danıştayın, belediyenin hurda karşılığı yıkım ihalesinin mke a.ş.nin kanuni hurda satın alma tekeli nedeniyle iptal edilmesi kararına ilişkin temyiz incelemesi.

Danıştayın, belediyenin hurda karşılığı yıkım ihalesinin MKE A.Ş.nin kanuni hurda satın alma tekeli nedeniyle iptal edilmesi kararına ilişkin temyiz incelemesi.

Özet: Bu hukuki evrak, Ankara Büyükşehir Belediyesinin heyelan bölgesindeki binaların geri dönüşüm malzemesi karşılığı yıkım işi ihalesinin, Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş.ye (MKE A.Ş.) devredilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptali davasını ele almaktadır; ilk derece mahkemesi, yasalara göre kamu kurumlarının hurda malzemeleri MKE A.Ş.ye satmakla yükümlü olduğunu belirterek ihalenin hukuka aykırı olduğuna ve hurda malzemelerin MKE A.Ş.ye devredilmesi gerektiğine hükmetmiş, belediye ise yıkımın riskli ve maliyetli olduğunu, tasarruf tedbirleri kapsamında hareket ettiğini savunarak kararı temyiz etmiştir.

Danıştay 13. Daire Başkanlığı █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONÜÇÜNCÜ DAİRE

Esas No

:█████████

Karar No

:█████████

TEMYİZ EDEN (DAVALI)

: ... Büyükşehir Belediyesi

VEKİLİ

: Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI)

: ... A.Ş.

VEKİLİ

: Av. ...

İSTEMİN KONUSU

: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem

: Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca █████/2024 tarihinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 36. maddesi uyarınca kapalı teklif usulüyle gerçekleştirilen "Kanuni Mahallesi Heyelan Bölgesinde Bulunan 9 Adet Binanın Geri Dönüşüm Malzemesi Karşılığı Yıkım İşi" ihalesinin ve yıkımdan çıkacak hurda malzemenin Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş.'ye (MKE A.Ş.) devredilmesine yönelik başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti

: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun, 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi Ve Satın Alınması Hakkında Kanun ile █████/1971 tarih ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve █████/2001 tarih ve ███████ sayılı Genelge hükümlerinden, resmi daire ve idareler, iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerinin, malik oldukları her çeşit maden hurdaları ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılmayacak bir hale gelmiş bulunan muharrik ve müteharrik araçlarının kendi ihtiyaçlarından fazlalarının MKE AŞ'ye satılmasının zorunlu olduğunun anlaşıldığı;

Bu durumda, kamu tüzel kişiliğini haiz bir resmi kurum olan davalı idareye ait ve █████/2024 tarihli ihaleye konu muhtelif hurda malzemelerin davacıya satılmasının gerektiği, dolayısıyla anılan malzemelerin yıkım işi karşılığı satışının 2886 sayılı Kanun'a tabi olarak yapılacak herhangi bir ihaleye konu edilemeyeceği dikkate alındığında, söz konusu ihalenin iptali ile ihaleye konu yapıların yıkılmasıyla ortaya çıkacak olan hurda vasfındaki malzemenin davacı şirkete devredilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

: Davalı idare tarafından, heyelan bölgesinde bulunan binaların yıkım işinin aşırı riskli olduğu, riskli yıkım işini gerçekleştirecek tecrübe ve nitelikte personelin ve ekipmanın idareleri bünyesinde bulunmadığı, Tasarruf Tedbirleri Genelgesi kapsamında öz kaynakların harcanmasından kaçınıldığı, yıkım sonrası ortaya çıkacak malzemenin temiz hurda olmadığı, yıkım işinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında harcama yapmak suretiyle gerçekleştirilmesi halinde maliyetinin çok yüksek olacağı, yıkımı kendileri tarafından yapılan binalara ilişkin maden hurdalarının MKE AŞ'ye satıldığı, 2024 yılı Temmuz ayında davacı şirkete 1.000 ton hurda malzeme satıldığı, Bursa Büyükşehir Belediyesi, Adalet Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı gibi bir çok kamu kurumu tarafından hurda malzeme karşılığı yıkım ihalelerinin yapıldığı, 2886 sayılı Kanun uyarınca yapılacak yıkım ihalelerinin kamunun yararına olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

