ankara 7. asliye ticaret mahkemesinin, kargo firması aracılığıyla zayi olan çeklerin iptali istemiyle açılan hasımsız davada verdiği gerekçeli karar.

Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesinin, kargo firması aracılığıyla zayi olan çeklerin iptali istemiyle açılan hasımsız davada verdiği gerekçeli karar.

Özet: Davacı şirketin kargo firması aracılığıyla gönderdiği ancak zayi olduğunu iddia ettiği iki adet çekin iptalini talep ettiği bu hasımsız davada, mahkeme, kıymetli evrak iptali için çekin kaybolması, içerdiği hakkın varlığını sürdürmesi, talep edenin hak sahibi olması ve yeniden zilyetlik kazanımının imkansızlığı gibi şartları değerlendirmektedir. Kararda, zayii nedeniyle iptal kararının, hak sahibinin çekin fiziksel ibrazına gerek kalmadan alacak hakkını korumasını amaçladığı, ancak hakkın ödeme gibi bir sebeple ortadan kalkması durumunda iptale gerek kalmayacağı belirtilmiştir. Ayrıca, davacının çekin rızası dışında elinden çıktığını "kuvvetle muhtemel" düzeyde ispat etmesi gerektiği vurgulanmıştır.

T.C. ANKARA 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: ████████ Esas - ████████

TÜRK MİLLETİ ADINA YARGILAMA YAPMAYA VE HÜKÜM VERMEYE YETKİLİ

T.C.

ANKARA GEREKÇELİ KARAR

7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

: ████████ Esas

KARAR NO

: ████████

HAKİM

: .....

KATİP

: .....

DAVACI

: .....

VEKİLİ

: Av. .....

DAVALI

: .....

DAVA

: Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))

DAVA TARİHİ

: █████/2023

KARAR TARİHİ

: █████/2023

KARAR Y.TARİHİ

: █████/2024

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davanın yapılan açık yargılaması sonunda,

İDDİA

Davacı vekili dava dilekçesinde, davacı şirketin ...'nın ..... iban numaralı hesabına ait ... çek numaralı █████/2023 keşide tarihli 88.545,00 TL bedelli ve davacının keşidecisi olduğu çekin kargo firması tarafından kaybedildiğini belirterek çekin iptalini talep etmiştir.

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin, ..... seri numaralı, █████/2023 keşide tarihli, keşide yeri ..... olan 1.340.000,00 TL bedelli çekin keşidecisi olduğunu, çekin, lehdarı ... A.Ş'ye gönderilmek üzere kargoya teslim edildiğini ancak, çekin kargo şirketi tarafından kaybedildiğini belirterek; dava konusu çekin zayii nedeniyle iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

SAVUNMA

Dava hasımsız olarak açılmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE :

Dava, davacının keşidecisi olduğu çekin kaybolduğu iddiasına dayalı çek iptali istemine ilişkindir.

Kıymetli evrakın iptaline ilişkin düzenleme genel olarak 6102 sayılı TTK m. 651 ila 653. maddelerinde yapılmış, TTK'nın 651. maddesinin 1. fıkrasına göre, kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebileceği, yine 651. maddenin 2. fıkrasında ise kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişinin, senedin iptaline karar verilmesini isteyebileceği düzenlenmiştir. Ayrıca her bir kambiyo senedi türü bakımından ise "Kambiyo Senetleri" başlığı altında 670 ve devamı maddelerinde yer verilmiştir.

Zayi nedeniyle kıymetli evrak iptali, kıymetli evrakta hak ile çek arasındaki sıkı bağlılığın, çekin zayi edilmesi halinde ortaya çıkaracağı haksızlıkları önleme ihtiyacından doğmuştur, yetkili hamil veya lehtar tarafından zayi edilen çekin hak sahipliğini teşhis fonksiyonunu ortadan kaldırarak ve dilekçe sahibinin söz konusu hakka sahip olduğu konusunda bir karine yaratarak bu hakkı çekişmesiz olarak talep etmesini sağlamaya yönelik nizasız kaza yani hasımsız dava konusu bir işlemdir. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından verilecek iptal kararı ile birlikte borçlu, bono, poliçe veya çek ibraz edilmeden ödeme imkanına kavuşmaktadır ( .....).

Kıymetli evrak iptali davalarında amaç; kıymetli evrakı ibraz mecburiyetinde olan ve çekin zilyetliğini kaybetmesi nedeniyle bu zorunluluğu yerine getiremeyen lehtar veya hamile, hakkının mevcudiyetini kanıtlamak bakımından bir imkan sunmak ve çeki ibraz edememekten dolayı alacak hakkını kullanmaktan mahrum kalmasını önlemektir.

