geçmiş dönem sigortasız çalışma iddiasıyla açılan hizmet tespiti davasında, hak düşürücü süre itirazları ve kamu düzeni gereği sosyal güvenlik hakkının korunması.

Geçmiş Dönem Sigortasız Çalışma İddiasıyla Açılan Hizmet Tespiti Davasında, Hak Düşürücü Süre İtirazları ve Kamu Düzeni Gereği Sosyal Güvenlik Hakkının Korunması.

Özet: Bu hukuki evrak, bir işçinin davalı işveren nezdinde 25.04.1986 ile 31.12.1998 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığı ve eksik prim bildirildiği iddiasıyla açtığı hizmet tespiti davasına ilişkindir; davalı tarafın hak düşürücü süre itirazına rağmen, ilk derece mahkemesi ile istinaf mahkemesi davacının talebini haklı bularak çalışmanın tespitine karar vermiş, temyiz aşamasında ise bu tür uyuşmazlıkların kamu düzenine ilişkin ve anayasal sosyal güvenlik hakkıyla ilgili olması nedeniyle özel bir hassasiyet ve özenle yürütülmesi gerektiği vurgulanmıştır.

10. Hukuk Dairesi ██████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI

: █████████ E., █████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ

: Nizip 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi

SAYISI

: ████████ E., ████████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin Nizip Sanayi Sitesi Briketçiler Blokunda bulunan davalıya ait işyerinde 25.04.1986 tarihinde çalışmasını ifa etmeye başladığını, davalı ait işyerinde müvekkilin işe başlaması ile ilgili bildirim SGK'ya bildirildiği, aynı tarihte müvekkilin işe giriş bildirgesi verilmi ve böylece müvekkilin bu çalışması SGK'ya intikal ettirildiğini, müvekkilinin kesintisiz ve fiili bir şekilde çalışmasını ifa ettirmiş olduğu halde işveren ... tarafından söz konusu primler eksik bir şekilde SGK'ya bildirildiğini, bu durumun yanı sıra işveren tarafından işyeri 31.12.1998 tarihinde kanun kapsamından çıkmış olarak da gösterildiğini, müvekkilinin bu tarihten sonra da çalışmaya devam ettiği halde söz konusu davayı, işyerinin kanun kapsamından çıkış tarihi olarak gösterilen 31.12.1998 tarihine kadar açtıklarını, davanın kabulü ile müvekkilinin 25.04.1986 ile 31.12.1998 yılları arasında davalıya ait işyerinde fiili ve kesintisiz bir şekilde sigortalı olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde; dava konusunun 5 yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğunu, davacı 25.04.1986 ile 31.12.1998 tarihleri arasındaki çalıştığını iddia ederek sigortalı olarak çalıştığının tespitini istediğini, davacının tespitini istediği hizmet süresi üzerinden 19 yıl geçtiğini, haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde; haksız davanın reddi ile yargılama giderlerinin ve vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasını talep etmiştir.

Dahili davalı vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde; müvekkillerinin işbu davaya dahili davalı olarak eklenmesi mümkün olmadığını, ...'ın Nizip Sulh Hukuk Mahkemesinin ████████ Esas - ████████ Karar sayılı kararı ile diğer müvekkiller ise ..., ..., ..., ... ve ... ise Nizip Sulh Hukuk Mahkemesinin ████████ Esas - ████████ Karar sayılı kararı ile murisleri ...'ın mirasını reddettiğini, davacının müvekkilinin yanında kesintili olarak çalıştığı ve bu durumun bizzat davacı tarafından imzalandığı, işe giriş bildirgeleri ile de sabittir. Hal böyle iken yani dosyada yazılı deliller mevcut iken bilirkişinin tanık beyanlarına (davacının tanıklarının beyanına) itibar etmiş olması izahtan vareste olduğunu, haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "1-Davanın kabulü ile Davacı ...’ın kesintisiz olarak 25.04.1986 - 31.12.1998 tarihleri arasında Nizip Sanayi Sitesi Briketçiler Blokunda bulunan davalı ...’a ait briket imali işyerinde çalıştığının tespitine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalılar vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un █████. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

Öte yandan, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun ███████-43 Esas, ███████ Karar ve 26.02.2003 tarihli kararında ayrıntıları açıklandığı üzere; kural olarak işe giriş bildirgeleri ve ücret ödeme bordroları sigortalının imzasını içermelidir. Sigortalı, anılan belgeleri hile, hata veya manevi baskı altında imzaladığını ileri sürmemiş veya imzanın kendisine ait olmadığını ya da kesintisiz çalıştığını söylememiş ise, birden fazla işe giriş bildirgesinin varlığı ve işyerinden yapılan kısmi bildirimler, sigortalının o işyerinde kesintili çalıştığına karine oluşturur. Bu karinenin, aksinin, ancak eş değer de delillerle kanıtlanması gerekmekte olup tanık sözlerine değer verilemez. Bu halde ise hak düşürücü sürenin kesinti tarihleri dikkate alınarak her bir dönem bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekecektir.

3.İnceleme konusu eldeki dava, davacının davalı işveren yanında 25.04.1986 ile 31.12.1998 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı çalıştığının tespiti istemine ilişkin olup Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik araştırmaya dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

4. Dosyadaki belgelerin incelenmesi neticesinde, davacının davalıya ait 21057 sicil numaralı iş yerinde 1986/1-1995/2. dönemleri arasında giriş-çıkış yapılmak suretiyle kısmi sigorta bildirimlerinin bulunduğu, iş yerinin 20.09.1980-31.12.1998 tarihleri arasında briket imali yapılan iş yeri olarak tescil edildiği, davacı adına bu iş yerine ait 25.04.1986, 25.04.1989, 20.03.1990, 26.08.1990 ve 20.03.1995 tarihli imzalı işe giriş bildirgelerinin bulunduğu, davacının işe giriş bildirgesindeki imzalara bir itirazının bulunmadığı, Mahkemece birden fazla işe giriş bildirgesi olmasının çalışmanın kesintili olduğuna karine teşkil ettiği ve aksinin eş değer belgelerle ispatı gerektiği gözetilmediği gibi dinlenilen tanıkların da davacı gibi kesintili çalıştığı anlaşılmakla; Mahkemece, sürekli olarak çalışan bordro tanığı varsa dinlenilmeli, briket üretimi işinin mevsimlik iş olup olmadığı araştırılarak ilgili meslek kuruluşundan çalışma dönemleri itibariyle sorulmalı, davalılar murisinin vergi kaydı getirtilmek suretiyle iş yerinin faaliyette olduğu dönemler belirlenip 1995 yılında iş yerinin kapatıldığı iddiası üzerinde durulmalı, tüm deliller toplanıp değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 06.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.