Adana BAM 9. Hukuk Dairesinin, menfi tespit davasında icra takibine konu çek bedelinin üçüncü kişiye ödenmesi sonrası borçluluğun tespiti için yapılan istinaf başvurusuna ilişkin kararı.
Özet: Bir şirket, hakkında başlatılan icra takibine konu çek bedelini, çekin güveni kötüye kullanma suçundan yürütülen bir ceza soruşturması sonucu orijinal hamiline iade edilmesinin ardından bu şahsa ödediğini belirterek borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açmıştır; davalı ise kendisinin iyiniyetli hamil olduğunu ve icra takibinin kesinleşmiş olması nedeniyle davacının borcunun devam ettiğini iddia etmiştir.
T.C. ADANA BAM 9. HUKUK DAİRESİ
T.C.ADANABÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ9. HUKUK DAİRESİDOSYA NO
: ████████KARAR NO
: ████████T Ü R K M İ L L E T İ A D I N AB Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R IBAŞKAN
: ... (...)ÜYE
: ... (...)ÜYE
: ... (...)KATİP
: ... (...)İNCELENEN KARARINMAHKEMESİ
: ADANA 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTARİHİ
: █████/2021NUMARASI
: 2021/... Esas ve 2021/...DAVACI
: ...VEKİLİ
: Av. ... -DAVALI
: ... -VEKİLİ
: Av. ... -DAVA KONUSU
: Menfi TespitİSTİNAF KARARININKARAR TARİHİ
: █████/2025KARAR YAZIM TARİHİ
: █████/2025Adana 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin █████/2021 tarih, 2021/... Esas ve 2021/... Karar sayılı kararı aleyhine istinaf başvurusunda bulunulmuş olup, dosya üzerinde yapılan istinaf incelemesi sonucunda;TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Adana 12. İcra Dairesi'nin 2016/... E. Sayılı takip dosyası ile müvekkil şirket aleyhine, davalı ... ve dava dışı ... tarafından kambiyo senetlerine mahsus takip başlatıldığını, takibe dayanak olarak müvekkil şirketin keşideci olduğu ... Bankası ... Şubesi/Adana bankasından verilen ... seri nolu 64.043,00 TL bedelli çekin tasdikli sureti sunulduğunu, çek aslı sunulmadığını, ayrıca çekin karşılıksız olduğu - ibrazının yapılmadığını, bu takibe karşı Adana 2. İcra Hukuk Mahkemesinde takibin iptali istemiyle dava açıldığını, mahkemece her iki davalı yönünden dayanak belgenin TTK'na göre ibraz olunmadığından bahisle takibin iptaline karar verildiğini, bu karara karşı davalılar istinaf başvurusunda bulunduğunu, istinaf incelemesi yapan Adana BAM 10. Hukuk Dairesi █████/2021 tarihili 2019/... E. 2021/... K. numarası ile istinaf başvurusunun kabulüne, yerel mahkeme kararının kaldırılmasına karar verildiğini, davanın kısmen kabulü ile davalı alacaklı ... yönünden takibin iptaline, davalı alacaklı ... aleyhine açılan davanın reddine karar verildiğini, karar temyiz yolu açık denildiğinden temyiz başvurusu yapılmış ise de Yargıtay 12. Hukuk Dairesi █████████ E █████████ K sayılı ilamı ile değer itibariyle kesinlik sınırının altında kaldığından temyiz başvurusunu reddine karar verildiğini, bu haliyle dava konusu Adana 12. İcra Dairesinin 2016/... E.sayılı dosyası halen ... yönünden ayakta olduğunu, haciz işlemleri devam ettiğini, dava süreci devam ederken, davaya dayanak çeke el koyan Yalova Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma neticesinde, katılanı - müştekisi ..., sanığı ... yönünden dava açıldığını, iş bu dava Yalova 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2017/... E. 2018/... K. sayısı ile görülmüş davada ... isimli şahsın güveni kötüye kullanma suçundan mahkumiyetine karar verildiğini, karar ile birlikte adli emanette bulunan dava konusu takibe dayanak çek aslının katılan ...'a iadesine de karar verildiğini, bu karar Yargıtay 15 CD █████████ E. █████████ K sayısı ile █████/2020 tarihinde onanmak suretiyle kesinleştiğini, karar uyarınca çek aslı ...'a geçtiğini, ...'ın ise çeki mahkemeden iade aldıktan sonra yetkili hamil sıfatıyla müvekkil şirkete müracatta bulunduğunu, durumu izah ettiği, karar örneklerini ibraz ettiği ve çek bedelinin kendisine ödenmesini istediğini, yapılan araştırma neticesinde ...'