Samsun Ticaret Mahkemesi, bedelsiz kalan çekten kaynaklanan menfi tespit davasında ispat yükünü ve ticari defterlerin delil niteliğini değerlendiriyor.
Özet: Davacı şirket, davalıya avans ödemesi olarak verdiği, ancak karşılığı malların teslim edilmemesi nedeniyle bedelsiz kaldığını iddia ettiği 55.000 TL bedelli bir çekten dolayı borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açmıştır; davalı taraf davaya cevap vermezken, mahkeme, çekin avans olduğu ve mal teslim edilmediği yönündeki ispat yükünün davacıda olduğuna dikkat çekerek, bu iddiaların yazılı deliller ve ticari defterler ile ispatlanması gerektiğini belirtmiş, ancak çekin ödenmesinin durdurulması yönündeki ihtiyati tedbir talebini reddetmiştir.
T.C. SAMSUN ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: ████████ Esas - ████████
T.C.SAMSUNASLİYE TİCARET MAHKEMESİ TÜRK MİLLETİ ADINA GEREKÇELİ KARARESAS NO
: ████████ EsasKARAR NO
: ████████HAKİM
: ...KATİP
: ...DAVACI
: ...VEKİLLERİ
: ...DAVALI
: ...VEKİLİ
: ...DAVA
: Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)DAVA TARİHİ
: █████/2016KARAR TARİHİ
: █████/2018KARARIN YAZ. TARİH
: █████/2018Davacı vekili tarafından davalı aleyhine açılan davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonucunda:GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ
:İddia ve savunmaların özeti;Davacı vekili tarafından █████/2016 tarihli dava dilekçesinde davalı ile davacı şirket arasında bulunan cari hesaba istinaden ... Şubesinden alınmış olan ... numaralı █████/2016 keşide tarihli ve 55.000,00 TL bedelli çekin tanzim edilerek davalıya verildiğini, ön ödeme amacıyla verilen iş bu çek karşılığı teslim edilmesi gereken malların teslim edilmediğini, çekin bedelsiz kaldığını, çekin iade edilmediğini, keşide tarihinin 2016 yılı olmasına rağmen halen ibraz da edilmediğini belirterek, çek bedelinin ödenmemesi hususunda da ihtiyati tedbir kararı verilmesini ve çek sebebiyle davalıya borcçlu olamdığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.Davalıya usulüne uygun olarak dava dilekçesinin tebliğ edildiği, cevap dilekçesi sunulmadığı görülmüştür.Toplanan deliller, dellilerin tartışılması ve değerlendirilmesi:Dava dilekçesi ekinde █████/2016 keşide tarihli, 55.000,00 TL bedelli Finansbank Samsun Şubesine ait olan bir adet çek sureti, iki sayfatan ibaret 2016 yılına ait muavin defter fotokopisi sunulmuştur.Mahkememizin █████/2017 tarihli ara kararı ile davacı vekilinin dava konusu çek nedeniyle açılacak takiplerin durdurulması ve çek bedellerinin ödenmemesi hususundaki ihtiyati tedbir talebinin reddine karar verilmiş, davacı vekilinin istinafı üzerine Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesinin ████████ esas ████████ karar sayılı istinaf başvurusunun esastan reddine dair ilamı dosyamız arasına gelmiştir.Davacının ticari defterleri üzerinde Mali Müşavir bilirkişi Yalçın ... aracılığıyla inceleme yaptırılmış, █████/2018 havale tarihli bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiştir.Dava, çekin bedelsiz kalması nedeniyle açılan menfi tespit davasıdır.Dosyanın incelenmesinde, davacının davalı ile aralarındaki ticari ilişki nedeni ile avans olarak verdiğini bildirdiği...seri numaralı █████/2016 keşide tarihli ve 55.000,00 TL bedelli çek karşılığı mal teslimi yapılmaması sebebiyle çekin belsiz kaldığını belirterek çek sebebiyle borçlu olmadığının tespitine karar verilmesi talebiyle bu davayı açtığı anlaşılmıştır.Davalının davaya cevap vermeyerek davayı inkar ettiği gözetildiğinde dosyadaki uyuşmazlık çekin avans olarak verilip verilmediği, çek karşılığı malların teslim edilip edilmediği ve buna göre bedelsiz kalıp kalmadığı noktalarındadır.6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 232/2 maddesine göre aksine yerel adet veya anlaşma yoksa satılanın hemen devralınması gereklidir. Yasanın 234. Maddesine göre de aksine sözleşme yoksa satılan alıcının zilyetliğine girince satış bedeli muaccel olur. Hukukumuzda peşin satış karinesi geçerli olup yasal düzenleme karşısında bedelin mal teslimi anında ödendiği kabul edilir. Aksinin ispatı, diğer bir deyişle davacının borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ettiği çekin karşı tarafa avans olarak verildiğini ancak malların teslim edilmediği iddiasının ispatı davacı üzerindedir. Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin istikrar kazanmış kararları da bu yöndedir.