Türkmenistanda doğrudan işe alınan davacının, Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmaması gerekçesiyle hizmet ve prime esas kazancının tespitine yönelik davasının reddine dair karar.
Özet: Davacı vekilinin, müvekkilinin davalı şirketin Türkmenistandaki şantiyesinde belirli bir dönemde şantiye şefi olarak çalıştığının tespiti ile prim esas kazancının belirlenmesi talebiyle açtığı davada, ilk derece ve istinaf mahkemeleri tarafından; Türkmenistan ile Türkiye arasında sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmaması, davacının Türkiyede işe alınıp geçici olarak yurt dışına gönderildiğine dair somut delil olmaması, yurt dışında doğrudan işe başlayan Türk işçilerinin o ülke mevzuatına tabi olması ve Türkiyedeki işyerinden görevlendirme olmaksızın doğrudan yurt dışındaki işyerinde çalışmanın geçici görevle yurt dışına gönderilme niteliğinde değerlendirilemeyeceği gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.
MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi
SAYISI
: ████████ E., ████████ K.İLK DERECE MAHKEMESİ
: Gebze 3. İş MahkemesiSAYISI
: ████████ E., ████████ K.Taraflar arasındaki hizmet ve prime esas kazancın tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVADavacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalı ... İnşaat Makine ve Mühendislik San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin Türkmeninstan'da bulunan şantiyesinde 27.08.2009-13.01.2012 tarihleri arasında aylık net 3.500 USD maaşla şantiye şefi olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davacı asil 31.01.2019 tarihli celsede; 2009 yılında ... İnşaat için Türkmenistan'a çalışmak üzere iç mimar olarak gittiğini, İltaş'ın, ana inşaat firması olan Sehil İnşaat'ın taşeronu olduğunu, İltaş ile anlaşamayıp ayrıldığını, daha sonra Lotus Enerji'nin yapmış olduğu enerji santral projesinde ... firmasının şantiye şefi olarak çalıştığını, bu şantiyedeki iş bitince ... firmasının başka bir ana şirket olan Alman firmasının Türkmenistan'daki projesinde taşeron olarak yaptığı işte çalıştığını, ... firmasında çalışırken 2 ay sonra Lotus projesinde çalıştığını, Lotus' daki proje bitince de ... İnşaat' ta çalışmaya başladığını, bir dönem paraya sıkıştığı için ... İnşaat yetkilisi ... Bey'den avans istediğini, bunun için 1 ay gibi kısa bir süre sigortalı gösterildiğini beyan etmiştir.II. CEVAPDavalı şirket vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini istemiştir.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini istemiştir.III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının hizmet döküm cetveli incelendiğinde 24.04.2009 - 23.06.2009 tarihleri arasında Hilltaş bünyesinde çalıştığı, 24.08.2009 - 31.01.2011 tarihleri arasında Lotus firmasında çalıştığı, 04.10.2011 - 31.10.2011 tarihleri arasında ise davalılardan ... İnşaat firmasında çalıştığı, dava dilekçesindeki talebin 27.08.2009 - 13.01.2012 tarihleri arasına ait olduğu, davacının çalıştığını ileri sürdüğü davalı işverene ait iş yerinin bulunduğu Türkmenistan ülkesiyle Türkiye arasında sosyal güvenlik sözleşmesinin bulunmadığı, davacının Türkiye'de işe alınıp geçici olarak yurt dışına götürüldüğüne dair somut bir iddia ve delilin de bulunmadığı, SGK tarafından gönderilen ve davalı iş yeri ile imzalanmış bir topluluk sigorta sözleşmesinin de mevcut bulunmadığı, buna göre davacının yurt dışına davalı firma tarafından doğrudan götürülmediği, başka firmalarca yurt dışına gönderilip öncesinde onların bünyesinde çalıştığı, yurt dışındayken davalı iş yerinde iş bulduğu ve çalıştığı, buna göre davacının Türkiye’ deki işyerinde herhangi bir çalışması, bu işyerinden görevlendirmesi söz konusu olmaksızın, doğrudan yurt dışındaki işyerinde çalışması, geçici görevle yurt dışına gönderilme niteliğinde değerlendirilemeyeceği, doğrudan yurt dışındaki iş nedeniyle işe alınan Türk işçilerin o ülke mevzuatına tabi olacakları, 506 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesi kapsamında sigortalı sayılamayacakları anlaşılmakla sabit olmayan davanın reddine karar verilmiştir.IV.İSTİNAFA.İstinaf Yoluna Başvuranlarİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf yoluna başvurmuştur.B.İstinaf Sebepleri
:Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; kararın kaldırılmasını, davanın kabulünü istemiştir.C.Gerekçe ve SonuçBölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya arasındaki bilgi ve belgelere göre; davacının hizmet döküm cetveli incelendiğinde 24.04.2009 - 23.06.2009 tarihleri arasında dava dışı ... firması bünyesinde çalıştığı, 24.08.2009 - 31.01.2011 tarihleri arasında dava dışı Lotus firmasında çalıştığı, 04.10.2011 - 31.10.2011 tarihleri arasında ise davalı ... İnşaat firmasında çalıştığı, dava dilekçesindeki talebin 27.08.2009 - 13.01.2012 tarihleri arasına ait olduğu, davacının çalıştığını ileri sürdüğü davalı işverene ait iş yerinin bulunduğu Türkmenistan Ülkesiyle Türkiye arasında sosyal güvenlik sözleşmesinin bulunmadığı, ayrıca davacının Türkiye'de işe alınıp geçici olarak yurt dışına götürüldüğüne dair somut bir iddia ve delilin de bulunmadığı, SGK tarafından gönderilen ve davalı iş yeri ile imzalanmış bir topluluk sigorta sözleşmesinin de mevcut bulunmadığı, buna göre asilin 31.01.2019 tarihli celsedeki beyanları da dikkate alındığında davacının yurt dışına davalı firma tarafından doğrudan götürülmediği, başka firmalarca yurt dışına gönderilip öncesinde onların bünyesinde çalıştığı, yurt dışındayken davalı iş yerinde iş bulduğu ve çalıştığı, buna göre davacının Türkiye’deki işyerinde herhangi bir çalışması, bu işyerinden görevlendirmesi söz konusu olmaksızın, doğrudan yurt dışındaki işyerinde çalışması, geçici görevle yurt dışına gönderilme niteliğinde değerlendirilemeyeceği, doğrudan yurt dışındaki iş nedeniyle işe alınan Türk işçilerin o ülke mevzuatına tabi olacakları, 506 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesi kapsamında sigortalı sayılamayacakları anlaşılmakla ilk derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmesinde isabetsizlik görülmemiştir. (Emsal; Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin ██████████ Esas ve ██████████ Karar sayılı ilamı.) (Davacı vekilinin konusu ve tarihleri ile davalı gösterilen işveren, dinlenen tanıklar gibi konularda aynı nitelikte olduğunu beyan ederek emsal sunduğu dosyada da aynı yönde karar verilmiştir; Sakarya BAM 10. HD. █████████ E. - ███████ K. sayılı ilamı ile bu kararı onayan Yargıtay 10. HD. █████████ E. - █████████ K. sayılı İlamı.) Açıklanan nedenlerle davacı vekilinin istinaf nedenleri yerinde görülmeyerek esastan reddine karar verilmiştir.V. TEMYİZA. Temyiz Yoluna Başvuranlarİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.B. Temyiz SebepleriDavacı vekili temyiz dilekçesinde; eksik araştırma ile karar verildiğini belirterek, kararın bozulmasını istemiştir.C. Gerekçe1. Uyuşmazlık ve Hukuki NitelendirmeUyuşmazlık, hizmet ve prime esas kazanç tespitine ilişkindir.2. İlgili HukukYurtdışında geçici olarak çalışmaya giden sigortalılar ile ilgili olarak 5510 sayılı Kanun'un 5/g maddesinde “Ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır ve bunlar hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır. Bu sigortalıların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak istemeleri halinde, 50 nci maddenin ikinci fıkrasındaki Türkiye’de yasal olarak ikamet etme şartı ile aynı fıkranın (a) bendinde belirtilen şartlar aranmaksızın haklarında isteğe bağlı sigorta hükümleri uygulanır. Bu kapsamda, isteğe bağlı sigorta hükümlerinden yararlananlardan ayrıca genel sağlık sigortası primi alınmaz. (Ek cümle: 13.2.2011-███████ md.) Bu bent kapsamında yurt