ankara 4. asliye ticaret mahkemesinin hazine müsteşarlığı onayı alınamayan kredili ray ihalesi sözleşmesi feshi sonrası teminat mektubu iadesi ve tazminat davasına ilişkin kararı.

Ankara 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin Hazine Müsteşarlığı onayı alınamayan kredili ray ihalesi sözleşmesi feshi sonrası teminat mektubu iadesi ve tazminat davasına ilişkin kararı.

Özet: Bu hukuki evrak, bir ray alımı ihalesini kazanan davacı ortak girişim ile davalı idare arasındaki sözleşmenin, Hazine Müsteşarlığından kredi onayının alınması koşuluna bağlı olarak imzalanması ve sonrasında yaşanan anlaşmazlığı ele almaktadır; davacı, kredinin onaylanmaması sebebiyle sözleşmenin ilgili madde uyarınca karşılıklı feshini ve 5.126.250,00 USD tutarındaki banka teminat mektubunun iadesini talep ederken, davalı ise davacının finansman yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle sözleşmeyi feshedip teminatı gelir kaydetmesinin hukuka uygun olduğunu savunmaktadır.

T.C. ANKARA 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: ████████ Esas - ████████

TÜRK MİLLETİ ADINA YARGILAMA YAPMAYA VE HÜKÜM VERMEYE YETKİLİ

T.C.

ANKARA

4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO

: ████████ Esas

KARAR NO

: ████████

...

DAVA

: Banka Teminat Mektubunun İadesi Ve Depo Edilmesi

DAVA TARİHİ

: █████/2008

...

DAVA

:Tazminat

DAVA TARİHİ

:█████/2009

KARAR TARİHİ

: █████/2025

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH

: █████/2025

Mahkememizde görülmekte olan Asıl ve birleşen davada Banka Teminat Mektubunun İadesi Ve Depo Edilmesi ile Tazminat davasının yapılan açık yargılaması sonucunda;

Dosya incelendi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

İDDİA VE İSTEK

Asıl davada davacı vekili sunduğu dava dilekçesinde özetle; davacılar vekili, davalı genel müdürlüğün 125.000 ton ... kalitesinde 24 metre veya 36 metre boyunda ray alımı için açık ihale usulü ile ihale yaptığını, ihaleye ilişkin "açık ihale usulü ile ihale edilen mal alımlarında uygulanacak tip idareyi şartname"nin ikinci maddesinin (e) bendinde malın "%100 kredili olarak alınacağı ve isteklinin krediyi idari şartnamenin 36.maddesinin 3.bendinde belirtilen koşullarla getireceği"nin belirtildiğini, davacı ortak girişimin ihale şartnamesine uygun olarak fiyat teklifleri ile birlikte Kreditör Natixis Bankası tarafından imzalanan kredi teklif mektubunu davalı genel müdürlüğe teslim ettiğini, █████/2006 tarihinde yapılan ihaleyi davacı ortak girişimin kazandığını, davalı ile davacı şirketler arasında █████/2007 tarihinde taliki şarta bağlı 02/1.15-116 numaralı mal alım ihalelerine ait tip sözleşme (birim fiyat mal alımı tip sözleşmesi) imzalandığını, sözleşme uyarınca kesin teminat miktarı olan 5.126,250,00$ kesin teminat mektubunun davalıya teslim edildiğini, ticari sözleşmenin yürürlüğe girmesinin kredi koşullarının ... tarafından görülüp kredi anlaşmasının imzalanması koşuluna bağlandığını, sözleşmenin 50.maddesi gereği kredi sözleşmesinin ... Müsteşarlığınca onaylanmaması durumunda sözleşmenin taraflarca hiçbir zarar ve ziyan talep edilmeksizin karşılıklı olarak fesih edileceğini, sözleşmenin imza tarihinden yaklaşık 13 ay sonra davacı şirketin ekonomik durum ve şartların değişmiş olması, o tarihe kadar kredi anlaşmasının imzalanmaması, ticari sözleşmenin de bu nedenle yürürlüğe girmemesi nedeniyle ve sözleşmenin 50.maddesi hükmü uyarınca karşılıklı fesihten önce çözüm bulmak amacıyla █████/2008 tarihli yazısıyla ilgili tarafları toplantıya davet ettiğini, davacının ...tarafından onaylanmadığı ve bu nedenle sözleşmenin 50.maddesi gereğince sözleşmenin karşılıklı olarak fesih edilerek kesin teminat mektubunun iade edilmesi gerektiğini, davalı idareye ihtar ettiğini, davalının ise █████/2008 tarih ve 8018 sayılı yazısı ile sözleşmenin 42.maddesi gereği sözleşmeyi fesih ettiğini ve kesin teminat mektubunu gelir kaydettiğini, davacı şirketler adına 1 yıl süre ile ihalelere katılmaktan yasaklama kararı alındığını bildirdiğini, davalının sözleşmeyi feshinin hukuka aykırı olduğunu beyanla dava konusu banka teminat mektubunun aynen iadesine, aynen iade mümkün olmadığı takdirde 5.126.250,00 USD bedelli teminat mektubu bedelinin nakde çevrilme tarihindeki TL karşılığının (6.618.501,38-YTL) █████/2008 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ve yargılama giderleri ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir.

CEVAP VE SAVUNMA

Asıl davada davalı vekili sunduğu cevap dilekçesinde özetle; davalının 125.000 ton ... kalitesinde ve 24 metre boyunda rayın %100 UKI (Uluslararası kredili ihale) olarak Hazine Müsteşarlığınca belirtilen koşullarda 4734 Sayılı Kamu İhaleleri Kanunun 19.maddesine istinaden yerli ve yabancı isteklilerden açık ihale yöntemine göre temini için ihale yaptığını, Uluslararası kredili ihale (UKI)'de █████/2001 tarih ve 24469 sayılı resmi gazetede yayınlanan "Yıllık Yatırım Programında Yer Alan Projelere Dış Finansman Sağlanmasına İlişkin Esas ve Usullere Dair Tebliğ" kapsamında isteklilerin dış finansmanı (kreditörlerini) kendilerinin bulmaları şartı olduğunu, yani ihaleye katılanın bu işin finansmanını da birlikte getirmek ve birlikte hareket etmek zorunda olduğunu, davacının da bu şart nedeniyle kreditörünü kendisinin bulup ihaleye teklifini ona göre verdiğini ve █████/2006 tarihinde yapılan ihale sonucu █████/2006 tarih ve ██████ sayılı yönetim kurulu kararına dayanarak █████/2007 tarih, 02/1.15-116 (1) sayılı sözleşme ile ...teslim 683,50 USD/ton birim fiyat üzerinden toplam 85.437.500,00$ bedelle ...le edildiğini, sözleşmenin yürürlüğe girmesi, sözleşme imzalanması sonrasında kredi anlaşmasının Hazine Müsteşarlığınca onaylanması şartına bağlı olduğundan kredi görüşmelerine başlanabilmesi için gerekli belgelerin █████/2007 tarih ve 4655 sayılı yazı ile .... gönderildiğini, bu başkanlıkça █████/2007 tarih ve 1482 sayılı yazı ekinde Hazine Müsteşarlığına gönderildiğini, yüklenici firmaya gönderilen █████/2007 tarih ve 13553 sayılı yazı ile █████/2007 tarihinde kredi görüşmelerine başlanıldığı halde görüşmelerin henüz sonuçlandırılamadığı, 125.000 ton raya idarenin acil ihtiyacı bulunduğu belirtilerek kredi görüşmelerinin davacı şirketçe de takip edilerek biran önce sonuçlandırılması için gereğinin yapılmasının istendiğini, .... firmasından alınan █████/2008 tarihli yazıda geçen 8 aylık dönem içerisinde ham madde ve taşıma ücretlerinde öngörülemeyen derecede yüksek artışların olduğunu, bu şartlar altında yükümlülüklerini kısmen veya tamamen yerine getiremeyeceklerini belirterek toplantı yapılmasının talep edildiğini, ... Daire Başkanlığından alınan █████/2008 tarih ve 9566 sayılı yazı ve eklerinde projenin finansman ihtiyacını teminen Hazine Müsteşarlığı ile kreditör banka arasında yürütülen müzakerelerin tamamlandığı ve taslak kredi anlaşmasının █████/2008 tarihi itibariyle son şeklini almış olduğu ancak Hazine Müsteşarlığınca kreditör bankadan alınan █████/2008 tarihli elektronik ileti ile kredi anlaşmasını imzalamaya hazır olduklarını, fakat bu esnada yüklenici firmadan bir mektup alındığı, mektupta yer alan hususlar çerçevesinde ticari sözleşmenin geçersiz kalması ya da iptal edilmesi durumunda imzalanacak kredi anlaşmasının anlamsız kalacağı ve bu hususların netleşmesine kadar beklemede kalınacağının belirtildiğinin ifade edildiğini, davacı tarafa gönderilen █████/2008 tarih ve 3315 sayılı yazı ile mevcut sözleşmede yer alan fiyat üzerinden yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiği aksi halde sözleşmenin fesih edilerek teminatlarına yönelik işlem yapılacağının bildirildiğini, bu arada ...Müsteşarlığından alınan █████/2008 tarihli yazıda kreditör bankaca projeye ayrılan finansmanın daha fazla bekletilemeyeceğinin ve söz konusu proje için gelecekte bir finansman imkanının gerçekleşmesi halinde o tarihte ki piyasa koşulları altında yeni bir anlaşma yapılabileceğinin bildirildiğinin belirtildiğini yani hazine müsteşarlığınca kreditör banka ile yapılan müzakereler sonucunda kredi anlaşmasının imzalanma aşamasına gelindiği belirtildiği halde yüklenici firmaca anlaşmanın imzalanmaması için kreditöre talimat verilerek hem ihale dokümanları hem de sözleşmenin yürürlüğe girmesi ile ilgili maddeye göre taahhüdünü yerine getirmediğini, kredi anlaşmasının Hazine Müsteşarlığı tarafından onaylanmamasının söz konusu olmadığını ve taraflar arasındaki sözleşmenin yürürlüğe girdiğini, feshin ve teminatın gelir kaydedilmesinin haklı olduğunu beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Birleşen ...

