Bursa 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin, ticari satım sonrası çalındığı iddia edilen çekin davalıdan istirdadı davasına dair gerekçeli kararı.
Özet: Davacı, rızası dışında elinden çıktığını iddia ettiği 1.000.000 TLlik çekin iptali için açtığı davanın ardından, çeki ibraz eden davalıdan geri alınmasını ve kötü niyet tazminatı ödenmesini talep ederken; davalı ise çekin çalınma iddiasını reddederek, davacının çeki gönüllü olarak bir üçüncü şahsa ciro ettiğini, kendisinin çeki ticari ilişkiler neticesinde iyi niyetle devraldığını ve çek bedelinin cirolayan tarafından ödenmesiyle çekin artık kendi uhdesinde olmadığını belirterek davanın reddini istemektedir.
ESAS NO
: 2024/KARAR NO
: 2025/HAKİM
:KATİP
:DAVACI
:VEKİLLERİ
:Av.Av.Av.DAVALI
:VEKİLİ
: Av.DAVA
: İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)DAVA TARİHİ
: █████/2024KARAR TARİHİ
: █████/2025KARAR YAZIM TARİHİ
: █████/2025Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ
:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle
: ... Bankası A.Ş. .../... Şubesine ait, keşide yeri ... olan 30.11.2023 tarihli 1.000.000,00 TL (Birmilyon Türk lirası) tutarlı, keşidecisi ... V.K numaralı, keşidecisi ... olan seri numaralı çek müvekkil adına düzenlenmiş ve çek müvekkilin bilgisi dışında elinden çalındığını, İşbu çekin iptaline ilişkin tarafımızca ... 1.Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/ E. Sayısı ile Çek Zayi davası açılmış ve ilgili çeke ödeme yasağı koyulduğunu, akabinde ... 1.Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından bankaya yazı yazılmış ve söz konusu çekin davalı ... Orman Ürünleri Mobilya Malz. San. İç Ve Dış Tic. Ltd. Şti. Firması tarafından 30.11.2023 tarihinde ibraz edildiği bilgisi müzekkere yolu ile mahkemeye gönderildiğini, en nihayetinde ... 1.Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/ E. dosyasının 7.03.2024 tarihli celsesinde tarafımıza ilgili firmaya Çek İstirdatı açmak için ara karar ile süre verildiğini, bu nedenlerle ... Bankası A.Ş. .../... Şubesine ait, keşide yeri ... olan 30.11.2023 tarihli 1.000.000,00 TL (Birmilyon Türk lirası) tutarlı, keşidecisi ... V.K numaralı ... olan ... seri numaralı çekin davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE, yargılama giderleri ile ücreti vekaletin davalı yan üzerinde bırakılmasına karar verilmesini, davalı aleyhine %20'den aşağı olmamak kaydı ile kötü niyet tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;Davacı taraf lehtarı ve hamili oldukları, keşidecisi ... olan, ... seri numaralı, 30.11.2023 keşide tarihli ve 1.000.000,00 TL meblağlı çekin çalındığını iddia ettiğini, ancak davacı tarafın çalındığını iddia ettikleri çeke ilişkin bir savcılık dosya numarası bildirmediğini, oysa çek istirdatı davasında davacı taraf öncelikel iki hususu ispat etmekle yükümlü olduğunu, çekin rıza dışında elinden çıktığı hususu davalının çeki iktisabında kötüniyetli veya ağır kusurlu olduğu hususu, "Davacının öncelikle usulüne uygun delillerle çekin rızası dışında elinden çıktığını ispatlaması, bu iddiasını ispatlamasından sonra ise 6102 sayılı TTK'nın 792. maddesi uyarınca davalının bu çeki iktisabında ağır kusurlu veya kötüniyetli olduğunu ispatlaması gerekirken mahkemece belirtilen bu olgular üzerinde durulmadan eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeyle yazılı şekilde davanın kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiş, kararın davalı yararına bozulmasını gerektirmiştir." Yüksek mahkeme kararı gereği davacı, öncelikle çekin çalındığı iddiasını uygun delillerle ispatlaması gerektiğini, davacı tarafın dava dilekçesinde sadece soyut bir ifade ile"çek müvekkilin bilgisi dışında elinden alınmıştır" şeklinde bir beyanda bulunduğunu, çeki çalınan basiretli bir tacir, derhal savcılık makamına suç duyurunda bulunması gerektiğini, ancak davacı taraf dava dilekçesinin içerik kısmında ve deliller kısmında savcılık makamına suç duyurusunda bulunduklarına ilişkin bir ifade kullanmamıştır ve dosya numarası da bildirmediğini, kaldı ki davacı tarafın çekin çalındığına ilişkin iddiası da doğru olmadığını, zira, davacının ciro ederek çeki teslim ettiği ..., araç alım satımı yapan ve İnegöl'de tanınan bir kişi olduğunu, edinilen bilgiye göre davacı ..., ...'a bedelini nakit alarak bir araç sattığını, satmış olduğu aracın resmi devrinde sorun çıktığı için ... aracı davacı ...'a tekrar iade ettiğini, davacı ... da nakit olarak aldığı araç bedelini nakit olarak iade edememesi nedeniyle davaya konu çeki ciro ederek ...'a teslim ettiğini, netice olarak çekin davacının elinden rızası dışında çıkmadığını, müvekkil şirketin kötüniyetli olmayıp mutat ticari ilişkileri neticesinde ciro yoluyla davaya konu çeke hamil olduğunu, bunun aksini ispat, davacı tarafın yükümlülüğünde olduğunu, müvekkil şirket, yasal süre içerisinde çeki muhatap bankaya ibraz ettiğini, ancak çekin karşılıksız çıktığını, müvekkil şirketin çekin karşılıksız olması nedeniyle çeki kendilerine cirolayarak teslim eden ...'a müracaat ettiğini, donami ... Mobilya...Ltd.