve █████████ Değişik İş sayılı kararının, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (5271 sayılı Kanun) 271/4. maddesi uyarınca kesin nitelikte olması sebebiyle karar tarihi olan 10.12.2020'de kesinleştiği belirlenmiştir.Adalet Bakanlığının, 5271 sayılı Kanun'un 309/1. maddesi uyarınca, 30.10.2023 tarihli ve ██████████ sayılı evrakı ile kanun yararına bozma istemine istinaden düzenlenen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 04.12.2023 tarihli ve KYB-███████████ sayılı Tebliğnamesi ile soruşturma dosyası Daireye gönderilmekle, gereği düşünüldü:I. İSTEMA. Kanun Yararına Bozma İstemiYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 04.12.2023 tarihli ve KYB-███████████ sayılı kanun yararına bozma isteminin;"Dosya kapsamına göre, İstanbul Valiliği İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğünce yapılan denetim sonucunda Yardımeli Uluslararası İnsani Yardım Derneği kayıtlarının usulsüz şekilde tutulduğu, kayıtların tahrifata uğratıldığı, idari para cezasının ilgili kişiye rücu edilmemesi sebebiyle derneğin zarara uğratıldığı, belgelerin zayi edilmesi, defter ve belgelerin eksik tutulması sebebiyle para kayıtlarının doğru yapılıp yapılmadığının anlaşılamadığı, dernek kasasına şaibeli para giriş- çıkışlarının bulunduğu, bazı alındı belgelerinde usulsüzlük bulunduğu veya özel evrak niteliğinde bazı belgelerin sahte olma ihtimalinin bulunduğu, Sudan ve Somali gezilerinde dernek çalışanı olmayan kişilerin uçak biletlerinin dernek kasasından alındığı, kitap tercüme bedelinin denek kasasından karşılanarak derneğin zarara uğratıldığı, Moritanya'da 20 dönüm ve Pakistan'da 40 dönüm arazinin alınış şekli ve bedelinin ödenme biçimi ile mülkiyetinin ihtilaflı olduğu ve yurt dışına çıkartılan paralar hakkında nakit bildiri formu düzenlenmediğinin tespit edildiğinin belirtilerek, suç duyurusunda bulunulması üzerine İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca başlatılan soruşturmada, şüpheliler ve tanıkların ifadelerinin alınmasını müteakip, Kanun değişikliği sebebiyle, kamu yararına çalışan derneklerin mallarına karşı artık zimmet suçunun oluşma imkanının kalmadığı, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu yönünden ise şüphelilerin derneğin mallarına karşı suç işledikleri hususunda kamu davası açmaya yeterli delil elde edilemediği, denetçi raporunda ihbara konu edilen hususların soruşturma dosyasında delilleri ile derdest edildiği, özel belgeyi bozma, yok etme veya gizleme, suçları yönünden, alındı belgelerinde matbaa basım hataları bulunanların imha edilerek kullanım dışı bırakıldığı ancak özel belgeyi tahrip etme kastının somut olayda bulunmadığı gibi tahrip edilen özel belge niteliği haiz evrakın dernekçe zaten kullanılmadığı, kıymetlerin izinsiz yurda sokulması veya çıkartılması suçu yönünden, tüzel kişilerin insani yardım faaliyetleri kapsamında yurda giriş çıkış işlemleri sırasında nakit transferi yapabileceklerinin tespit edildiği, derneğinde bu kapsamda muhtariyeti bulunduğu, bu imtiyaza istinaden yurt dışına yasal mevzuat doğrultusunda döviz çıkışı yaptığının anlaşıldığı, Dernekler Kanunu'na muhalefet suçu yönünden ise; derneğin talep edilen belgeleri ilgili makamlara sunduğu, sadece 2015-2016 yıllarında tutulan defterlerin Dernekler Kanunu'nun 32. maddesine muhalefet eder nitelikle olduğu belirlemesi üzerine Kaymakamlık makamınca idari para cezası uygulandığı ve bu para cezanın da ödendiği, suçta ve cezada teklik ilkesi gereği aynı eylem yönünden birden fazla soruşturma yapılamayacağından bahisle anılan Derneğin yetkilileri hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiş ise de, kabahat fiilinin ayrıca suç oluşturması durumunda soruşturmaya konu edilebileceği, İstanbul Valiliği İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğünce yapılan denetim sonucunda tanzim edilen rapor dikkate alındığında soruşturma konusunun sıhhatli şekilde değerlendirilebilmesinin defter ve belgelerin tutulması konusunda teknik bilgi gerektirmesi karşısında, emekli Sayıştay denetçileri veya yeminli mali müşavirlerden teşekkül ettirilecek bilirkişi heyeti marifetiyle Derneğin defter ve belgelerinin incelettirilerek sonucuna göre şüphelilerin hukuki durumlarının tayin ve takdir edilmesi gerektiği cihetle, eksik soruşturma ile kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi nedeniyle, soruşturmanın genişletilmesine karar verilmesi gerektiği gözetilmeden, yazılı şekilde itirazın reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir."Şeklindeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır.B. Değerlendirme ve Gerekçe1. 5271 sayılı Kanun‘un 160. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; Cumhuriyet savcısının, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlayacağı, maddî gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi için, emrindeki adlî kolluk görevlileri marifetiyle, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlü olduğu belirlenmiştir.2. 5271 sayılı Kanun’un, “Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar” başlıklı 172/1. maddesi;“(1) Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar, suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir.Şeklinde düzenlenmiştir.3. 5271 sayılı Kanun’un, “Cumhuriyet savcısının kararına itiraz” başlıklı 173. maddesinin inceleme konusu ile ilgili olan birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarında;“(1) Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde, bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.(2) İtiraz dilekçesinde, kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir.(3)(Değişik
: 18/6/2014-███████ md.) Sulh ceza hâkimliği, kararını vermek için soruşturmanın genişletilmesine gerek görür ise bu hususu açıkça belirtmek suretiyle, o yer Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunabilir; kamu davasının açılması için yeterli nedenler bulunmazsa, istemi gerekçeli olarak reddeder; itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı Cumhuriyet savcısına gönderir. Cumhuriyet savcısı, kararı itiraz edene ve şüpheliye bildirir.(4) (Değişik
: 25/5/2005 - ███████ md.) Sulh ceza hâkimliği istemi yerinde bulursa, Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir.Hükümleri yer almaktadır.4. Kanun‘da yer alan düzenlemelerden de görüleceği üzere; Cumhuriyet savcısı, suçun işlenip işlenmediğinin tespiti bakımından hemen işin gerçeğini araştırmaya başlamalı, toplanan delillerin suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturduğu kanısına ulaştığında iddianame düzenleyerek kamu davası açmalı, aksi halde 5271 sayılı Kanun’un 172. maddesi gereğince kovuşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar vermelidir.5. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararı itiraz üzerine inceleyen Sulh Ceza Hakimliği, kamu davası açılması için yeterli delil bulunmaması durumunda itirazın reddine, yeterli delil bulunması durumunda itirazın kabulüne veya eksik soruşturma nedeniyle soruşturmanın genişletilmesine karar verebilecektir.6. Bu kapsamda inceleme konusu soruşturma dosyası değerlendirildiğinde; şüphelilerin, suç tarihlerinde Yardımeli Uluslararası İnsani Yardım Derneği'nin başkan ve üyeleri olduklarının, İstanbul Valiliği İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü'nün denetim raporuna göre, derneğe ait kayıtların usûlsüz şekilde tutulduğunun ve bir kısım kayıtların tahrif edildiğinin, belgelerin zayi edilmesi sebebiyle denetimlerde ibraz edilemediğinin, dernek defterlerinin eksik tutulduğunun, gelir ve gider kayıtlarının düzgün tutulmaması nedeniyle bir kısım şaibeli para giriş-çıkışlarının bulunduğunun, bağış makbuzlarında usûlsüzlükler tespit edildiğinin, dernek adına Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından tanzim edilen idari para cezasının sorumlusuna rücu edilmemesi sebebiyle derneğin zarara uğratıldığının, dernek adına yapılan bazı reklam, kitap basımı... gibi anlaşmalarla dernek zararına hareket edildiğinin, derneğin yurt dışı gezilerine dernek üyesi veya çalışanı olmayan kişilerin de katıldığının ve masraflarının dernek bütçesinden karşılandığının, yurt