İDDİA VE İSTEK

Davacı vekili sunduğu dava dilekçesinde özetle; davacının ihtiyacı olan 125.000 ton UIC 60 900 A kalitesinde ve 24 metre boyunda rayın %100 UKI (Uluslararası kredili ihale) olarak █████/2006 tarihinde yapılan ihale sonucu yönetim kurulunun █████/2006 tarih ve ██████ sayılı kararına istinaden █████/2007 tarih ve 02/1.15-116 (1) sayılı sözleşme ile 683,50$/ton birim fiyattan toplam 85.437.500,00$ bedelle ... ortak girişimi firmasına sipariş edildiğini, ihaleyi kazanan davalı ortak girişimin kredi anlaşmasını imzalattırmaması ve sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle Kamu İhale Kanunu gereği sözleşmenin fesih edilerek teminatın irad kaydedildiğini, davacı idarenin acil olarak raya ihtiyacı bulunduğundan bedeli öz kaynaktan karşılanmak üzere 30.000 ton UIC 60 900 A kalitesinde ray alım ihalesinin █████/2008 tarihinde yapıldığını ve █████/2008 tarih ve 9/93 nolu yönetim kurulu kararı ile 900Euro/ton birim fiyattan toplam 27.000.000 Euro bedelle ... A.Ş. firmasına ihale edildiğini ve adı geçen firmayla █████/2008 tarih ve 02/1.15-154 (1) nolu sözleşmenin imzalandığını, davacının davalı firmanın sözleşmeyi gereği gibi yerine getirmemesi nedeniyle zarara uğradığını, davalı ile yapılan sözleşmenin 42.5.3 maddesinde sözleşmenin feshi nedeniyle idarenin uğradığı zarar ve ziyanın yükleniciye tazmin ettirileceği düzenlemesinin bulunduğunu, her iki ihale arasında davacı idare aleyhine 19.942.800,00$ fiyat farkı oluştuğunu, ayrıca ihalenin ilanı için 17.143,20,00$ ve kamu ihale bülteninde yayınlanması için 944,00-TL masraf yapıldığını beyanla fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak suretiyle iki ihale arasındaki fiyat farkına karşılık 19.942.800,00 USD ile ihale ilanının yurt dışında yabancı gazetede yayınlanması için harcanan 17.143.20,00 USD ve Kamu İhale Kurumu ihale gideri olarak ödenen 944,00-TL'nin sözleşmenin feshi tarihinden itibaren...tarafından yabancı para cinsinden alacaklar için 1 yıllık mevduata uygulanan en yüksek mevduat faizi, TL cinsinden alacaklar için ise; avans faizi uygulanmak suretiyle yargılama giderleri ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP VE SAVUNMA

Davalı vekili sunduğu cevap dilekçesinde özetle; davada davalı olarak gösterilen ortak girişimin davalı şirketlerden oluşan adi ortaklık olduğunu, adi ortaklığın tüzel kişiliğinin olmadığını bu nedenle husumetin ortak girişime yöneltilemeyeceğini, davanın husumet yönünden reddinin ve ... esas sayılı dosyasında dava konusu sözleşmenin feshi nedeniyle irad kaydedilen teminat mektubunun bedelinin iadesi için açtıkları davanın bekletici mesele yapılması gerektiğini, davacının iddialarının gerçeği yansıtmadığını beyanla davanın esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Asıl dava taraflar arasındaki sözleşmenin feshi nedeniyle yüklenicinin açtığı teminatın iadesi, birleşen dava ise; sözleşmenin haklı feshi nedeniyle davacı idare tarafından uğranıldığı ileri sürülen zararın tazmini istemine ilişkindir.

İhale tarihinden teminat mektubunun nakde çevrilerek gelir kaydedilmesi aşamasına kadar geçen süreç tarih sırasına göre incelendiğinde aşağıdaki şekilde gerçekleştiği görülmektedir.

Asıl ve birleşen asıl dava konusu 1. ihale ile birleşen dava konusu 2. ihaleye ait ihale belgeleri, ilan evrakları, sözleşme ve ekleri dosyamıza celp edilerek incelenmiştir.