TTK'nın yukarıda zikredilen kıymetli evrakın zayi nedeni ile iptaline yönelik genel ve özel düzenlemeleri nazara alındığında iptal davasının şartları; senedin zayi olması, senette yer alan hakkın varlığının devam etmekte olması, iptal talep edenin hak sahibi olması, senet zilyetliğinin yeniden iktisabının mümkün olmaması ve senedin kanunen iptali mümkün bir senet olmasıdır. Burada özellikle vurgulanması gereken husus, zayi olan kıymetli evrakın iptalinin senetteki mündemiç hakkın varlığı devam ettiği sürece mümkün olup senetteki hakkın ödeme gibi bir neden ile ortadan kalkmış olması halinde artık senedin iptaline gerek kalmayacaktır ( .....).

Diğer yandan kıymetli evrakın iptali, ancak kıymetli evrak olarak nitelendirilen senetler yönünden mümkündür. İptal isteminde, kıymetli evrakın zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerindeki hak sahibi olan lehtar ya da yetkili hamil bulunabilir. Ödemeyi yapması nedeniyle çek eline geçen keşideci yetkili hamil olarak kabul edilemez. Bu nedenle haricen yaptığı ödeme nedeniyle verdiği çeki geri alan ve bu sırada çeki zayii eden keşideci kaybettiği çekin iptali için zayii nedeniyle iptal davası açamaz. Keşidecinin ödeme nedeniyle çeki geri alması durumunda alacaklı ve borçlu sıfatı birleşir ve çekten kaynaklanan hak sona erer. ... yerleşik uygulaması da bu yöndedir ( .....).

İspat yükü ve ispat ölçüsü bakımından ise kıymetli evrakın iptali isteminde bulunan kişi poliçe elindeyken ziyaa uğradığını inandırıcı delillerle ispatlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür. Esasen hasımsız olarak açılan bu davada iptal talebinde bulunan şahsın ispat etmesi gereken husus, zilyedi bulunduğu çekin rızası hilafına elinden çıkmasıdır. Ancak, iptal davasında kesin ispat aranmayıp çekin kaybolduğunun "kuvvetle muhtemel" olduğunu göstermesi yeterlidir ( .....).

6102 sayılı TTK 759. madde hükmünde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmemesi halinde poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir. TTK 757 madde hükmünde ise kıymetli evrakın iptali ve önleyici önlemler konusunda düzenleme yapılmıştır. Yapılan düzenlemede iradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesi'nden muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesini isteyebilir. Mahkeme, ödemeyi men eden kararında ayrıca muhataba vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdii etmeye izin verir ve tevdii yerini gösterir. TTK 758. madde hükmünde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmesi durumunda mahkeme dilekçe sahibine istirdat (iade) davası için uygun bir süre verir. Verilen süre içinde dava açılmazsa davanın reddine karar verilir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağı kaldırılır. Verilen süre içerisinde istirdat davası açılması halinde ise esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilir.

Mahkemece kıymetli evrakın hak sahibinin zayi iddiası inandırıcı görülmesi halinde TTK m. 761 hükmü uyarınca poliçeyi elinde bulundurana, 761. maddedeki süreler içerisinde iade etmesi için 762. maddede düzenlenen usulde ilan yapılır.

Poliçe ile ilgili yapılan düzenlemeler TTK 818/1.fıkra (s) bendinde yapılan düzenleme uyarınca çek hakkında ve TTK m 778/1 fıkra (ı) bendi uyarınca bono hakkında da uygulanır.

Kıymetli evrak iptali veya çekin zayii edilmesi nedeniyle iptalini talep etme hakkı TTK 757 madde de yapılan açık düzenleme uyarınca kıymetli evrak (bono, poliçe, çek) elinden çıkan kişi yani yetkili hamil bu davayı açma hakkına sahiptir. Ödemeyi yapması nedeniyle çek eline geçen keşideci yetkili hamil olarak kabul edilemez. Bu nedenle haricen yaptığı ödeme nedeniyle verdiği çeki geri alan ve bu sırada çeki zayii eden keşideci kaybettiği çekin iptali için zayii nedeniyle iptal davası açamaz. Keşidecinin ödeme nedeniyle çeki geri alması durumunda alacaklı ve borçlu sıfatı birleşir ve çekten kaynaklanan hak sona erer. ... yerleşik uygulaması da bu yöndedir ( ......)

Somut olayda davacı vekilince, dava dilekçesinde iptali istenen çekin müvekkili şirket tarafından düzenlendiğinin belirtildiği, bu açıklamalara göre, davacının keşideci olduğu ve yukarıda detaylı belirtildiği üzere dava açma hakkı bulunmadığı anlaşılmakla davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Anlatılan nedenlerle;

HÜKÜM

1-Davanın reddine,

2-Masrafların davacı üzerinde bırakılmasına,

3-Arta kalan gider avansının karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,

4-Alınması gerekli 269,85 TL harç peşin alındığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına,

Dair davacı vekilinin yüzüne karşı, yapılan inceleme sonucunda HMK 345. maddesi gereğince kararın tebliği tarihinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde kararı veren ..... Mahkemesine ya da buraya gönderilmek üzere istinaf edenin bulunduğu yer İlk Derece Mahkemesine verilecek dilekçe ile ..... Bölge Adliye Mahkemesi istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.█████/2023

Katip .....

¸¸

Hakim .....

¸¸