dışında dernek parası ile alınan bazı taşınmazların dernek adına tescil edilmediğinin ve mülkiyetlerinin ihtilaflı olduğunun, yurt dışında yapılan yardımlara ilişkin paranın bir bölümünün nakit olarak usulsüz şekilde ülkeden çıkartıldığının, bu yardımlar ile ilgili harcama belgelerinin olmadığının ve ya fotokopi niteliğinde olduğunun iddia olunması üzerine yürütülen soruşturma kapsamında; kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda ve denetim raporunda isimleri geçen tüm dernek yetkililerinin şüpheli sıfatıyla ifadelerinin alınması, derneğin defter belgeleri ile banka hesap hareketleri temin edilerek alanında uzman bilirkişiler aracılığıyla inceleme yaptırılması, derneğe bağışta bulunan kişi veya kurumlar araştırılarak gerekli görülmesi halinde denetim raporuna konu olaylarla ilgili şikâyetçi sıfatıyla beyanlarına başvurulması, derneğin halen faal olup olmadığının, şüphelilerin dernek yönetiminde bulunup bulunmadıklarının da belirlenmesinden sonra sonucuna göre atılı suçlar yönünden bir değerlendirme yapılması gerekirken, "...zimmet suçu yönünden, Yargıtay 5. Ceza Dairesinin █████████ ve █████████ karar sayılı ilamlarında █████/2004 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe giren 5253 sayılı Dernekler Kanunun özel Kanun statüsünde olduğu, söz konusu Kanunun 27.maddesinin son fıkrasında "... Kamu yararına çalışan derneklerin mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç işlemiş gibi cezalandırılır." hükmü bulunduğu, yine aynı Kanunun 32/1-f maddesinin atfıyla söz konusu eylemlerin TCK 155/2. maddesinde düzenli hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçuna vücut verdiği, özel kanuni düzenleme bulunması sebebiyle 2860 sayılı Kanun'un 28. maddesinin uygulama alanının kalmadığı açıkça ortaya konulmuştur. Kanun değişikliği sebebiyle, kamu yararına çalışan derneklerin mallarına karşı artık zimmet suçunun oluşma imkanı kalmadığı, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu yönünden ise yukarıda isimleri zikredilen şüphelilerin derneğin mallarına karşı suç işledikleri hususunda kamu davası açmaya yeter delil elde edilemediği, denetçi raporunda ihbara konu edilen hususların soruşturma dosyamızda delilleri ile derdest edildiği, özel belgeyi bozma, yok etme veya gizleme, suçları yönünden alındı belgelerinde matbaa basım hataları bulunanların imha edilerek kullanım dışı bırakıldığı özel belgeyi tahrip etme kastı bulunmadığı gibi tahrip edilen özel belge niteliği haiz evrakın dernekçe kullanılmadığı , kıymetlerin izinsiz yurda sokulması veya çıkartılması suçu yönünden; tüzel kişilerin insani yardım faaliyetleri kapsamında yurda giriş çıkış işlemleri sırasında nakit transferi yapabilecekleri tespit edilmiş, derneğinde bu kapsamda muhtariyeti bulunduğu, bu imtiyaza istinaden yurt dışına yasal mevzuat doğrultusunda döviz çıkışı yaptığı, dernekler kanununa muhalefet suçu yönünden ise; derneğin talep edilen belgeleri ilgili makamlara sunduğu sadece 2015-2016 yıllarında tutulan defterlerin dernekler kanunu 32. Maddesine muhalefet eder nitelikle olduğu belirlemesi ile Kaymakamlık makamınca para cezası kesildiği bu cezanında ödendiği, suçta ve cezada teklik ilkesi gereği aynı eylem yönünden birden fazla soruşturma yapılamayacağı anlaşılmış olmakla..." şeklindeki hatalı gerekçe ve eksik soruşturma neticesinde verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılan itiraz üzerine soruşturmanın genişletilmesine karar verilmesi yerine itirazın reddine karar verilmesi Kanun’a aykırı olup, kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür.II. KARAR1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma isteminin KABULÜNE,2. İstanbul 8. Sulh Ceza Hakimliğinin, 10.12.2020 tarihli ve █████████ Değişik İş sayılı kararının, 5271 sayılı Kanun’un 309/3. maddesi gereği, oy birliğiyle KANUN YARARINA BOZULMASINA,5271 sayılı Kanun’un 309/4-a. maddesi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için soruşturma dosyasının, mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,17.03.2025 tarihinde karar verildi.