İspat yükü üzerinde olan davacı HMK'nın 220. ve devamı maddelerindeki senede karşı senetle ispat kuralları gereğince önce taraflar arasında akdi ilişki bulunduğunu, devamla dava konusu çeklerin satış sözleşmesi gereği satın alınan mallara karşı avans olarak ödendiğini, ispatlamak zorundadır. Senede karşı senetle ispat kuralları çerçevesinde davacı taraflar arasındaki akdi ilişkiyi ve dava konusu çeklerin avans olarak verildiğini ve malların teslim edilmediğini yazılı delillerle ispatlamak zorundadır. Ticari defterler de davacının iddialarını ispat için kullanılabilecek deliller arasındadır.Ticari defterler 6100 sayılı TTK'nın 222. Maddesinde düzenlenmiş olup madde metninde ticari defterlerin delil olma özelliği vurgulanmıştır. Düzenlemeye göre ticari defterlerin sahibi lehinne delil olabilmesi için tarafların tacir olması, ticair bir iş olması, defterlerin kanunen tutulması zorunlu defterler olması, defterlerin usulüne uygun şekilde açılış ve kapanış tasdiklerinin yaptırılmış olması, defter ve kayıtların birbirini doğrulaması, defterlerideki kayıtlar ile arka plandaki belgelerin birbirini doğrulaması ve diğer tarafın usulüne uygun tutulmuş defteri ile çelişmemesi veya karşı taraf defterinde kayıt olmaması gerekir. Defterler usulüne uygun tutulmamış olsa bile aleyhe kayıtlar sahibi aleyhine delil olur. Zira hiç kimse kendisi aleyhine borç üretmez.Davacı delil olarak ticari defterlere dayanmış olup verilen kesin süre içerisinde defterlerin ibraz edildiği, defterlerin açılış ve kapanış tasdiklerinin bulnup bulunmadığı, davaya konu çekin defterlerdeki kayıt durumu belirlendikten sonra, taraflar arasında akdi ilişki bulunup bulunmadığı, akdi ilişkinin devamı ve buna göre özellikle taraflar arasındaki alacak - borç ilişkisinin belirlenerek rapor tanzimi için dosya mali müşavir bilirkişi ...'na tevdi edilmiş, bilirkişi █████/2018 tarihli raporunda özetle; davacı şirketin 2016 yılına ait yevmiye defteri kayıtlarının sadece davalı şirket ile ilgili sahifelerinin sunulduğu, yevmiye defterlerinin tamamı incelemeye sunulmadığı için yasal süresi içerisinde açılış ve kapanış tasdikinin tespit edilemediği, defter kayıtlarında dava konusu █████/2016 keşide tarihli 55.000,00 TL tutarındaki ... nolu ...Şubesi çekinin █████/2016 tarih ve ...nolu yevmiye maddesinde davalı tarafından iade edildiğinin kayıtlı olduğunu, davacının mahkemeye sunmuş olduğu 2016 yılı yevmiye defteri kayıtlarında davalı şirket tarafından fatura düzenlenmediği davacı şirketin █████/2016 tarih itibariyle davalı şirketten avans karşılığı vermiş olduğu çeklerden dolayı 319.750,00 TL alacaklı olduğu; davalı şirketin 2016-2017 yıllarına ait e-yevmiye ve e-kebir defterlerinin yasal süresi içerisinde açılış ve kapanış tasdikinin yapıldığı, defterlerin usulüne uygun tutulduğu, davacı şirket tarafından düzenlenen dava konusu █████/2016 keşide tarihli 55.000,00 TL tutarındaki ... nolu ...Şubesi çekinin davalı şirketin kayıtlarında kayıtlı olmadığını bildirmiştir.Somut olayda davalı defterlerinde dava konusu çekin kayıtlı olmadığı, davacının defterlerin tamamının ibraz edilmemesi sebebiyle usulüne uygun tutulup tutulmadığı tespit edilmeyen ticari defterlerinde dava konusu çekin davalı tarafından iade edildiğinin kayıtlı olduğu, davacı defterleri usulüne uygun tutulmuş veya tutulmamış dahi olsa davacı defterlerindeki kaydın davacının aleyhine delil teşkil ettiği, davacının çekin avans olarak verildiğini ispatlayamadığı anlaşılmakla davanın esastan reddine karar vermek gerekmiş, alağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.H Ü K Ü M
:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere:1-Davanın REDDİNE,2-Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 35,90-TL red harcının peşin karar ilam harcı olarak alınan 939,27-TL'den mahsubu ile fazla alınan 903,37-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,4-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri bulunmadığından bu hususta hüküm kurulmasına yer olmadığına,5-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesince hesaplanan 6.400,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine,6-Kararın talep halinde Yazı İşleri Müdürü tarafından taraflara tebliğine,7-Kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde, müracaat etmeleri halinde kalemde, müracaat etmemeleri halinde dosyaya hesap numarası bildirmiş ise hesaba aktarmak sureti ile, hesap numarası da bildirilmemiş ise masrafı gider avansından karşılanmak sureti ile PTT vasıtasıyla adreste ödemeli olarak taraflara iadesine,Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde Samsun Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usülen anlatıldı.█████/2018Katip ...Hakim ...Bu belge 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında E-İMZA ile imzalanmıştır.