Dosyamıza celp edilen dava konusu 1.ihale belgelerinin incelenmesinde; █████/2006 tarihinde ihalenin yapıldığı, ihaleyi davacı ortak girişimin kazandığı, █████/2007 tarihinde ... ihale kayıt numaralı 02/1.15-116 (1) nolu █████/2007 tarihli mal alım ihalelerine ait tip sözleşme (birim fiyat mal alımı tip sözleşmesi)'nin imzalandığı, █████/2007 tarihinde kreditör banka ile ... arasında kredi anlaşmasının onaylanması için davalı idare tarafından davacıların getirdiği kredi teklif mektubu ve ilgili belgelerin ... gönderildiği, █████/2008 tarihinde davacı tarafından davalı idarenin geçen 8 aylık dönem içerisinde ham madde ve taşıma ücretlerinde ön görülemeyen derecede yüksek artışlar olması nedeniyle yükümlülüklerini kısmen veya tamamen yerine getiremeyeceklerini bildiren ve toplantı yapılarak durumun değerlendirilmesini isteyen uyarıda bulunduğu, █████/2008 tarihinde taraflar arasında durum değerlendirilmesi toplantısı yapıldığı ve tutanak düzenlendiği, █████/2008 tarihinde davalı idarenin fiyat farkı verilemeyeceğini belirten yazısını davacı ortak girişime gönderdiği, █████/2008 tarihinde davalı idarenin 20 günlük süre vererek davacı konsorsiyumu uyardığı, █████/2008 tarihinde davacı ortak girişimin sözleşmenin 50.maddesine göre sözleşmenin yürürlüğe girmesi için kredi anlaşmasının Hazine Müsteşarlığınca onaylanması koşulu gerçekleşmediğinden sözleşmenin taraflarca hiçbir zarar ziyan talebi olmaksızın fesih edilmesi gerektiğini davalı idareye bildirdiği, █████/2008 tarihinde genel müdürlük onayına dayanarak █████/2007 tarihli sözleşmenin idarece fesih edildiği ve █████/2008 tarihinde 5.126.250,00 $ tutarındaki ... sayılı teminat mektubunun nakde çevrilerek irad kaydedildiği ve davacı ortak girişimin 1 yıl süre ile kamu ihalelerine katılmaktan yasaklandığı anlaşılmıştır.

Taraflar arasında imzalanan █████/2007 tarihli sözleşmenin incelenmesinde; sözleşmenin 1.maddesine göre; sözleşmenin taraflarının asıl davalı-birleşen davacı ...) ile asıl davacı-birleşen davalı ....ortak girişimi (yüklenici) olduğu, sözleşmenin 5.maddesine göre sözleşmenin konusu idarenin ihtiyacı olan ve ekli listede miktar, tip, özellik ve sair detayları bulunan 125.000 ton UIC 60 900 A kalitesinde ve 24 metre boyunda rayın ihale dokümanı, şartname ve bu sözleşmede belirlenen şartlar dahilinde yüklenici tarafından sağlanması işi olduğu, sözleşmenin 6.maddesine göre bu sözleşmenin teklif birim fiyatlı sözleşme olup idare tarafından hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların (683,50$-ton) çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan 85.437.500,00 USD bedel üzerinden akdedildiği, sözleşmenin 11.2 maddesine göre sözleşmenin imzalanması ve kredi anlaşmasının T.C. Hazine Müsteşarlığınca onaylanmasını müteakip işe başlanacağı, Sözleşmenin 12.1 maddesine göre bu işe ilişkin kesin teminat miktarı 5.126.250,00$ olup, yüklenici tarafından verilen kesin teminat mektubunun tarihi █████/2007, numarası 81 (...), tanzim eden banka ...., süresi (vadesi █████/2015) olduğu, Sözleşmenin 42.1 maddesinde düzenlenen idare'nin sözleşmeyi fesih koşullarının gerçekleşmesi halinde idare'nin sözleşmenin gecikme cezasını düzenleyen maddesinde belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere 20 günden az olmamak kaydıyla bu sözleşmede belirlediği süreyi içeren ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde idare'nin tek taraflı olarak sözleşmeyi feshedebileceğinin açıkça öngörüldüğü görülmektedir.

Yine, Sözleşmenin 50.1 ve 51. maddeleri ile idari şartnamenin 57.maddesine göre; sözleşmenin yürürlüğe girmesi, sözleşme imzalanması sonrasında kredi anlaşmasının ... onaylanması şartına bağlı olduğundan, kredi anlaşmasının ... onaylanmaması durumunda sözleşme taraflarca hiçbir zarar ve ziyan talep edilmeksizin karşılıklı olarak feshedilecektir.

Dosyamızda taraf delilleri toplandıktan sonra Mahkememizce iki kez bilirkişi kurulu incelemesi yaptırılmış olup her iki bilirkişi heyeti raporunda da aynı yönde tespit ve değerlendirmelere yer verilmiş olup Mahkememiz'ce olayın hukuki yorumunun daha doğru yapıldığı kabul edilen ikinci bilirkişi kurulunun █████/2013 tarihli raporu hükme esas alınmak gerekmiştir.

Bu bağlamda, toplanan deliller ve anılan bilirkişi heyeti raporu doğrultusunda asıl davacı-birleşen davalı iş ortaklığının sözleşmeye ve eki dokümanlara ve dürüstlük kuralına aykırı davranarak ... Müsteşarlığı ile kreditör banka arasında kredi sözleşmesi imzalanmasına engel olduğu, bu sebeple sözleşmenin imzalanmadığı hususu sübut bulmadığından davalı idarenin sözleşmeyi tek yanlı olarak feshinin haklı ve geçerli olmadığı, bu nedenle davacı tarafça verilen teminatın gelir kaydedilmesinin doğru olmadığı ve mektubun nakde dönüştürüldüğü █████/2008 tarihinden itibaren ticari faizi ile birlikte davalı idare tarafından davacı tarafa iadesi gerektiği, sözleşmenin 50.1 ve şartnamenin 57.maddeleri uyarınca davalının uğradığı zararın tazminini talep edemeyeceği, davalının sözleşmenin sona ermesinden sonra yeni bir ihale yaparak iki ihale arasındaki bedel farkını talep etmesinin mümkün olmadığı ve bu durumun davacıların zararın artmasına sebep oldukları şeklinde değerlendirilemeyeceği kanaatine varılmakla; Mahkememizin 22.01.2014 tarih, .... Sayılı kararı ile haklılığı kanıtlanan asıl davanın kabulüne, sübut bulmayan birleşen davanın ise; reddine karar verilmiş ise de; Mahkememiz kararı temyizen .... sayılı ilamı ile bozulmakla ve karar düzeltme talebi de reddedilmekle; dava dosyası Mahkememiz yeni esasına kaydedilerek yargılamaya devam olunmuştur.

