İstanbul Anadolu 3. Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen ticari satımdan kaynaklı menfi tespit davasında, mahkemenin görevli olup olmadığı hususu değerlendirilirken davacının tacir olmadığı anlaşılmıştır.
Özet: Bu menfi tespit davasında, mahkeme, davanın ticari niteliğini ve kendi görevini resen değerlendirmiştir. Mutlak ve nispi ticari davaların şartlarını detaylıca açıklayan mahkeme, davalı şirket tarafından başlatılan icra takibine konu alacağın ticari satımdan kaynaklansa da, davacının tacir vasfını taşımadığı tespitini yapmıştır. Vergi dairesi kayıtlarına göre davacının tacir olmadığı anlaşıldığından, davanın nispi ticari dava kriterlerini karşılamadığı ve bu durumun mahkemenin görev alanına girip girmediği konusunda kapsamlı bir hukuki inceleme yürüterek, önceki bir görevsizlik kararının ardından kendi görevini belirleme sürecini ele almıştır.
T.C. İstanbul Anadolu 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO
: ████████ EsasKARAR NO
: ████████DAVA
: Menfi Tespit (Ticari Satımdan Kaynaklanan)DAVA TARİHİ
: █████/2024KARAR TARİHİ
: █████/2025Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ
:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davalı şirket tarafından müvekkilinin aleyhine alacak iddiası ile --------- İcra Müdürlüğünün --------- E. Sayılı dosyası üzerinden icra takibine girişildiğini, müvekkilinin alacaklı olarak görünen firmaya ödenmesi gerekli hiçbir borcu bulunmadığını, öte yandan takipte işlemiş faiz olarak talep edilen oran ve bu orana tekabül eden tutar tüketici mevzuatına ve BK.md.120 amir hükümlerine açıkça aykırılık teşkil ettiğini, huzurdaki dava menfi tespit davası olup Yargıtay Kararlarında izah ve ilam olunduğu üzere borcun bulunmadığı iddiası ile açılan menfi tespit davalarında genel kuraldan ayrık olarak ispat külfeti davalı alacaklı yana yüklendiğini, bu anlamda; müvekkilinin aleyhine girişilen takipten kaynaklı davalı yana herhangi bir borcu bulunmayıp, davalı yanın soyut şekilde ileri sürdüğü alacağını ispat etme yükümlülüğü bulunmadığını bu nedenle davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE
:Dava;hukuki niteliği itibariyle menfi tespit davasıdır.---------- sayılı kararı ile Görevsizlik kaarı verilerek mahkememize gönderilmiş, mahkememizin----------- Esas sırasına kaydedilmiştir. Görev dava şartı olup, Mahkemece her aşamada re'sen nazara alınması gerektiğinden, öncelikle Mahkememizin görevli olup olmadığını tartışmak gerekmiştir.Bilindiği gibi, bir davanın Ticaret Mahkemelerinde görülebilmesi için açılan davanın mutlak veya nisbi ticari davalardan olması gerekmektedir. Mutlak ticari davalar, 6102 sayılı TTK'nun 4. Maddesi uyarınca TTK'da düzenlenmiş olan bütün hususlardan doğan davalar ile TTK'nun 4. Maddesinde belirtilen özel kanunlardaki davalardır. Nisbi ticari davalar ise, her iki tarafın tacir olduğu ve dava konusu uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesi ile ilgili olduğu davalardır. Öte yandan 6335 sayılı Kanunun 2. Maddesi ile 6102 Sayılı TTK.'nın 5. maddesinin 3 ve 4 nolu fıkraları değiştirilerek Ticaret Mahkemeleri ile Asliye Hukuk Mahkemeleri arasındaki iş bölümü ilişkisi görev ilişkisine dönüştürülmüştür ve görev hususu HMK'nun 114/c maddesi uyarınca dava şartlarından olup yargılamanın her aşamasında re'sen dikkate alınır. Eldeki davanın, fatura alacağına ilişkin başlatılan icra takibine davalının yapmış olduğu itirazın İİK 67 maddesi gereğince iptali ile icra inkar tazminatı istemi olduğu anlaşılmıştır. Bu nedenle dava, mutlak ticari dava değildir. Bu durumda işbu dava bakımından nisbi ticari dava koşullarının araştırılıp değerlendirilmesi gerekmektedir.Mutlak ticari davalar; kanunda sınırlı sayıda sayılmış olup, nispi ticari davalar da her iki tarafın tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işletmelerine ilişkin olması şartına bağlı tutulmuştur. İşyeri olan her şahsın aynı zamanda tacir olduğu söylenemez. Tarafların, esnaf olup olmadığının araştırılarak görev hususununu değerlendirmek gereklidir.