ankara 2. asliye ticaret mahkemesinin, hizmet sözleşmesinden kaynaklanan, yol, kavşak ve köprü uygulama projelerinin zamanında teslim edilmemesi sebebiyle avans iadesi ve cezai şart talep edilen alacak davasının gerekçeli kararı.

Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin, hizmet sözleşmesinden kaynaklanan, yol, kavşak ve köprü uygulama projelerinin zamanında teslim edilmemesi sebebiyle avans iadesi ve cezai şart talep edilen alacak davasının gerekçeli kararı.

Özet: Bu hukuki evrak, davacının, müvekkili ile davalı arasında akdedilen hizmet sözleşmesi kapsamında yol, kavşak ve köprü uygulama projelerinin hazırlanması işi için davalıya ödediği avansın ve sözleşmedeki cezai şart bedelinin, davalının taahhütlerini süresinde yerine getirmemesi üzerine iadesini talep etmesi; davalının ise projeleri eksiksiz teslim ettiğini, hatta sözleşme dışı ek işler yaptığını ve asıl projenin davacı tarafından terk edildiğini savunarak davanın reddini istemesi üzerine, mahkemece verilen ilk ret kararının istinaf mahkemesi tarafından, taraflar arasındaki eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak ve cezai şart taleplerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulduğunu içermektedir.

T.C. ANKARA 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: ████████ Esas - ███████

TÜRK MİLLETİ ADINA

YARGILAMA YETKİSİNİ KULLANAN

T.C.

ANKARA

2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO

: ████████ Esas

KARAR NO

: ███████

...

DAVA

: Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ

: █████/2019

KARAR TARİHİ

: █████/2025

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH

: █████/2025

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili; müvekkili ile davalı arasında █████/2018 tarihinde imzalanan sözleşmeye binaen, ... inşaatı kapsamında gerekli olan yol, kavşak ve köprü uygulama projelerinin hazırlanması işinin davalı tarafından 80.000,00 TL (KDV hariç) bedelle yapılması hususunda anlaşmaya varıldığını, müvekkili tarafından davalıya 40.000,00 TL ödeme yapıldığını, ancak davalının sözleşmenin 7. maddesinde belirtilen 60 günlük süre içerisinde yükümlülüklerini yerine getirmediğini, iş anahtar teslimi götürü bedel olduğundan taraflar arasında imzalanan sözleşmeye göre davalı işin tamamının veya bir kısmının yapılmasından işin herhangi bir aşamasında vazgeçtiği taktirde bu iş için aldığı tüm ödemeleri 3 iş günü içerisinde kayıtsız ve şartsız olarak müvekkiline iade etmesi gerektiği halde iade etmediğini, davalının sözleşme kapsamında üstlendiği yükümlülüklerin hiç birisini sözleşmede belirtilen süre içerisinde yerine getirmemesi üzerine davalıya █████/2019 tarihinde ihtarname gönderilerek sözleşme kapsamında ödenen 40.000,00 TL ile cezai şart olan 5.192,00 TL’nin talep edildiğini, davalının dava tarihine kadar herhangi bir ödeme yapmadığını belirterek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 40.000,00 TL ödenen iş bedeli ve cezai şart bedeli olan 9.440,00 TL olmak üzere toplam 49.440,00 TL'nin 45.192,00 TL’sinin ihtarnamenin karşı tarafa tebliğ tarihinden, 4.248,00 TL’sinin ise dava tarihinden itibaren işletilecek ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmiştir.

Davalı vekili; müvekkili ile davacı arasında imzalanan sözleşme kapsamında "... İnşaatı" kapsamında gerekli olan yol, kavşak ve köprü uygulama projelerinin hazırlanması işi kapsamında ... █████/2018 ve █████/2018 tarihleri arasında 13 kez proje sunulduğunu, davacı tarafça gönderilen proje gereği işlemlerin yapıldığını, bu süreçte ... sözleşme dışı imar planı uygulaması, kamulaştırılan alanlar, şehir planı vb. gerekçelerle müvekkili şirketten istenen proje revizyonlarının da yapıldığını, projenin 13 kez revize edilerek gönderildiğini, öte yandan ... talebi üzerine 3 adet de proje kapsamı dışı olmak üzere hemzemin kavşak projesinin idareye sunulduğunu, projenin sekteye uğramaması adına sözleşme kapsamı dışında 51.000,00 TL tutarında kavşak projesinin idareye sunulduğunu, davacının aynı gerekçelerle A... sayılı dosyası ile icra takibi başlattığını, ayrıca alacak davası açılmasında hukuki yararı bulunmadığını, davacının ... olarak █████/2019 tarih ve 30659 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7161 Sayılı Kanun kapsamında tasfiye hakkından yararlandığını, sözleşme konusu işin davacı şirket tarafından eksik bırakılması, işin terk edilmesi ve tamamlanmaması sebebiyle Karayolları 10.Bölge Müdürlüğü ile olan sözleşmesini tasfiye ettiğini belirterek; davanın zamanaşımı ve hukuki yarar yokluğundan reddini, aksi halde esastan reddini savunmuştur.