ın iddialarının doğruluğu anlaşılmış olduğundan müvekkil şirket █████/2020 tarihinde ...a takip konusu çek bedelinin ibrazı halinde, çek bedelinin şirkete ait hesaptan ...'a ödenmesini istediğini, aynı gün çek aslını bankaya ibraz eden ... çek bedelini tahsil ettiğini, takip sonrası süreçte maddi gerçeği araştıran Yalova 2. Asliye Ceza Mahkemesinde yetkili hamil olan çek aslı ... teslim edildiğini, çek bedelinin ödendiğini, çek aslı ilgili ... Şubesine iade edildiğini, dolayısıyla dava konusu Adana 12. İcra Dairesinin 2016/... E. Sayılı dosyasına dayanak çek dava dışı bir üçüncü kişiye(...) ait olması ve bu çekin bedelininde ödenmesi nedeniyle müvekkil şirketin dava konusu icra dosyasına konu borcu bulunmadığını, Adana 12. İcra Dairesinin 2016/... E. Dosyası yönünden İİK Md. 74/4 uyarınca icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi cihetinde ihtiyati tedbir Kararı verilmesini, Adana 12. İcra Dairesinin 2016/... E. Dosyasına konu alacak yönünden müvekkilin davalıya borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini, davalının takip tutarının %20'sinden aşağı olmamak üzere müvekkile tazminat ödemesine karar verilmesini, yargılama gideri ile ücreti vekaletin davalı yana yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; gerek hukuk mahkemesinde, gerekse ceza mahkemesinde müvekkilinin iyi niyetli hamil olduğu tartışmasız bir şekilde tespit edildiğini, Adana 12.İcra Dairesinin 2016/... E. sayılı dosyası kesinleştiğini, davacı şirketin; müvekkiline Adana 12.İcra Dairesinin 2016/... E. sayılı dosyası ile borçlu olduğu hukuki bir gerçek olduğunu, ceza mahkemesi hakiminin, davaya konu çek aslını katılan ...'a teslim etmesinin, takip hukuku açısından hiçbir önemi bulunmadığını, çek aslının ...'da bulunuyor olması, bu çek açısından, kendisinin son yetkili hamil ve çekin alacaklısı olduğuna ilişkin, hukuki bir karine olmadığını, davacı taraf; dosya münderecatı, kesinleşmiş mahkeme kararları birlikte değerlendirildiğinde iyi niyet karinesinden yararlanamayacağını, davacı şirket, takibin iptaline ilişkin, Adana 2.İcra Hukuk Mahkemesinin kararı kesinleşmemiş bulunduğundan, kararın kaldırılması halinde, takibin kendisi hakkında devam edeceği bilinci ile bu hatalı ve kanuna aykırı ödemeyi ...'a yaptığını, İstinaf Mahkemesi kararı ile İcra Hukuk Mahkemesi kararının kaldırılması ve takibin devamı kararı verilmesi olasılığını bildiğini, borçtan sorumlu olacağı bilincinde olduğunu, davacı şirket iyi niyet karinesinden ve iyi niyet iddiasından yararlanamayacağını, davacı şirket, bile isteye, ...'ın yetkili hamil olup olmadığı kesinleşmeden, çek bedelini ödediğini, istinaf aşamasında bulunan icra takibi ile ilgili sonuçlara katlanacağını, katlanmayı kabul iradesi ile ödemeyi yaptığını, davacı şirketin bu iddiası, hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, dava değerinin % 20'sinden aşağı olmamak üzere müvekkilin lehine kötü niyet tazminatı kararı verilmesine, yargılama giderlerinin, vekalet ücretinin, davacı şirketten alınarak, müvekkilim davalıya ödenmesi konusunda hüküm kurulmasını talep etmiştir.İLK DERECE MAHKEMESİ'NİN KARAR ÖZETİ :Adana 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin █████/2021 tarih, 2021/... Esas ve 2021/... Karar sayılı kararında, dava konusu çekin cirantacılardan ...'a aidiyetine ilişkin Yalova 2. Asliye Ceza Mahkemesi 2017/... E. 2018/... K. Sayılı dosyasında hüküm verildiğini, ilgili kararın kesinleştiğini, kesinleşmenin akabinde meşru hamilin çeki bankaya ibraz ettiğini, ibraz edilen çek bedelinin davacı hesabından ödendiği, meşru hamile karşı ödemede bulunan davacının dava konusu çek ve icra takibi nedeniyle borcu kalmadığı, dava konusu çek ve takip nedeniyle borçlu olmadığı gerekçesi ile davanın kabulüne davacının Adana 12. İcra Dairesi'nin 2016/... takip sayılı dosyası ile takip dosyasına dayanak olarak gösterilen █████/2014 keşide tarihli, ... seri numaralı, 64.043,00 TL bedelli çek gereğince davalıya borçlu olmadığının tespitine, yasal şartları oluşmayan kötü niyet tazminatı talebinin reddine karar verildiği anlaşılmıştır.DAVALI TARAFINDAN İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ :Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkemece verilen kararın hukuka aykırı olduğu, Asliye Ceza Mahkemesi'nin kararının ...'