istanbul 4. asliye ticaret mahkemesinin, bölge adliye mahkemesi ilamıyla yeniden görülen akaryakıt bayilik sözleşmesi ihlali sonucu bedelsiz kalan çek nedeniyle menfi tespit davası kararı.

İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin, Bölge Adliye Mahkemesi ilamıyla yeniden görülen akaryakıt bayilik sözleşmesi ihlali sonucu bedelsiz kalan çek nedeniyle menfi tespit davası kararı.

Özet: Akaryakıt bayilik sözleşmesinden kaynaklanan karşı edimin yerine getirilmemesi nedeniyle bedelsiz kalan bir çekten dolayı borçlu olunmadığının tespiti talebiyle açılan menfi tespit davasında, önceki bir mahkeme kararının çeki borçlu nezdinde hükümsüz kıldığı ve bilirkişi raporunun da davacının davalıya borçlu olmadığını doğruladığı, çekin tahsil cirosu ile devredildiği ve bu sebeple temel borca dayalı defilerin hamile karşı da ileri sürülebileceği gerekçeleriyle, davacının icra takibine konu çekten dolayı borçlu olmadığının değerlendirildiği bir hukuki süreç açıklanmaktadır.

T.C.

İSTANBUL

4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO

: ████████ Esas

KARAR NO

: ███████

DAVA

: Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ

: █████/2018

KARAR TARİHİ

: █████/2025

Mahkememizin ████████ esas ████████ karar sayılı kararı İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi'nin ████████ esas ████████ karar sayılı ilamı ile kaldırılmakla mahkememizin yukarıdaki kaydı yapılan ve Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinin... Tic. Ltd. Şti. dava dışı ... A.Ş. ile █████/2011 tarihinde Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi imzaladığını, sözleşme gereğince ...A.Ş'nin akaryakıt emtia sağlama yükümlülüğünü yerine getirmediğini, müvekkilinin ise söz konusu emtia karşılığında bedel ödeme yükümlülüğü altına girdiğini, müvekkilinin, edimlerini sözleşme kurulduğu tarihten fesih tarihine kadar eksiksiz yerine getirdiğini, tam iki tarafa borç yükleyen (synallagmatik) işbu sözleşme gereğince ...A.Ş.'nin akaryakıt emtia temin yükümlüğünü yerine getirmediğini, sözleşme ediminin yerine getirilmemesi sebebiyle ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesinde...E. ...K. sayılı davayı açma zaruretinin doğduğunu, yapılan yargılama neticesinde işbu dava bakımından taraf olmayan ... A.Ş. üzerine düşen edim yükümlülüğünü yerine getirmediğinin mahkemece tespiti sonucu, müvekkilinin █████/2016 tarihli ... Bankası A.Ş.'ye ait ... seri numaralı ... A.Ş.'ye keşide etmiş olduğu çeke ilişkin borcunun da olmadığının tespit edildiğini, yargılama sürecinde yapılan cirolar neticesinde müvekkilinin çekin bedelsiz kalmasından doğan defi hakkının ... A.Ş.'ye karşı da sonuç doğurduğunu, ... A.Ş. ... seri numaralı çeki, aralarında organik bağ bulunan ...A.Ş.ye ciro ettirdiğini, çekin davanın tarafı olmayan .. Bankası A.Ş.'ye tahsil cirosu ile ciro edildiğini, cirantalardan, ... A.Ş. diğer ciranta ... Bankası A.Ş. ile akdetmiş olduğu BCH(Borçlu Cari Hesap) Kredi Sözleşmesi'ne binaen dava konusu çeki ciranta bankaya cirolattığını, Dava dışı ...A.Ş. ile dava dışı ...A.Ş. arasında yapılan kredi sözleşmesine binaen çekin temlik cirosu ile ciro edilmesinin kredi sözleşmesinin niteliğine uygun düşmediğini, işbu sebepler ile ...Bankası A.Ş.'ye ciro edilen dava konusu çekin tahsil cirosu maksadıyla devredildiğini, bu bakımdan dava dışı ... A.Ş. ile dava dışı ...Bankası A.Ş. arasındaki çeke ilişkin vekalet ilişkisinin olduğunu, söz konusu çekin bedelsiz kalması nedeniyle, ... Bankası A.Ş.'yi de bağladığını, çekin alacağın temliki yoluyla ... A.Ş.'ye devredildiğini, bu nedenle ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...E. ve...K. sayılı ilamıyla çek bedelinin hükümsüz kaldığının tespit edildiğini, dava konusu çekin ciro silsilesi ve ciro ediliş şekli incelendiğinde işbu ... tarihli ... seri numaralı çekin huzurdaki dava bakımından da bedelsiz kalması ile yargılama neticesinde verilecek bedelsiz kalma kararının dava konusu icra takibine ve hamile karşı da sonuç doğurması gerektirdiğini ileri sürerek fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla, müvekkilinin ...A.Ş.'ye borçlu olmadığının tespiti ile ... seri numaralı çekin müvekkiline iadesine, ... 8. İcra Dairesi...E. sayılı takibin iptaline, vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı usulüne uygun tebliğe rağmen davaya cevap vermemiştir.