Mahkememizin █████/2021 tarih, .... K.sayılı kararı ile, davanın reddine karar verilmiş olup; iş bu karara karşı davacı tarafça istinaf yasa yoluna başvuru yapılması neticesinde, ... K.sayılı ilamı ile;

"Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan istirdat ve cezai şart istemlerine ilişkin alacak davası olup, mahkemece davanın reddine dair verilen karara karşı davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

Taraflar arasında █████/2018 tarihli ... Sözleşmesi imzalandığı ihtilafsız olup, sözleşme kapsamında davacı yüklenici, davalı taşerondur.

Davalı taşeron, sözleşmenin 2. maddesi ile davacı yüklenici yükleniminde bulunan Vakfıkebir Şehir Geçişi İnşaatı kapsamında gerekli olan yol, kavşak ve köprü uygulama projelerinin hazırlanması işini üstlenmiştir. Sözleşmenin 5.maddesine göre kavşak uygulama projelerinin yapılması işinin bedeli 30.000,00 TL, köprü uygulama projelerinin yapılması bedeli 40.000,00 TL, geoteknik raporu düzenlenmesi bedeli ise 10.000,00 TL olup, toplam sözleşme bedeli 80.000,00 TL + KDV olarak kabul edilmiştir. Sözleşmenin 6. maddesinde ise, davalı taşeron tarafından yapılacak işler; yol ve kavşak uygulama projeleri, köprü uygulama projeleri ve geoteknik rapor hazırlanması üst başlıkları altında her bir proje yönünden ayrı ayrı belirtilmiş, taşeron tarafından yapılacak işlerin onay için ...meslek odaları, belediyeler ve diğer kuruluşlara sunulması, savunulması ve onaylarının çıkarılmasının taşeron sorumluluğunda olduğu, bu kuruluşlara izin ve onaylar için ödenecek harçların ise yüklenici tarafından karşılanacağı kabul edilmiştir. İşin Süresi başlıklı 7. maddede söz konusu proje çalışmaları için öngörülen proje süresinin 60 gün olduğu belirtilmiş, sözleşmenin 8.maddesinde ise cezai şarta ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.

Dava dışı iş sahibi ... tarafından mahkemeye gönderilen █████/2021 tarihli yazıda, davalı tarafça birçok alternatifi çalışılan projelerin, imar ve kamulaştırma sorunları nedeniyle uygulanamadığından onay verilmediği belirtilmiştir.

Davacı tarafça sözleşmenin ifasına ilişkin olarak davalıya ... yevmiyeli ihtarı gönderilerek, eksik kalan ve teslim edilmeyen işlerin en geç 10 gün içerisinde teslim edilmesinin ihtar edildiği, davalı tarafça ... yevmiyeli cevabi ihtarı ile; davacı tarafından █████/2017 tarihinde gönderilen projeye uygun işlemlerin yapıldığı, ancak bu süreçte, sözleşme dışı imar planı uygulaması, kamulaştırılan alanlar vb...gerekçelerle ... Müdürlüğü tarafından projenin revizesinin istendiği, bu işlemlerin de yapıldığı ve projenin 13 kez revize edilerek onay için karayollarına sunulduğu, onay için geçecek süreden sorumlu olunmadığı ve sözleşmeye aykırı bir durum ve atfı kabil kusurları olmadığı belirtilerek cevap verildiği, davacı yüklenici ile dava dışı iş sahibi arasındaki; iş bu dava konusu sözleşmeyi de kapsar şekilde kavşak ve köprü imalatını da konu alan sözleşmenin, davacı yüklenicinin talebi doğrultusunda █████/2019 tarih ve 7161 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan "Sözleşmelerde Tasfiye ve Devir" başlıklı kanuna istinaden █████/2019 tarihinde tasfiye edilerek, yapım ihalesinin sonlandırıldığı, bu tarih itibariyle davaya konu sözleşmenin ifa imkânının ortadan kalktığı anlaşılmaktadır.