ın yetkili hamil olduğunu kanıtlamadığı, müvekkilleri bu yargılamaya dahil olmadığından maddi gerçeğin tam anlamı ile araştırılması ve yetkili hamilin bu ceza araştırması ile belirlenmesinin mümkün olmadığını, ceza mahkemesince verilen adli emanatteki çekin ...'a iadesi yönündeki kararın hukuken yetkili hamil belirlenmesinden ziyade ... hakkında verilen görevi kötüye kullanma cezasının feri niteliğinde olduğu, çek aslının ...'da bulunmuş olmasının o çekin ...'a ait olduğunu, o çekin yetkili hamilinin ... olduğunu göstermediği, davacı şirket, işbu davaya konu takibe ilişkin Adana 2. İcra Hukuk Mahkemesinin 2016/... E. Sayılı dosyası ile takibe ve ödeme emrine çekin usulüne uygun bankaya ibraz edilmediği" gerekçesi ile itiraz ettiğini, ilk derece mahkemesi davayı kabul etmiş ise de istinaf mahkemesi çekin süresinde bankaya ibraz edildiğini, çek aslının savcılık tarafından muhafaza altına alındığı ve mücbir sebep nedeniyle çek aslının takibe eklenmesinin mümkün olmadığını, bu nedenle ... açısından yerel mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmiş olup, işbu Bölge Adliye Mahkemesi kararı ile müvekkilin iyi niyetli ve yetkili hamil olduğunun tespit edildiğini, davacı şirketin takibin iptaline ilişkin Adana 2.İcra Hukuk Mahkemesinin kararı kesinleşmemiş iken, kararın kaldırılması halinde takibin kendisi hakkında devam edeceğini bildiği halde bu hatalı ve kanuna aykırı ödemeyi ...'a yapmış olduğunu, davacı bu ödemeyi yaparken İstinaf Mahkemesi kararı ile yerel mahkeme kararının kaldırılabileceğini ve takibin devamına karar verilebileceğini bildiğini, bu durumda müvekkile karşı borçtan sorumluluğun devam edeceğinin bilincinde olduğunu, bu sebeple davacı şirketin iyi niyet karinesinden ve iyi niyet iddiasından yararlanamayacağını, davacı şirketin, bile isteye, ...'ın yetkili hamil olup olmadığı kesinleşmeden, çek bedelini ödediğini ancak kararı veren ilk derece mahkemesince bu hususların hiç değerlendirilmeden hüküm kurulmuş olduğunu, açıklanan bu sebeplerle işbu kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.DELİLLER
:Adana 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin █████/2021 tarih, 2021/... Esas ve 2021/... Karar sayılı dosyası ve tüm dosya kapsamıHUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE :Dava, kambiyo senedinden kaynaklanan menfi tespit istemine ilişkindir.Davacı vekili dava dilekçesi ile, davacı aleyhine davalı ... ... ve dava dışı ... tarafından hakkında kambiyo senetlerine mahsus takip başlatıldığı, takibe karşı icra hukuk mahkemesinde takibin iptali istemi ile dava açıldığı, alacaklı ... yönünden takibin iptaline, ... aleyhine açılan davanın reddine karar verildiği, bu suretle ... yönünden takibin ayakta olduğu, dava süreci devam ederken davaya konu çeke el konulduğu, Yalova Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma neticesinde dava açıldığı, Yalova 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2017/... Esas 1018/... Karar sayılı kararı ile ...'ın güveni kötüye kullanma suçundan mahkumiyetine, dava konusu takibe dayanak çek aslının katılan ...'a iadesine karar verildiği, ...'ın yetkili hamil sıfatıyla davacıya müracatta bulunduğu, çek aslının ibrazı ile çek bedelinin ...'a ödendiği, çek bedelinin ödenmesi nedeniyle davacının icra dosyasına konu borcunun bulunmadığı belirtilerek davacının borçlu olmadığının tespitine karar verilmesi talep edilmiş, davalı ise ... 'ın çeki ciro ederek ...'a teslim ettiği, ...'ın da borcuna karşılık olarak davaya konu çeki ...'e ciro ettiği, ...'in de çeki tahsil amaçlı olarak ...'a ciro ettiği, çek ödeme tarihinde çekin tahsil edilemediği gibi kararkola götürüldüğü, iyiniyetli hamil olduğunu, çek aslının ...'da olmasının çekin yetkili hamilinin ... olduğunu göstermediğini savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.İlk derece mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiş ve iş bu karara karşı davalı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulduğu anlaşılmıştır.