Dosyamızda ... bozma ilamı dikkate alınarak farklı bir bilirkişi heyetinden rapor temin edilmiş, dosyamıza sunulan █████/2024 tarihli bilirkişi heyeti raporunda özetle; davacı-Birleşen davalı Ortak Girişim Şirketlerinden talep edebileceği fiyat farkının yapılan hesaplama sonucunda 21.434.100 USD olarak belirlendiği, asıl davalı-birleşen davacı idare tarafından söz konusu zararın 19.942.800,00 USD olarak talep edildiği, İhale ilan gideri ile Kamu ihale kurumu ihale gideri kalemi alacağı yönünden rapor içeriğinde belirtildiği üzere her iki kaleme ait sarf belgesi dosya kapsamında bulunmadığından, davacı idare'nin 17.143.20 USD ve ... Kurumu ihale gideri olarak ödenen 944,00-TL bedelli talepleri yönünden inceleme yapılamadığı, tazminat koşullarının mevcudiyeti hususunda yapılan incelemede taraflar arasında akdedilen █████/2007 tarihli sözleşmenin 42.5.3 maddesinde yer alan "4735 sayılı Kanunun 19,20,21 maddelerine göre sözleşmenin fesih edilmesi halinde, yükleniciler hakkında 4735 Sayılı Kanunun 26.hükümlerine göre işlem yapılır. Ayrıca sözleşmenin feshi nedeniyle idarenin uğradığı zarar ve ziyan yükleniciye tazmin ettirilir. İdare fesih işleminden sonra işi 4734 Sayılı kanunda belirlenen usullerden uygun olan biri ile ihale etmekte serbesttir. Geri kalan işlerin başka bir yükleniciye ihalesinden dolayı yüklenici hiçbir hak iddiasında bulunamaz." hükmünün hukuki değerlendirmesi ve takdirinin Mahkememize ait olduğu belirtilmiştir.

Bilirkişi heyeti raporu taraf vekillerine tebliğ edilmiş, taraf vekillerinin gerekçeli itirazları gözetilerek asıl dava konusu talep kalemleri ile birleşen dava konusu menfi zarar iddiası yönünden ve ilk ihale konusu sözleşmenin 2. İhaleden bağımsız ve ayrı bir ihale olup olmadığı, ilk sözleşmenin feshi sonrasında ve bu sözleşmenin feshi üzerine imzalanan sözleşme olarak kabul edilip-edilemeyeceği konularında farklı bir bilirkişi heyetine dosyamız tevdi edilerek bilirkişi raporu alınmıştır.

Dosyamıza sunulan █████/2025

tarihli bilirkişi heyeti raporunda özetle; asıl dava yönünden kesinleşmiş Yargı Kararı

bulunduğundan değerlendirme yapılmadığı, birleşen davanın İhale komisyonu kararı ve gerekçesi incelendiğinde, ihalenin

Yol İdaresi Başkanlığı’nın 12.03.2008 tarih, 12353 sayılı ... Oluru ile talep edildiği

ve sonrasında ... sayılı yazısı ile 30.000, 20.000

ve 12.000 ton olarak ayrı ayrı ihaleye çıkılmasının istendiği ve Yönetim Kurulu’nun 12.03.2008

tarih ve 5/63 sayılı oluru ile ... yetki verilerek, 06.05.2008 tarihinde

gerçekleştirildiği, bu nedenle ... tarafından asıl

sözleşmenin fesih tarihi olan 23.05.2008 tarihinden önce ve farklı sebeplerle yapıldığının

görüldüğünü, ihalenin devamı niteliğinde ihale olarak değerlendirildiğinde ise; yapılan hesaplamaya göre birleşen davacının asıl davacı-birleşen davalı ortak girişim şirketlerinden talep edebileceği fiyat farkının 14.506.500,00 USD olduğu mütalaa edilmiştir.

Bilirkişi heyeti raporu taraf vekillerine tebliğ edilmiş, taraf vekilleri gerekçeli itiraz dilekçelerini sunmuş ise de; dosya kapsamı ve sunulan bilirkişi raporları ile usul ekonomisi ilkesi birlikte dikkate alınarak taraf vekillerinin yeniden rapor alınması taleplerinin ayrı ayrı reddine karar verilmiştir.