DELİLLER

: ... 8. İcra Dairesi'nin ... E. Sayılı icra dosyası, ... 2. ATM ...E. Sayılı dosyası, Bilirkişi Raporu, Taraf beyanları ve tüm dosya kapsamı.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

27.02.2020 tarihli Bilirkişi Raporunda özetle; "... 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nde görülen davada Davacı ...Ltd Şti tarafından dava dışı ...AŞ arasında görülen menfi tespit davasının hüküm bölümünde ...Ltd. Şti'nin 80.004,00-TL bedelli çekten dolayı Davalı ...AŞye borçlu olmadığına karar verilmiş olup, bu durumda temel alacağın karşı edimi de yerine getirilmediği, bu durumda 18.01.2018 keşide tarihli ... numaralı ve 80.004,00-TL bedelli çek, borçlu bakımından bedelsiz hale gelmiştir. ...80.004,00-TL tutarlı çekin karşılıksız kalması nedeniyle davacı yanın menfi tespit talebinin yerinde olduğu, davacı yanın davalı yana dava dosyası içeriğine göre kaydî olarak borçlu olmadığı..." görüşünde bulunulmuştur.

GEREKÇE

: Dava, ... 8 İcra müd. ... Esas sayılı icra dosyasına konu çekin bedelsiz olup olmadığı, davacının davalıya 18.01.2016 keşide tarihli, 80.004,00 TL bedelli ... nolu çekten dolayı borçlu olup olmadığı hususlarında kambiyo senedinden kaynaklanan menfi tespit davasıdır.

Dava konusu çek ... seri numaralı 18.01.2018 keşide tarihli 80.004,00-TL bedelli ...Bankası ... Şubesine ait çekin, Keşidecinin davacı ... Ltd. Şti olduğu, lehdarının ... A.Ş olduğu, lehdar tarafından ... A.Ş.'ye ve ... A.Ş.'ye ciro edildiği, anlaşılmaktadır.