Davacı, dava dışı ... ) toprak işleri, sanat yapıları ve üstyapı işleri ikmal işinin yüklenicisi, davalı ise bu iş kapsamında projelerin hazırlanmasından sorumlu taşerondur.

Davalı tarafça sözleşme kapsamında bir kısım projelerin ve revize projelerin hazırlanarak dava dışı iş sahibi idareye sunulduğu ancak bu projelerin ... tarafından mahkemeye gönderilen █████/2021 tarihli yazıya göre, imar ve kamulaştırma sorunları nedeniyle uygulanamadığından onay verilmediği, sonrasında da davacı yüklenicinin yükleniminde olan asıl sözleşmenin davacının talebi ile tasfiyesi nedeniyle taraflar arasındaki sözleşmenin uygulanması imkânının kalmadığı hususu sabittir.

Davacı yüklenici, davalı tarafından çizilen projelerin ancak ve ancak davalının eksik yahut hatalı çizimleri nedeniyle onaylanmamış olduklarını, bu nedenle zararı oluştuğunu ileri sürmüş, davalı taşeron ise, projelerin ve dava dışı iş sahibinin talebi ile revizyonların yapıldığını, edimin sözleşme ve taşeron şirket dışında oluşan imar planı uygulaması, kamulaştırılan alanlar şehir planı gibi ifa imkansızlıkları nedeniyle onaylanmadığını savunmuştur.

Eser sözleşmelerinin imkânsızlık nedeniyle sona erme halleri Türk Borçlar Kanunu'nun genel ve eser sözleşmesi kapsamındaki özel hükümlerinde ayrı ayrı düzenlenmiştir.

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 136.maddesindeki düzenlemeye göre, borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erecektir. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde imkânsızlık nedeniyle borçtan kurtulan borçlu, karşı taraftan almış olduğu edimi sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri vermekle yükümlü olup, henüz kendisine ifa edilmemiş olan edimi isteme hakkını kaybeder. Kanun veya sözleşmeyle borcun ifasından önce doğan zararın alacaklıya yükletilmiş olduğu durumlar bu hükmün dışındadır. Burada tanımlanan, sonradan ortaya çıkan kusursuz imkânsızlık halidir. Bunun dışında, sözleşmeden sonra borçlunun kusuru ile ifa imkânsızlığı da söz konusu olabilir. Bu halde ifa mümkün olmakla birlikte borçlunun kusuru ile imkânsız hale geldiğinden TBK'nın 136/1 maddesine göre borç sona ermeyecek, ifası imkânsız hale gelen borcun yerini, tazmin sorumluluğu alacaktır. Bu hal, TBK'nın 119/1 maddesinde temerrüde düşen borçlunun beklenmedik hal sebebiyle doğacak zarardan sorumlu olduğu şeklinde düzenlenmiş, aynı maddenin 2.fıkrasında borçluya temerrüde düşmede kusuru olmadığını veya borcunu zamanında ifa etmiş olsaydı bile beklenmedik halin ifa konusu şeye zarar vereceğini ispat ederek bu sorumluluktan kurtulabileceğini belirtmek suretiyle kurtuluş imkanı getirilmiştir. Ancak bunun için borçlunun temerrüde düşmekte kusursuz olması gerekir. Aksi durumda yani sonradan ortaya çıkan ifa imkansızlığında borçlu kusursuz olsa dahi temerrüde düşmede kusurlu ise beklenmedik hal sebebiyle doğacak zarardan sorumlu olacaktır. Burada talep edilebilecek zarar olumlu zarardır.

Bunun dışında eser sözleşmeleriyle ilgili 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 485.maddesi iş sahibi yüzünden ifanın imkânsızlaşmasını düzenlemiştir. Bu maddeye göre eserin tamamlanması, iş sahibi ile ilgili beklenmedik olay dolayısıyla imkânsızlaşırsa, yüklenici yaptığı işin değerini ve bu değere girmeyen giderlerini isteyebilecektir. TBK'nın 485/1 fıkrasına göre imkânsızlıkta iş sahibinin kusuru olması şart olmayıp, imkânsızlığın iş sahibi ile ilgili beklenmedik bir olaydan doğması ve nedensellik bağının bulunması yeterlidir.