Dosyamızda Mahkememiz'ce de benimsenen ve uyulmasına karar verilen Yargıtay bozma ilamı dikkate alındığında; asıl dava yönünden taraflar arasındaki sözleşmenin asıl davalı-birleşen davacı ... tarafından haklı sebeple feshedildiğinin ve asıl davanın reddi gerektiği tespit edilmiş olup asıl dava konusu teminatın iadesi isteminin haklılığı konusunda ayrıca bir inceleme ve değerlendirme yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

Birleşen davada ise; menfi zarar talep edildiğinden, bu konuda Mahkememiz'ce değerlendirme yapılarak öncelikle birleşen davalı ortak girişim şirketleri vekilinin menfi zarar talep koşullarının oluşmadığına yönelik itirazının değerlendirilmesi zorunludur.

Bu bağlamda, öncelikle belirtmek gerekir ki,; menfi zarar uyulacağı ve yerine getirileceğine inanılan bir sözleşmenin hüküm ifade etmemesi ve yerine getirilmemesi yüzünden güvenin boşa çıkması dolayısıyla uğranılan zarar olup borçlunun sözleşmeye aykırı hareket etmesi yüzünden sözleşme hüküm ifade etmemesi dolayısıyla ortaya çıkmaktadır. Burada alacaklının sözleşmenin hükümsüzlüğünden kaynaklanan zararının tazmini söz konusudur. Yerleşik içtihatlarda kabul edildiği üzere menfi zarar kavramına, sözleşmenin yapılmasına ilişkin giderler, sözleşmenin yerine getirilmesi ve karşılık edanın kabulü için yapılan masraflar, sözleşmenin yerine getirilmesi dolayısıyla (gönderilen şeyin kaybolması gibi) uğranılan zarar, sözleşmenin geçerliğine inanılarak başka bir sözleşme fırsatının kaçırılması dolayısıyla uğranılan zarar, başka bir sözleşmenin yerine getirilmemesi dolayısıyla uğranılan zarar ve dava masrafları, noter masrafı, karar pulu, KİK payı, gerçekleştirilen imalat bedeli, personel gideri vb. Zarar kalemleri girmektedir.

Öte yandan, zararın hesaplanmasında izlenecek yöntem, yüklenicinin yapmadığı kalan imalâtın ilk ihalede yükleniciden sonraki en düşük teklifi veren şirkete verilmiş olması halinde ödenmesi gereken bedelin (kaçırılan fırsat) hesaplattırılıp, fesih tarihinden itibaren dava dışı ikinci yükleniciye kalan işin verildiği ikinci ihalenin makul süre içerisinde yapılıp yapılmadığının, ikmâl inşaatının yaptırıldığı ikinci ihale ile birinci ihalenin aynı özellikleri taşıyıp taşımadığının özellikle imalâtın konusu ve niteliklerinin farklı olup olmadığının, ilk ihaleye dahil olmayan bir imalâtın ikinci ihaleye ilave imalât olarak dahil edilip edilmediğinin belirlenmesi, ikinci ihalenin makul süre içinde ve ilk ihale ile aynı koşul ve özelliklerde yapılması halinde olması gereken bedelin hesaplattırılarak bulunacak rakam ile kaçırılan fırsat olarak ilk ihalede yükleniciden sonra en düşük fiyatı veren teklif sahibine iş verilmesi halinde kalan işlerin tamamlattırılması için o teklif sahibine ödenmesi gereken bedel arasındaki farkın menfi zarar olarak hesaplanmasından ibarettir. Yerleşmiş içtihatlara göre eğer, ikinci ihale makul süreden çok sonra yapılmış ve böylece zararın artmasına iş sahibi neden olmuşsa, sözleşmeden dönülmesini müteakip, en kısa zamanda bu işin hangi tarihte ikinci ihaleye çıkarılabileceği ve böyle bir işin kaça yaptırılabileceği tespit edilerek, bu tarihte iş sahibinin ödemek zorunda kalacağı ikinci ihale bedeli ile iş sahibinin kaçırdığı fırsat arasındaki fark da, olumsuz zararın bir başka hesap tarzıdır. Yapılacak hesaplamalarda endeks kullanılmak suretiyle güncelleme yapılmasına gerek bulunmamaktadır. (... sayılı ilamı)

Menfi zarar yukarıdaki gibi alacaklının dönülen sözleşmeyi yapması nedeniyle uğradığı zarar olarak tanımlanınca doğal olarak alacaklının borçlu ile dönülen sözleşmeyi yapması ile uygun illiyet bağı içinde bulunan bütün zararlar menfi zarar kapsamına girer. ...