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülen istinaf sebepleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer. Davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, yani bu hukukî ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer. Çünkü hukukî ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 190; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m.6).Fakat, menfi tespit davasını açan davacı (borçlu), davalının (alacaklı) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkinin hiç doğmadığını iddia etmeyip, bilakis bu ilişkinin doğduğunu bildirerek başka bir nedenle hukukî ilişkinin geçersiz olduğunu veya son bulduğunu ileri sürmekte ise bu iddiayı ispat yükü TMK’nın 6. maddesi gereğince davacıya düşer. Örneğin; alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer. Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru-El Kitabı, s.370 ilâ 372).6102 sayılı TTK'nın 646.maddesi "Kıymetli evrakın borçlusu, ancak senedin teslimi karşılığında ödeme ile yükümlüdür. Hile veya ağır kusuru bulunmadıkça borcu, vade geldiğinde, senedin niteliğine göre alacaklı olduğu anlaşılan kişiye ödemede bulunmakla borcundan kurtulur." şeklinde düzenlendiği,Dosyadaki belgelere, kararın dayandığı delillerle, usul ve yasaya uygun gerektirici nedenlere göre kanunun olaya uygulanmasında ve gerekçede hata edilmediği, ihtilafın doğru olarak tanımlandığı, Adana 12. İcra Müdürlüğü 2016/... sayılı takip dosyası ile davacı hakkında kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatıldığı, takip dayanağının ... ... Şubesine ait keşidecisi davacı ... Şti olan 23.07.2014 keşide tarihli, 64.043,00 TL bedelli çek olduğu, Yalova 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2017/... Esas 2018/... Karar sayılı kararı ile davaya ve takibe konu olan çek nedeniyle sanık ... hakkında beraat, sanık ... hakkında ise güveni kötüye kullanma suçundan mahkumiyet kararı ile dava konusu çek aslının katılan ...'a teslimine karar verildiği, Yalova 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nce verilen karar kesinleştiği, kararın kesinleşmesinden sonra 14.08.2020 tarihinde ... tarafından çekin bankaya ibraz edilmesi üzerine davacının hesabından ödendiği, kesinleşen ceza mahkemesi kararı ile çek aslını elinde bulunduran dava dışı ... 'a ödemede bulunan davacı keşidecinin hile veya ağır kusurlu olduğu da ispatlanamadığından dava ve takip konusu çekten borçtan kurtulduğunun kabulü gerektiği, bu durumda mahkemece meşru hamile karşı ödemede bulunan davacının dava konusu çek ve icra takibi nedeniyle borcu kalmadığı kabul edilerek davanın kabulüne karar verilmiş olmasının usul ve yasaya uygun olduğu, davalı vekilinin aksi yöndeki istinaf sebeplerinin yerinde olmadığı anlaşılmıştır.Yukarıda belirtilen sebeplerle İlk Derece Mahkemesi'nce verilen kararın usul ve yasaya uygun olduğu davalı vekilinin istinaf sebeplerinin yerinde olmadığı anlaşıldığından davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.HÜKÜM
: Yukarıda gerekçesi açıklandığı üzere :1-6100 sayılı HMK'nin 353/1-b-1 maddesi gereğince davalı vekilinin ilk derece mahkemesi kararına ilişkin istinaf başvurusunun ESASTAN REDDİNE,2-b)-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 5.077,40.TL nisbi istinaf karar harcından peşin alınan 1.279,50 .TL harcın mahsubu ile bakiye 3.797,90.TL nisbi istinaf karar harcının davalıdan tahsili ile HAZİNEYE İRAT KAYDINA,3-6100 sayılı HMK'nin 326/1 maddesi gereğince istinaf eden davalı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin kendi üzerine BIRAKILMASINA,4-6100 sayılı HMK'nin 330. maddesi gereğince inceleme duruşmasız yapıldığından vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,5-6100 sayılı HMK'nin 333. maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının İlk Derece Mahkemesince İADESİNE,6-6100 sayılı HMK'nın 359/4 maddesi gereğince kararın kesin olması nedeniyle ilk derece mahkemesince taraf vekillerine TEBLİĞİNE,Dair, 6100 Sayılı HMK'nun 353/1-b-1 maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliğiyle; 6100 Sayılı HMK'nun 362/1-a maddesi gereğince kesin olmak üzere karar verildi.█████/2025...Başkan...¸e-imzalıdır...Üye...¸e-imzalıdır...Üye... ¸e-imzalıdır...Katip...¸e-imzalıdır