Davalı taşeron tarafından hazırlanan projeler dava dışı iş sahibi idareye sunulmuş, ancak ... mahkemeye göndermiş olduğu yazı cevabına göre, imar ve kamulaştırma sorunları nedeniyle onaylanmamıştır. Sözleşmeye göre, yapılan projelerin onaylarının alınması da davalı taşeron sorumluluğunda olmakla, davalının yapmış olduğu projelerin sözleşme kapsamında iş bedelini talep etmesi mümkün olmasa da, bu projelerin yapılması için yapmış olduğu masrafları yukarıda açıklanan madde hükmü gereği talep etmesi mümkündür.

Bununla birlikte, davacı yüklenici, davalı taşeronun kusurlu ifası nedeniyle edimin imkânsız hale geldiğini ileri sürmüş olup, durumun bu olması halinde davalı tarafından herhangi bir hak talebinde bulunulamayacağı da yukarıda açıklanan kanun hükümleri kapsamında sabittir. Mahkemece, bu kapsamda hiçbir inceleme ve değerlendirme içermeyen bilirkişi raporuna dayanılarak ve bu rapora karşı itirazlar değerlendirilmeksizin, davalının projeleri ... sunduğu gerekçesiyle eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamıştır.

Mahkemece yapılması gereken iş; davalı tarafça, iş sahibi ... Müdürlüğü'ne sunulan projeler getirtildikten, iş sahibi idareden davacı iddiaları kapsamında, hazırlanan projelerin onaylanmamasında taşeronun eksik yada ayıplı ifası olup olmadığına ilişkin varsa belgeler de temin edildikten sonra, konusunda uzman bir mimar veya mühendis, 1 sözleşme hukuku konusunda uzman bilirkişi heyetinden davalı tarafça çizilen projelerin onay alamamasına ilişkin gerekçeli teknik rapor alınması, rapora itiraz edilmesi halinde, itirazları karşılar ek rapor alındıktan sonra, yukarıda açıklanan yasa maddeleri ve ilkeler kapsamında inceleme ve değerlendirme yapılarak sonucuna göre karar verilmesidir..." şeklinde açıklanarak Mahkememiz kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.

Dava konusu ... sunulan proje ve ekleri dosya içerisine alınarak, inşaat mühendisi, bir sözleşme hukuku alanında uzman nitelikli hesap bilirkişisinden oluşan bilirkişi heyetine dosya tevdi edilerek, taraf iddia ve savunmaları kapsamında hazırlanan projelerin onaylanmamasında davalı taşeronun eksik ya da ayıplı ifası olup olmadığı hususunda ayrıntılı denetime açık rapor düzenlenmesi istenilmiş olup; █████/2024 tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle, ... kararı doğrultusunda inceleme ve değerlendirme yapabilmek için öncelikle ... den sunulan projelerin hangi tarihlerde sunulduğu, inceleme süreleri ve iade sebeplerinin ayrıntılı olarak açıklanması gerektiği bildirilmiştir.

█████/2024 tarihli bilirkişi heyeti ek raporunda özetle; davalı tarafından ... 04.01.2018 ve 10.12.2018 tarihleri arasında 13 kez proje sunulduğu, .... tarafından sözleşme dışı imar planı uygulaması, şehir planı vb. gerekçeler ile projelerin kabul edilmediği belirtilen projelerin ... tarafından hangi tarihlerde sunulduğu, inceleme süreleri ve iade sebeplerinin ayrıntılı olarak açıklanmasına müteakip ... kararı doğrultusunda inceleme ve değerlendirme yapabileceği bildirilmiştir.