İlgili vergi dairesine müzekkere yazılarak davacının hangi usulle defter tuttuğu (bilanço-işletme) yıllık mal alış satış miktarı, esnaf sınırını aşıp aşmadığı, tacir olup olmadığı hususunda bilgi verilmesi istenmiştir. --------- Vergi Dairesi cevabı ve dosyanın incelenmesinde, davacının tacir olmadığı anaşılmıştır.6102 sayılı TTK hükümlerine göre; ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir (TTK 11/1). Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır, Bakanlar Kurulunca çıkarılacak kararnamede gösterilir (TTK 11/2). Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten gerçek kişiye tacir denir (TTK 12/1). İster gezici olsun ister bir dükkânda veya bir sokağın belirli yerlerinde sabit bulunsun, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri 11 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca çıkarılacak kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi esnaftır (TTK 15/1).5362 nolu Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 3. maddesinde Esnaf ve Sanatkâr: İster gezici ister sabit bir mekânda bulunsun, ----------- Kurulunca belirlenen esnaf ve sanatkâr meslek kollarına dahil olup, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasına dayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunan meslek ve sanat sahibi kimseler, olarak tanımlanmıştır.Her ne kadar------------sayılı karar ile ----------- İcra Müdürlüğü'nün ----------- Esas sayılı takip dosyasında müşterek borçlu olarak görünen ----------- Şti. ile birlikte, takip dosyasında alacağın kaynağı olarak "baklava ve tepsiler parası 37.467,00-TL" ibaresine yer verildiği,yine taraflar arasındaki arabuluculuk tutanağının incelenmesinde de ticari arabuluculuk yolunun işletildiği ve görüşmelerin konusu olarak da "ticari amaçla üretilip satılan baklavanın başvurucu taraflarca yine ticari amaçla satın alınmasından sonra bedelinin ödenmemesi nedeniyle" gerekçesinin gösterildiği, dolayısıyla alacağın kaynağının davacı ile dava dışı şirketin borcundan kaynaklı olduğu ve dava dışı şirketin ticaret şirketi olması nedeniyle görevsizlik kararı verilerek dosya mahkememize gönderilmiş ise de,Somut olayda; mahkememiz dosyasında davacının ... olduğu , icra dosyasında ki diğer borçlu ----------- Şti.'nin taraf olmadığı , davacının tacir kaydının olmadığı, vergi dairesine yazılan müzekkereye göre de, davacı ...'ın █████/2003 tarihi itibariyle faaliyetini terk ettiği, herhangi bir mükellefiyet kaydı bulunmadığı bildirilmiş olup, davacının tacir olmamasından dolayı davanın nispi ticari dava niteliğinde olmadığı, söz konusu alacağa yönelik davanın genel mahkeme olan Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülmesi gerektiği anlaşıldığından görevsizlik kararı verilerek aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.HÜKÜM
:Yukarıda açıklandığı üzere;1-Mahkememizin görevsizliği nedeniyle HMK.'nın 114(1)/c maddesinin yollamasıyla HMK.'nın 115(2). maddesi uyarınca davanın dava şartı yokluğu nedeniyle USULDEN REDDİNE,2-HMK.'nın 20. maddesi uyarınca, iş bu kararın kesinleştiği tarihten itibaren iki haftalık süre içerisinde başvuru halinde, dava dosyasının görevli ----------- Asliye Hukuk Mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,3-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 331/2. maddesi gereği harç ve yargılama giderlerinin görevli mahkemece değerlendirilmesine, davaya görevli mahkemede devam edilmemesi durumunda, mahkemece talep üzerine dosya üzerinden durumun tespiti ile yargılama giderleri, harç ve vekalet ücretinin hüküm altına alınmasına,4-Karar kesinleştiğinde HMK'nun 20/1. maddesi uyarınca 2 haftalık kesin süre içinde başvurulması halinde dosyanın görevli mahkemesine gönderilmesine, belirlenen süre içinde başvurulmadığı takdirde mahkememizce davanın açılmamış sayılmasına karar verileceğinin ihtarına,Dair, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içinde İstinaf yolu açık olmak üzere dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda karar verildi. █████/2025