Bu bilgiler ve içtihatlar ışığında tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; birleşen davada davacı... tarafından taraflar arasında imzalanan asıl dava konusu █████/2007 tarihli sözleşmenin asıl davacı-birleşen davalı yüklenici ortak girişim şirketlerinin dava dışı kreditör ile yapılacak anlaşmanın imzalanmasını ve bu suretle de anılan sözleşmenin yürürlüğe girmesini engelleyici nitelikteki hukuka aykırı tutum ve davranışları sonucunda tek taraflı olarak ve haklı sebeple feshedilmesi sonrasında aynı konuda yeniden yapılan ihale ve imzalanan 2. sözleşmeye dayalı olarak menfi zarar talep edilmiş ise de; birleşen davada davacının menfi zarar talep koşullarının somut uyuşmazlıkta gerçekleşmediği anlaşılmaktadır. Zira, her ne kadar menfi zarar talebi yönünden uyulmasına karar verilen ... bozma ilamı dikkate alındığında; birleşen davacının █████/2007 tarihli sözleşmeyi fesihte haklı olduğu tartışmasız ise de; davacının menfi zararını talep edebilmesi için ilk ihale sonucunda imzalanan sözleşmenin feshinden sonra 2. İhalenin yapılması ve yeni sözleşmenin imzalanması gerekmektedir. Daha açık bir anlatımla, ancak ilk ihale konusu sözleşmenin feshinden sonra idare tarafından makul süre içerisinde ve aynı koşul ve özelliklerde yeni bir ihale yapılarak dava dışı farklı bir yüklenici ile idare arasında 2. sözleşmenin imzalanması durumunda yukarıda açıklanan menfi zarar hesaplama yöntemine uygun olarak yapılacak zarar hesaplamasının asıl davacı idare lehine hüküm altına alınması söz konusu olabilir.

Somut uyuşmazlıkta, dosyamıza sunulan █████/2025 tarihli bilirkişi heyeti raporunda da tespit edildiği üzere; asıl davacı-birleşen davalı ... tarafından taraflar arasındaki █████/2007 tarihli tip sözleşmenin █████/2008 tarih ve 8018 sayılı yazı ile tek taraflı olarak ve haklı sebeple feshinden önce ... Başkanlığı’nın 12.03.2008 tarih, 12353 sayılı ... Oluru ile ihale yapılmasının talep edildiği , bu kapsamda yine Yol İdaresi Başkanlığı’nın 12.03.2008 tarih, 82749 sayılı yazısı ile 30.000, 20.000

ve 12.000 ton olarak ayrı ayrı ihaleye çıkılmasının istenildiği, .... 12.03.2008

tarih ve 5/63 sayılı oluru ile Genel Müdürlüğe yetki verilmesi sonrasında 06.05.2008 tarihinde

ve henüz ilk ihale konusu sözleşmenin fesih tarihinden önce farklı bir yüklenici şirket ile sözleşme imzalanmak üzere 2. bir ihalenin yapıldığı, akabinde 2. İhale konusu işin TCDD Genel Müdürlüğü'nün █████/2008 tarih ve 9/93 nolu yönetim kurulu kararı ile 900Euro/ton birim fiyattan toplam 27.000.000 Euro bedel ile yüklenici ... firmasına ihale edildiği ve anılan şirket ile ... arasında █████/2008 tarih ve 02/1.15-154 (1) nolu sözleşmenin imzalandığı sabittir. Açıklanan olgulara göre; birleşen davada istemin dayanağı olan ilk ihale konusu iş nedeni ile imzalanan █████/2007 tarihli tip sözleşme henüz asıl davalı-birleşen davacı idare tarafından feshedilmeden iş sahibi TCDD tarafından yeniden ihale yapılarak sözleşme konusu ray alım işi dava dışı farklı bir yükleniciye ihale edilmiştir. Taraflar arasında imzalanan ve sonradan idare'nin feshettiği tip sözleşmenin 42.5.3 maddesi gereğince; "4735 Sayılı Kanunun 19,20,21 maddelerine göre sözleşmenin fesih edilmesi halinde, yükleniciler hakkında 4735 Sayılı Kanunun 26.hükümlerine göre işlem yapılır. Ayrıca sözleşmenin feshi nedeniyle idarenin uğradığı zarar ve ziyan yükleniciye tazmin ettirilir. İdare fesih işleminden sonra işi 4734 Sayılı kanunda belirlenen usullerden uygun olan biri ile ihale etmekte serbesttir. Geri kalan işlerin başka bir yükleniciye ihalesinden dolayı yüklenici hiçbir hak iddiasında bulunamaz." Somut olayda, asıl davacı-birleşen davalının ihale konusu ilk sözleşmeyi fesih tarihinden önce işi dava dışı yükleniciye farklı bir ihale yaparak ilk sözleşmenin feshinden sonra ihale ettiğine göre; ortada menfi zarar talebine dayanak oluşturabilecek ve ilk ihalenin devamı niteliğinde bir 2. İhale ve bu ihale konusu sözleşmenin bulunmamaktadır. Aksine 2. İhalenin gerçekleştirildiği tarih itibariyle ilk ihale konusu sözleşmenin feshi sonrasında imzalanan ve ilk sözleşme ile ifa edilmeyen edimin ifasının teminine yönelik olarak yapılan bir ihale niteliğinde olmadığı, ilk sözleşmenin henüz ayakta ve yürürlükte olduğu dönemde yapılan bağımsız bir ihale ve buna bağlı olarak sözleşmenin mevcut olduğu kanaatine varılmıştır. Henüz ilk sözleşmenin haklı fesih ile sona erdirilmesinden önce yapılan farklı bir ihale ile işin farklı bir yükleniciye ihale edilmesi halinde 2. ihale konusu işin sözleşmesi ilk sözleşmenin fesih tarihinden sonraki tarihli olsa dahi, her iki ihale ve imzalanan sözleşmelerin fiyat farkı ve ihale ilan giderlerine dayalı menfi zarar hesaplaması bağlamında birbirinin devamı ve tamamlayıcısı niteliğinde ihale ve sözleşmeler olarak kabulüne hukuken olanak bulunmamaktadır. Değinilen 2. ihalenin ve buna bağlı olarak dava dışı yüklenici .... İle imzalanan 2. sözleşme nedeni ile yapılan giderlerin doğrudan ilk ihale konusu sözleşmenin feshinden kaynaklandığı ve ilk ihalenin feshi ile uygun illiyet bağı içerisinde iddiası da dosya kapsamında usulen kanıtlanamamıştır. Bu nedenlerle; somut uyuşmazlıkta ilk ihalenin feshi olgusu ile aralarında illiyet bağı kurulamayan birleşen dava konusu 2. İhaleye ait fiyat farkı ve ihale ilan giderlerinin menfi zarar kalemleri adı altında birleşen davacı kurum lehine hüküm altına alınabilmesi hukuken olanak bulunmamaktadır. Bu itibarla, birleşen davacının haklılığı kanıtlanamayan birleşen davasının reddi gerektiği kanaatine varılmıştır.