dışındaki işyerlerinde çalışan sigortalıların, bu sürede ödedikleri isteğe bağlı sigorta primleri 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık sayılır.” hükmü ile“Sigortalıların işleri nedeniyle geçici olarak yurt dışında bulunmaları” başlığı altındaki 5510 sayılı Kanun'un 10. maddesi ise “4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalıların işverenleri tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilmeleri, (c) bendinde sayılan sigortalıların mevzuatlarında belirtilen usûle uygun olarak yurt dışına gönderilmeleri veya (b) bendinde sayılanların sigortalılığa esas çalışması nedeniyle yurt dışında bulunmaları halinde, bu görevleri yaptıkları sürece, sigortalıların ve işverenlerin sosyal sigortaya ilişkin hak ve yükümlülükleri devam eder.” düzenlemeleri yer almaktadır.3. DeğerlendirmeTürkmenistan ile Türkiye arasında akdedilmiş sosyal güvenlik sözleşmesi ve dosya kapsamına göre topluluk sigortası da bulunmamaktadır. Bu durumda davacının ancak, 506 sayılı Kanun'un 7. maddesi kapsamında geçici görevle yabancı ülkeye gönderilmişse sigortalılığının kabulü mümkündür. Ancak; anılan madde kapsamında sigortalı sayılabilmek için sigortalının malullük - yaşlılık - ölüm, iş kazalarıyla meslek hastalıkları, hastalık, analık sigorta kolları bakımından sosyal güvenliğinin işin yapıldığı ülke Sosyal Sigorta Merciince karşılanmaması, Türk-işveren tüzel kişi ise, şirket merkezinin Türkiye'de bulunması, gerçek veya tüzel kişi Türk işverenin Türkiye'de iş yapmak şartı aranmaksızın Türkiye'de tescil edilmiş ya da tescil edilebilir nitelikte işyerinin olması, Türk işveren ile Türk işçi arasında yabancı ülkede yerine getirilecek iş görme edimine ilişkin bireysel iş sözleşmesinin Türkiye'de yapılması, Türk işçinin iş bu yazılı ya da sözlü hizmet sözleşmesinin Türk işçiye yüklediği iş görme ediminin yerine getirilmesi gereği olarak yurt dışında yaşamasının sürekli olmayıp geçici nitelik taşıması, geçicilik kavramının nitelendirilmesinde zaman sınırlaması yoksa da bu görevin yurt dışında sürekli yaşamayı gerekli kılmaması koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.Mahkemece; yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular kapsamında herhangi bir araştırma ve irdeleme yapılmamıştır. Bu nedenle, davalı ... işverenin Türkmenistan'dan iş alıp almadığı, almışsa yabancı ülkede üstlendiği işin niteliği ve bu faaliyetinin 5510 sayılı Kanun'un 5. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi kapsamında olup olmadığı, ayrıca davacının davalı iş yerinden uzun vadeli sigorta kolları kapsamında bildirimlerinin yapıldığı 04.10.2011-31.10.2011 arası dönemde Türkiye'ye gelip davalı işveren nezdinde çalışıp çalışmadığı ve 5510 sayılı Kanun'un 10. maddesine göre davacının davalı işveren tarafından geçici yurt dışı görevlendirmesi olup olmadığı hususları araştırılmalı, bu kapsamda ise 5510 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında uzun vadeli sigorta kollarına tabii olacağı, şayet geçici görevlendirme yoksa 5510 sayılı Kanun'un 5. maddesinin 1 inci fıkrasının (g) bendinin ülkemiz ile arasında sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerdeki çalışmalar halinde uygulanması söz konusu olduğu gözetilerek, bildirim sonrası dönem açısından 5510 sayılı Kanun'un 5. maddesinin 1 inci fıkrasının (g) bendi koşullarının olup olmadığı değerlendirilmeli, davacının talep edilen dönemle çakışan dava dışı iş yerlerinden yapılan kısa vadeli sigortalılık bildirimleri de gözetilerek deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmesi gerekirken, eksik araştırma ve inceleme ile yazılı gerekçelerle karar verilmesi, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.VI.KARARAçıklanan sebeplerle;1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,04.12.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi..