İstanbul Ticaret Mahkemesinde banka hesabını kapatmak amacıyla kaybedilen boş çek yaprakları için zayi belgesi verilmesi talebinin hukuki değerlendirilmesi.
Özet: Müvekkilinin banka hesabına bağlı beş adet boş çek yaprağının kaybolduğunu ve bankanın hesabı kapatmak için zayi belgesi talep ettiğini belirten davacı, boş çek yapraklarının yasal olarak iptalini ve ödeme yasağı konulmasını talep etmiş; mahkeme ise Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümleri uyarınca kıymetli evrakın iptalini yalnızca senet üzerinde hak sahibi olan kişinin isteyebileceğini ve boş çek yapraklarının, kanunda belirtilen şekil şartlarını haiz olmadığından hukuken senet niteliği taşımadığını gerekçe göstererek bu tür bir talebin yasal dayanağının bulunmadığına işaret etmiştir.
T.C.
İSTANBUL20. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİESAS NO
:████████ EsasKARAR NO
:████████DAVA
:Zayi Belgesi VerilmesiDAVA TARİHİ
:█████/2025KARAR TARİHİ
:█████/2025Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ
:TALEP
: Davacı vekili tarafından sunulan █████/2025 tarihli dava dilekçesinde özetle; müvekkili ..., ... Bankası ... Mahallesi Şubesi'nde mevcut 416/... hesap numaralı banka hesabından uzun yıllardır herhangi bir işlem yapmadığını, bankaya başvurarak bahse konu hesabın kapatılmasını talep etiğini, ilgili banka tarafından yapılan değerlendirme neticesinde, banka hesabına bağlı olarak müvekkiline verilen çek koçanından; ... karne numaralı, ... boş yaprak ve █████/2001 teslim tarihli çek yaprağı, ... karne numaralı, ... boş yaprak ve █████/2001 teslim tarihli çek yaprağı, ... karne numaralı, ... boş yaprak ve █████/2001 teslim tarihli çek yaprağı, ... karne numaralı, ... boş yaprak ve █████/2001 teslim tarihli çek yaprağı, ... karne numaralı, ... boş yaprak ve █████/2001 teslim tarihli çek yaprağı, olmak üzere toplamda 5 adet çek yaprağının kayıp olduğu tespit edildiğini, işbu durum, ilgili bankaya izah edilmişse de banka tarafından, banka hesabının kapatılması için çek yapraklarının zayi olduğunun yasal olarak tespiti gerektiği izah edildiğinden, huzurdaki davayı ikame etme zarureti hasıl olduğunu, çekin irade dışında elden çıkması veyahut belirli sebepler sonucunda kullanılamaz hale gelmesi nedeniyle ibrazının olanaksız hale gelmesi halinde, hak kaybına uğramamak adına hamil tarafından Türk Ticaret Kanunu'nun 757. maddesi uyarınca ödeme yasağı konulması talep edilmeli; mezkur kanunun 651. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ise çek üzerinde hak sahibi olan kimsenin, çekin iptalini talep etmesi gerekmektiğini, her ne kadar Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarında, çekin iptalini isteme yetkisi hamile ya da lehdara tanınmış ise de, ödemeden men talimatı verme yetkisi elinden alınan ve çek üzerinde hak sahibi olduğunda kuşku bulunmayan kimsenin de iptal davası ikame etmesinde kuşkusuz hukuki yarar bulunduğunu, müvekkiline ait çek yapraklarının kaybolduğunun fark edilmesi akabinde muhatap bankaya bilgi verilmiş ise de, işbu çek yapraklarının halihazırda 3. kişiler tarafından ele geçirilmesi ve çek karşılığını bankadan tahsil etme tehlikesi devam ettiğinden ve dava konusu çek yapraklarının 3. kişilerin eline geçmesi müvekkili açısından telafisi imkansız zararlar doğurabileceğinden; çek bedellerinin bankadan alınmaması için öncelikle ödeme yasağı konulmasını ve çek yapraklarının zayi olduğuna dair karar verilmesini talep ve dava etmişlerdir.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE
:Mahkememizce yapılan yargılama, taraf beyanları, toplanan deliller ve tüm dosya kapsamına göre; Talep, T....nun 818/s madde hükmü delaletiyle aynı kanunun 757, 762, 764 madde hükümlerinde belirtilen zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.6102 sayılı TTK'nın 818/1-s bendi yollamasıyla, TTK Madde 757- (1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir. (2) Mahkeme, ödemeyi meneden kararında muhataba, vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdi etmeye izin verir ve tevdi yerini gösterir.TTK Madde 759- (1) Poliçeyi eline geçiren kişi bilinmiyorsa, poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir. (2) İptal isteminde bulunan kişi, poliçe elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.TTK Madde 764- (1) Elden çıkan poliçe, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, iptaline karar verilir.TTK’nın 651. Maddesinin 2. Fıkrası aynen “ Kıymetli evrakın zayi olduğu ve zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir.” şeklindedir. Madde metninden de anlaşılacağı üzere senedin iptalini senedin içerdiği hakkın alacaklısı talep edebilir.Dava konusu talep çeklerin iptaline ilişkin olup hasımsız görülen davalardan olması nedeni ile dava şartının her aşamada mahkemece resen araştırılarak yokluğu halinde her aşamada karar verilebilmesi mümkün olduğundan talep eden yokluğunda dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda karar verilmiştir.Dosya içindeki tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde; senedin iptalini ancak senet üzerinde TTK’nın 651/2. maddesi uyarınca hak sahibi olan kişinin talep edebileceği, somut olayda ise, talep konusu çekin iptalini talep edenin senet üzerinde hak sahibi olan kişi değil, çek hesabı karşılığı çek karnesi verilen kişi olduğu, ayrıca senedin zayi nedeniyle iptaline karar verilebilmesi için, iptali istenen senedin yasada öngörülen şekilde senet niteliğinde olması gerektiği, çekin şekil unsurların TTK’nın 780. maddesinde düzenlendiği, anılan düzenleme karşısında boş çek yaprağının senet niteliğinde olduğunun kabulü mümkün değildir. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin ███████ Esas ve █████████ Karar sayılı içtihatı ) ayrıca kambiyo senedi vasfını kazanmayan boş çek yaprakları için zayi belgesi verilmesinin mümkün bulunmadığından (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin █████████ Esas ve █████████ Karar sayılı içtihatı) bu nedenlerle talebin reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.KARAR
: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-Talep eden tarafın talebinin HMK 114/1-d maddesi uyarınca HUKUKİ YARAR yokluğundan REDDİNE,2- Talep eden tarafça yatırılan harç yeterli olduğundan başkaca harç alınmasına yer olmadığına,3- Talep eden tarafça yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,4- Talep eden tarafça yatırılan gider avansının harcanmayan kısmının karar kesinleştiğinde talep eden tarafa resen iadesine,Dair, talep edenin yokluğunda dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde İSTİNAF yasa yolu açık olmak üzere karar verildi. █████/2025Katip ...¸e-imzalıHakim ...¸e-imzalıBu belge 5070 Sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında E-İmza ile imzalanmıştır.