Açıklanan gerekçelerle; yapılan yargılama ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Mahkememiz'ce de uyulmasına karar verilen Yargıtay bozma ilamında tespit edildiği üzere; dava dışı Hazine ile kreditör banka arasında mutabakata varılmasına rağmen asıl davacı-birleşen davalı şirketlerin dava dışı kreditör ... Bankasına yazdığı yazı ile muhtemel bir anlaşma için olumlu görüş alınmadığını bildirmesi üzerine kreditör bankanın sözleşmenin tüm koşulları oluşmasına rağmen davacının bu yazısı üzerine kredi verilmeyeceğini bildirdiği, bu nedenle davacının bu eyleminden dolayı kredi sözleşmesinin imzalanamaması nedeni ile asıl davacı.... tarafından sözleşmenin feshedildiği dikkate alındığında; asıl davacı-birleşen davalının asıl davalı yüklenici şirketlerin sözleşmeye aykırı tutum ve davranışı sonucunda sözleşmeyi tek taraflı olarak ve haklı sebeple feshettiğinin kabulü gerektiği kanaatine varılmakla; haklılığı kanıtlanamayan asıl davanın ve menfi zarar talep koşullarının oluştuğunun kanıtlanamamasına göre; birleşen davanın ayrı ayrı reddine dair aşağıdaki şekilde karar vermek ve hüküm oluşturmak gerekmiştir.

(Birleşen dava dosyamızda emsal nitelikteki... karar sayılı ilamı dikkate alınarak dava konusu hüküm altına alınan yabancı para alacağı yönünden harca esas dava değeri ile taraflar lehine takdir edilen vekalet ücreti davanın açıldığı tarihteki ... efektif satış kuru esas alınarak hüküm tarihindeki yürürlükteki AAÜT hükümleri gereğince hesaplanmıştır.)

HÜKÜM

: Gerekçesi yukarıda açıklanan nedenlerle;

A-ASIL DAVA YÖNÜNDEN

1-Davanın REDDİNE,

2-Alınması gerekli karar ve ilam harcı maktu 615,40-TL olup davacı tarafından peşin yatırılan 82.913,80-TL ile 8.141,55-TL tamamlama harcı olmak üzere toplam 91.055,35-TL harçtan mahsubu ile bakiye 90.439,95‬-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacılara İADESİNE,

3-Davacılar tarafından yapılan giderlerin kendi üzerinde bırakılmasına,

4-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükteki AAÜT gereğince nispi 602.555,04-TL vekalet ücretinin davacılardan alınarak davalıya verilmesine,

5-Dava kapsamında davalı tarafından yatırılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam 27.958,84-TL yargılama giderinin HMK 326/2.m. gereğince davacılardan alınarak davalıya verilmesine,

6-HMK 333.m. gereğince artan gider avansının karar kesinleştiğinde İADESİNE,

B-BİRLEŞEN ... ESAS SAYILI DOSYASI YÖNÜNDEN:

1-Davanın REDDİNE,

2-Alınması gerekli karar ve ilam harcı maktu 615,40-TL olup davacı tarafından peşin yatırılan 439.420,00-TL harçtan mahsubu ile bakiye 438.804,6‬0-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya İADESİNE,

3-Davacı tarafından yapılan giderlerin kendisi üzerinde bırakılmasına,

4-Davalılar kendilerini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükteki AAÜT gereğince nispi 928.745,77-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,

5-HMK 333.m. gereğince artan gider avansının karar kesinleştiğinde İADESİNE,

Dair; taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde verilecek dilekçe ile ... yasa yolu açık olmak üzere oybirliğiyle verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. █████/2025

...

YARGILAMA GİDERİ DÖKÜMÜ

1-Posta ve davetiye gideri

: 708,84-TL

2-Bilirkişi ücreti

:+ 27.250,00-TL

TOPLAM

: 27.958,84-TL