Dava onusu çek hakkında ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 05.06.2018 tarihli ve ... E., ...K. Sayılı karar ile davacının dava dışı ... A.Ş.'ye borçlu olmadığına karar verildiği, ciro silsilesi sonundaki ...Bankası A.Ş'nin alacak devir / temlik sözleşmesi ile davalı şirkete devredildiği anlaşılmaktadır.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi'nin ... esas ...karar sayılı kararı ile; "Hamilin, yani somut olayda temlik eden bankanın kötü niyetini ispat yükü, davacıya aittir. Davalı, takip konusu alacağın devri sözleşmesi ile dava dışı ... AŞ'den devir aldığından, senedin düzenleyeni olan davacı son cirantaya karşı sahip olduğu def'ileri TBK'nın 188.maddesine göre, alacağı devir alan davalı varlık yönetim şirketine karşı da ileri sürülebilir. Bu durumda davacının, usulüne uygun bir şekilde ... AŞ'nin, iktisabında ağır kusurlu ve kötü niyetli olduğunu kanıtlaması gerekir. Bu tür bir davada öncelikle lehdar ile lehdardan sonraki ciranta olun ... AŞ arasında organik bağ bulunduğu ve çeki lehdar cirosu ile alan bu şirketin, keşideci ile lehdar arasındaki temel ilişkiyi bildiği ve iktisabında ağır kusurlu veya kötü niyetli olduğunun kanıtlanması gerekir. Daha sonra aynı yöntemle çeki ... AŞ'den alan temlik eden bankanın iktisabının değerlendirilerek, bankanın iktisabında ağır kusurlu veya kötü niyetli olup olmadığının ve bankaya yapılan cironun niteliği üzerinde durulması gerekir. Bu hususta gerektiği takdirde çekin aslı ve çekin bankaya verildiği sırada düzenlenen tutanak ve bordrolar getirtilerek çekin hangi amaçla bankaya verildiği ve çekin hangi ciro ile bankaya devir edildiğinin değerlendirilmesi gerekir.

Dosyada sadece davacı ile dava dışı ...Paz. AŞ arasında görülen ... 2.ATM'nin...E. -...K. Sayılı ilamı bulunmaktadır. Lehdardan sonraki cirantalar bu dosyanın tarafı olmayıp, belirtilen ilamın davalı yönünden bir bağlayıcılığı bulunmamaktadır. Buna rağmen mahkemece davalının, hangi sebeple iktisabında ağır kusurlu veya kötü niyetli olduğu gerekçeli kararda değerlendirilmemiş ve buna ilişkin deliller toplanıp değerlendirilmemiştir. Mahkemece sadece davalının taraf olmadığı, bayilik sözleşmesinin tarafları arasında görülen bir davada verilen karar esas alınarak, karar verilmiştir. Deliller toplanmadan ve TTK'da düzenlenen çeke ilişkin hukuki düzenlemeler dikkate alınmadan karar verilmesi nedeniyle, ortada istinaf incelemesine konu olabilecek bir karar bulunmamaktadır. Mahkemece belirtilen şekilde inceleme yapılarak, eksik deliller toplanıp, çeke ilişkin yasal düzenlemeler dikkate alınarak, davalının iktisabının korunup korunmayacağının değerlendirilerek karar verilmesi," gerektiği yönünde karar verdiği anlaşılmıştır.

Davalının ticari defter ve kayıtların usulüne uygun tutulup tutulmadığı, kapanış tasdiklerinin yasaya uygun yapılıp yapılmadığı, dava konusu çekin hangi işlem ve belge karşılığı alındığı, davalı şirketin gerekli araştırma ve özen yükümlülüğüne uygun hareket edip etmediği, çekin kabulünde ağır kusur ya da ihmalinin olup olmadığı, davacı yana gerekli bildirim yapılıp yapılmadığı, dava konusu çekin bedelsiz kalıp kalmadığı veya davacının borcunun bulunup bulunmadığı hususunda rapor hazırlanması için ara karar kurulmuştur.

Dava konusu çeki dava dışı... A.Ş.'den alan temlik eden bankanın iktisabının değerlendirilmesi için yazılan müzekkereye verilen cevapta; "█████/2016 tarihinde ... A.Ş. (VKN: ...) tarafından Bankamız ... Şubesine ibraz edilmiş olup “82 - Çek Tutarı Bakiye+Taahhüt Üzerinde Karşılıksız” kodu ile işlem görmüştür. Bununla birlikte söz konusu çek teminat çeki olması nedeniyle çek hamiline iade edilmemiş olup alacak takibi için Bankamız Şube Avukatına teslim edilmiştir." yönünde bilgi verildiği anlaşılmıştır.

HMK'nun 222/3 maddesi; "İkinci fıkrada belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir." hükmünü içermektedir. Bununla beraber Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. ... K. ... sayılı kararında; "Yasada delil vasfı taşıdığı takdirde aksinin yazılı veya kesin delillerle ispatının gerektiği düzenlendiğinden, ticari defterlerin kesin delil olduğu anlaşılmaktadır." şeklinde belirtildiği üzere HMK'nun 222'deki şartları oluştuğunda ticari defterlerin ispat gücü bakımından sahibi lehine kesin delil niteliği taşıdığı kabul edilecektir.

Yukarıda kapsamda Mahkememizce taraflara ticari defter ve kayıtları üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmasına, bilirkişi olarak atanacak mali müşavir bilirkişiye bildirilmesine, taraf vekillerinin inceleme gün ve saatinde ticari defter ve belgelerini ibraz etmesi, aksi takdirde ibrazdan kaçınmış sayılacağı duruşmada ihtar edilmiş, davalı yanca ticari defter ve kayıtlar hazır edilmiş ancak davalı yanca ticari kayıtları sunulmadığından ya da yerince inceleme talep edilmediğinden, davalı yanın ticari kayıtları ibrazdan kaçındığı kabul edilmiştir.

Dosyaya sunulan çek görüntüsünden çekin dava dışı ... A.Ş.'den kredi teminatı olarak aldığı, aynı adreste ikamet eden dava dışı lehtar ve ciranta hakkında bankaca araştırma yapmadığı, davalı yanca dava konusu alacağı temlik aldığı ve tüm kayıtların temlik sözleşmesi gereğince davalıya devredildiği ve kayıtların davalı bünyesinde bulunduğu, dava dışı bankada kayıt bulunmadığı, ilgili kayıtların ihtaratlı ara karara rağmen Mahkememize sunulmadığı görülmekle dava dışı bankanın ilgili mevzuat kapsamında yapılması gereken istihbarat ve gerekli çalışmaları yerine getirmeden iktisap ettiği kabul edilerek davanın kabulü yönünde aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM

: Açıklanan yasal gerektirici nedenlere göre;

1-Davanın KABULÜNE,

Davacı/Borçlu ...TİC. LTD. ŞTİ.’NİN, ... 8.İcra Müdürlüğünün ....Esas sayılı icra dosyasında takip konusu, alacaklısı davalı ... A.Ş. olan ... Bankası A.Ş. Sinop şubesine ait keşidecisi ... LTD. ŞTİ. Lehtarı ... A.Ş. olan ... çek seri numaralı, █████/2016 keşide tarihli ve 80.004,00 TL bedelli çekten dolayı Davalı ... A.Ş.’YE BORÇLU OLMADIĞININ TESPİTİNE,

2-Dava konusu ... Bankası A.Ş. Sinop şubesine ait keşidecisi ...TİC. LTD. ŞTİ. Lehtarı ... A.Ş. olan 8004147 çek seri numaralı, █████/2016 keşide tarihli ve 80.004,00 TL bedelli çekin davalıdan alınarak davacıya İADESİNE,

3-Alınması gereken 5.465,07 TL nispi karar harcından peşin yatırılan 1.366,27 TL harcın mahsubu ile eksik alınan 4.098,80 TL harcın davalıdan alınarak Hazineye İrad Kaydına,

4-Davacı vekili lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesi gereğince hesaplanan 30.000,00 TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine,

5-Davacı tarafından yapılan 1.366,27 TL peşin harç, 35,90 TL başvuru harcı, 6,40 TL vekalet harcı, 750,00 TL bilirkişi ücreti ve 175,00 TL posta masrafı olmak üzere toplam 2.333,57 TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine,

6-Kullanılmaya ve artan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilgili tarafa iadesine,

Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı davalının yokluğunda verilen karara karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık yasal süre içerisinde mahkememize veya başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek istinaf dilekçesi ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.█████/2025

Katip

¸e-imzalıdır

Hakim

¸e-imzalıdır