Taraf itirazları doğrultusunda dosya farklı bir bilirkişi heyetine tevdi edilmiş olup; iş bu bilirkişi heyetinden alınan █████/2024 tarihli raporda özetle, İşveren ...sayılı yazılarında “... Yüklenici firmanın proje işlerinin yapılması için anlaştığı ancak resmi olarak olur almadığı .... firmasının birçok alternatifini çalıştığı projeler, yol proje standartları imar ve kamulaştırma sorunları nedeniyle uygulanamadığından dolayı kurumumuz tarafından uygun bulunmamış ve bu sebeple de yüklenici firmaya kurumumuz tarafından herhangi bir ödeme yapılmamıştır...” denildiği, davalı şirketinin █████/2018 tarihli “... edimlerini yerine getirdiği, projeleri hazırladığı ve işveren onayına mail yolu ile sunduğu ancak İdareden kaynaklı sebeplerle onayı ve araziye aplikasyonun yapılamadığı, projelerde eksik ve kusurun bulunmadığı, yapılan incelemede projelerin tamamlanmaması ve uygulanamaması projede yer alan eksik ve kusurdan kaynaklanmadığı, yol proje standartları imar ve kamulaştırma sorunlarında kaynaklandığı, davalı taşeronun ifadan vazgeçmesinin söz konusu olmadığı, aksine davacı ana yüklenicinin 4735 sayılı yasadaki geçici 4. maddeye dayanarak dava dışı idareye karşı üstlendiği ediminden vazgeçmesi sonucu dava dışı idarenin de ana sözleşmeyi feshi nedeniyle dava konusu sözleşmenin de ifa imkanı kalmadığı, daha doğrusu ifa imkanı olmakla birlikte davacı faydasına olmayacağı, ifa imkansızlığında davalı kusurunun bulunmadığı, davalının kusuru olmadığının dava dışı asıl işsahibi idarenin yazışmalarından da anlaşıldığı, huzurdaki davada da ana sözleşmenin feshi davacının talebi sonucu oluştuğundan ... 485'teki düzenleme gereği davalının tamamlamış olduğu proje kısmının bedelini, kısmi ifa çerçevesinde davacının ödemek durumunda olduğunu, bu nedenle davacının ödemiş olduğu proje bedelini talep edemeyeceğinin değerlendirildiği bildirilmiştir.

Yapılan inceleme neticesinde; davalı tarafça sözleşme kapsamında proje ve revize projelerin hazırlanarak dava dışı iş sahibi idareye sunulduğu, ancak bu projelerin imar ve kamulaştırma sorunları nedeniyle uygulanamadığı ve bu nedenle onay verilmediği, projelerin tamamlanmaması ve uygulanamamasının projede yer alan eksik ve kusurdan kaynaklanmadığı, bu suretle projelerin uygulanmamasında davalının kusur ve sorumluluğunun bulunmadığı, davacı yüklenicinin talebi üzerine █████/2019 tarih, 7161 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan "Sözleşmelerde Tasfiye ve Devir" başlıklı kanuna istinaden █████/2019 tarihinde tasfiye edilerek, yapım ihalesinin sonlandığı ve sözleşmenin ifa imkanının ortadan kalktığı anlaşılmıştır. 6098 sayılı TBK'unun 485.maddesi uyarınca; "eserin tamamlanması, iş sahibi ile beklenmedik olay nedeniyle imkansızlaşırsa, yüklenici yaptığı işin değerini ve bu değere girmeyen giderlerini isteyebilecektir.." hükmü düzenlenmiştir. Davacı yüklenici, davalı taşerona proje hazırlığı için 40.000 TL ödeme yapmış olup, sözleşmenin ifası davalı taşeronun kusur ve sorumluluğundan kaynaklanmadığından, TBK'unun 485.maddesi doğrultusunda, davacı yüklenicinin, davalı taşeronun hazırladığı proje ve revize proje bedelinin iadesini talep edemeyeceği gibi sözleşmeye göre şartları oluşmayan ceza-i şart alacağı talebinde de bulunamayacağı kanaatine varılmakla, davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM

1-Davanın REDDİNE,

2-Alınması gereken 615,40 TL harcın, peşin alınan 844,32 TL harçtan mahsubu ile bakiye kalan 228,92 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,

3-Davalı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca hesaplanan 30.000,00 TL nisbi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,

5-Davalı tarafça yapılan 50,00 TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

6-Taraflarca yatırılan ancak kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde taraflara iadesine,

7-6325 Sayılı Kanunun 18/4-14 maddesi gereğince Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanacak olan 1.320,00 TL arabuluculuk giderinin davacıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına, bu amaçla karar kesinleştiğinde iş bu karar eklenmek suretiyle ilgili vergi dairesine yazı yazılmasına,

Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, kararın tebliği tarihinden itibaren 2 hafta içinde ...Mahkemesine istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. █████/2025

...