Şti. yetkilisi ... da çek bedelini müvekkil şirkete ödediğini, Çek bedelinin ... tarafından ödenmesi nedeniyle çek aslı, ...'a teslim edildiğini, dolayısıyla davaya konu çek, müvekkil şirketin uhdesinde olmadığını, bu nedenlerle açılan haksız davanın reddine, ücreti vekaletin ve yargılama giderlerinin davacı tarafa tahmiline karar verilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.DELİLLER
:Dava dilekçesi, cevap dilekçesi, tarafların karşılıklı beyan dilekçeleri, ... 1.Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/ E. Dosyası, yazılan müzekkere cevapları ve tüm dosya kapsamı.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE HUKUKİ SONUÇ:Dava, çekin istirdatına karar verilmesine ilişkindir. Taraflara usulüne uygun davetiye tebliğ edilerek taraf teşkili sağlanmıştır.Dava, 6102 sayılı TTK m. 792 hükmüne istinaden açılan çek istirdadı talebine ilişkindir.6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi;“Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup anılan kanunî hüküm bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır. Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddî hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır (). İstirdat davası olarak nitelenen bu dava, özü itibariyle menkullerin iadesini sağlamak için açılan menkul davası niteliğindedir. Medenî hukukta bu dava gasp, çalınma veya zayi hâllerinde sadece kötü niyetli değil, iyi niyetli hamile karşı da açılmakta ise de, kambiyo senetleri yönünden bir sınırlama getirilmiş ve aynî haklardaki genel prensipten ayrılmak suretiyle, söz konusu davanın yalnızca kötü niyetli veya senedi iktisabında ağır kusuru bulunan kimselere karşı açılabileceği esası benimsenmiştir. Bu tür davalarda, davacının senedin rızası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir (). Bu kapsamda yukarıda anılan kanunî düzenleme, emre yazılı çeklerle ilgili olarak, hâmile yazılı senetlere ilişkin 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 990. maddesine paralel bir koruma sağlamakta olup bahse konu maddeye göre, “Zilyet, iradesi dışında elinden çıkmış olsa bile, para ve hamile yazılı senetleri iyiniyetle edinmiş olan kimseye karşı taşınır davası açamaz.” Ancak hâmilin çeki kötü niyetle iktisap ettiği veya iktisabında ağır kusuru bulunduğu takdirde iade davası açılabilecektir. 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise, senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder. Yine, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir. Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur. Bu tür davalarda, çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir (Bkz. ... ...'nın █████/2021, E. 2017/-, K. 2021/ tarih ve sayılı kararı). █████/2024 tarihli duruşmada, davacı tarafça davalı aleyhine suç duyurusunda bulunulup bulunulmadığı hususunda davacı tarafa süre verilmiş ancak davacı tarafça beyanda bulunulmamış, dava dilekçesinde çekin çalındığı iddia edilmiş ise de bu hususta somut bir evrak sunulmadığı, davaya konu çeke istinaden herhangi bir soruşturma-cezai yargılaması bulunmadığı kanaatine varıldığı, TTK 792. maddeye göre davalının çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisabında ağır kusurlu bulunduğu hususlarının davacı tarafça ispatlanamadığı kanaatine varılmakla davanın reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.H Ü K Ü M
: Yukarıda açıklanan nedenlerle,1-Davanın REDDİNE,2-Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 615,40 TL nispi karar ve ilam harcının peşin alınan 17.077,50 TL'den mahsubu ile artan 16.462,10 TL'nin karar kesinleştikten sonra talep halinde davacıya iadesine,3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin kararın mahiyeti gereği kendi üzerinde bırakılmasına,4-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri bulunmadığından bu hususta bir karar verilmesine yer olmadığına,5-Davalı vekil ile temsil edildiğinden AAÜT'ye göre belirlenen 30.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,6-HMK'nın 333. Maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının hükmün kesinleşmesinden sonra ilgilisine iadesine,Dair taraf vekillerinin yüzüne karşı gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren HMK’nın 341. Ve 345. Maddeleri gereğince 2 haftalık yasal süre içinde ... Bölge Adliye Mahkemesi’ne ... açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. █████/2025Katip¸E-imzalıdır.Hakim¸E-imzalıdır.