: Davacı tarafından, 3284 ve 7330 sayılı Kanunlar uyarınca, davalı idarece yapılması gereken işin, ihaleye konu binaların yıkımını kendi bütçesi ile gerçekleştirmek, yıkım sonucu ortaya çıkan molozdan; beton, asfalt, tehlikeli atık, ahşap, cam, demir, çelik ve benzeri malzemeleri ayrıştırmak, hurda geri dönüştürülebilir niteliği haiz malzemelerin teslim ve satın alım işlemlerinin yapılması için MKE AŞ'ye bildirimde bulunmak, hurda/geri dönüştürülebilir niteliği haiz olmayan malzemeleri ise yeniden değerlendirmek yahut bertaraf tesislerine göndermek olduğu, onun yerine mevzuat dolanılarak yıkım işi karşılığı hurda satış sözleşmesi yapıldığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca "Kanuni Mahallesi Heyelan Bölgesinde Bulunan 9 Adet Binanın Geri Dönüşüm Malzemesi Karşılığı Yıkım İşi" ihalesi, █████/2024 tarihinde 2886 sayılı Kanun'un 36. maddesi uyarınca kapalı teklif usulüyle gerçekleştirilmiş, █████/2024 tarihinde 1.900.000,00-TL bedelle sözleşme imzalanmıştır.

MKE A.Ş. tarafından █████/2024 tarihli yazı ile davalı idareden, 7330 ve 3284 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, hurda malzeme karşılığı yıkım ihalesinin iptal edilerek, yıkımdan çıkacak hurda malzemenin kendilerine devrinin sağlanması istenmiştir.

Davacının başvurusu, ihaleye konu binaların heyelan bölgesinde bulunduğu, aşırı riskli yıkım işini gerçekleştirecek tecrübe ve nitelikte personelin ve ekipmanın idareleri bünyesinde bulunmadığı, yıkım işinin 4734 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirilmesinin maliyetinin çok yüksek olacağı ve Tasarruf Tedbirleri Genelgesi kapsamında öz kaynakların kullanılmasından kaçınıldığı, yıkım sonrası ortaya çıkacak malzemenin temiz hurda olmayacağı belirtilerek davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle reddedilmiştir.

Bunun üzerine, █████/2024 tarihinde gerçekleştirilen ihalenin ve devir talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, "Demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, aleminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hale gelmiş bilümum muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasını yasak etmiye Cumhurbaşkanı salahiyetlidir. Bu maddelerin memleket içinde satılması serbesttir."; 2. maddesinde, "Resmi daire ve müesseselerde birinci maddede yazılı mevaddan kendi ihtiyaçlarından fazla olanlar, 2490 sayılı Kanun'un 66'ncı maddesine göre askeri fabrikalara devredilir." kuralı yer almıştır.

Mülga 5591 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Kanunu'nun 18. maddesinde, Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü ve grup müdürlüklerinin bütün menkul ve gayrimenkul malları ile alacak ve borçlarının ve çeşitli kanun ve tüzüklerle Askeri Fabrikalara tanınmış olan bütün hak ve yetkilerin Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna intikal edeceği kurala bağlanmıştır.

█████/2021 tarih ve 31530 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un "Görev ve yetki" başlıklı 4. maddesinin 4. fıkrasında, “Şirket ikili veya çok taraflı anlaşmalar gereği yabancı ülkeler tarafından Türkiye’de bırakılanlar ile kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkları, ekonomik değer taşıyan metal dışı (evsel nitelikte olmayan) mal ve malzemeleri; birinci fıkrada belirtilen faaliyetleri gerçekleştirmek için gerekli olan malzemelerin üretilmesinde ham madde olarak kullanmak ve gerektiğinde piyasada değerlendirmek üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlarından satın alabilir veya devralabilir. Bu fıkrayla ilgili hususlar hakkında █████/1937 tarihli ve 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.” kuralına yer verilmiştir.

█████/1984 tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Ana Statüsü'nün "Teşekkülün Amaç ve Faaliyet Konuları" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının yedinci bendinde, resmi daire ve idareler, iktisadi devlet teşebbüsleri, müesseseler ve bağlı ortaklıklar, uluslararası ikili anlaşmalara giren kuruluş ve teşekküllerin hurdaya ayırdıkları her türlü maden, malzeme, araç ve gereçleri toplamak, değerlendirmek ve kullanmak, MKE Kurumu'nun faaliyet konuları arasında sayılmıştır.

█████/1971 tarih ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nda, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerinin malik oldukları her çeşit maden hurdaları ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılmayacak bir hale gelmiş bulunan muharrik ve müteharrik araçlarının kendi ihtiyaçlarından fazlalarının, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu tarafından altı ayda bir piyasa etütlerine dayanılarak yapacağı tespit ve teklif ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca kabul edilecek fiyatlarla adı geçen Kuruma satış suretiyle devredileceği belirtilmiştir.

Öte yandan, █████/2001 tarih ve ███████ sayılı Genelge'de, 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı hükümleri çerçevesinde her türlü hurda malzemenin, kamu kurum ve kuruluşlarınca Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Hurda Sanayi İşletmeleri A.Ş.'ye (Hurdasan A.Ş.) satış suretiyle devri öngörülmüştür.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasında, kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkların, ekonomik değer taşıyan ve evsel nitelikte olmayan metal dışı mal ve malzemelerin, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi tarafından, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlardan satın alınabileceği veya devralınabileceğinin kurala bağlandığı, ancak Kanun'da, belirtilen mal ve malzemelerin anılan şirket tarafından satın alınması veya devralınması yönünde bir zorunluluk bulunmadığı gibi kamusal yükümlülüğe tabi olan idareler yönünden de aynı mal ve malzemelerin davacıya satış veya devir zorunluluğunun bulunmadığı anlaşılmaktadır.

7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasının son cümlesinde bu fıkrayla ilgili hususlar hakkında 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş olup, anılan Kanun'da demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, aleminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasının yasaklanabileceği, bu maddelerin memleket içinde satılmasının serbest olduğu, ayrıca, resmi daire ve müesseselerin de bu madde ve malzemelerden kendi ihtiyaçlarından fazla olanları askeri fabrikalara devredeceği, askeri fabrikalar teşkilatına arz ve teklif olunan hurda malzemenin de Kanun'da belirlenen fiyat ve şartlara göre satın alınmasının zorunlu olduğu kurala bağlanmıştır.

3284 sayılı Kanun ile 7330 sayılı Kanun ve diğer mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin Makine ve Kimya Endüstrisi AŞ'ye devretmekle yükümlü oldukları maden hurdalarının, 3284 sayılı Kanun'da belirtilen maden hurdaları ve bunların hurda halindeki halitaları ile kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtalarla sınırlı olduğu, başka bir anlatımla, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin 3284 sayılı Kanun'da belirtilenlerin dışındaki mal ve malzemeleri davacı şirkete devretme zorunluluğunun bulunmadığı, yine, davacı şirketin de kamu idarelerine ait olup 3284 sayılı Kanun kapsamında kalan mal ve malzemeleri satın alarak devir alma zorunluluğu olduğu halde, anılan Kanun kapsamında olmayan emtiayı devralma zorunluğunun bulunmadığı anlaşılmaktadır.

. Buna göre, davalı idarenin █████/2024 tarihinde 2886 sayılı Kanun uyarınca kapalı teklif usulüyle gerçekleştirdiği ihaleye konu işin, hurda bedeli karşılığı bina yıkım ve hafriyatın kaldırılması işi olduğu, yıkım tamamlandığında ortaya çıkacak enkazın bir kısmının maden hurdası niteliğinde olabileceği öngörülmekle birlikte ihale tarihi itibarıyla ortada 3284 sayılı Kanun gereğince MKE'ye satışı zorunlu olan malzemenin bulunmadığı, anılan Kanun'da belirtilen maden hurdaları ve bunların hurda halindeki halitaları ile kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtaların MKE AŞ'ye satışı zorunluluğunun, bina yıkımından sonra ortaya çıkabilecek maden hurdasını kapsamadığı, başka bir anlatımla, bu durumun resmi daire, idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştireceği hurda malzeme karşılığı yıkım işi ihalelerine engel teşkil etmediği, 3284 sayılı Kanun'un idarelere getirdiği maden hurdasının MKE AŞ'ye devrine ilişkin yükümlülüğün, idarelerce yıkım işinin bütçelerinden harcama yapmak suretiyle gerçekleştirilmesi ve sonrasında enkazın ayrıştırılması suretiyle ortaya çıkacak maden hurdasının MKE AŞ'ye devrinin zorunlu kılınması yönünde kabulünün kamu yararına uygun düşmeyeceği sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, söz konusu binaların yıkımı işinin hurda bedeli karşılığı ihale edilmesinde hukuki bir engel bulunmadığından, davalı idarece █████/2024 tarihinde gerçekleştirilen ihalede ve davacı tarafından ihalenin iptal edilerek yıkımdan çıkacak hurda malzemenin kendilerine devredilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık, ihalenin ve dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU

Açıklanan nedenlerle;

1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;

2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,

3. DAVANIN REDDİNE,

4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ...-TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,

5. ... TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,

6. Posta giderleri avansından artan tutarın taraflara iadesine,

7. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,

8. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), █████/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.