bayiliği erme taşıtları bayilik ikmal istasyonu normal siirt noterliğinin karayolları

Anahtar kelimeler: Bayiliği Erme Taşıtları Bayilik İkmal İstasyonu Normal Siirt Noterliğinin Karayolları

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

13. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO

: █████████ Esas

KARAR NO

: ████████ Karar

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ

: İSTANBUL 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

NUMARASI

: ████████ Esas - ████████ Karar

TARİH

: █████/2023

DAVA

: Tazminat (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)

KARAR TARİHİ

: █████/2026

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı ile müvekkil şirket arasında 24.04.2019 tarihli 5 yıl süreli ... Bayilik Sözleşmesi imzalandığını, 24.04.2019 tarihli ... ile Çalışan Karayolları Taşıtları için İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi’nin normal şartlar altındaki sona erme tarihi 24.04.2024 olduğunu, davalı tarafından Siirt 1. Noterliği'nin 12.03.2020 tarihli ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile davalı ile imzalanan bayilik sözleşmesi hiçbir gerekçe gösterilmeksizin tek taraflı olarak feshedildiğini, davalının, sözleşmenin haksız şekilde feshine sebebiyet vermekle, müvekkilin zarara uğramasına neden olduğunu, bu nedenle davalının, Bayilik Sözleşmesi'nin 32. Maddesinin (a) bendine göre müvekkilin uğradığı müspet zararı tazmin etmek durumunda olduğunu, davalının, bayiliğe devam ettiği süre boyunca ... satışına devam etmiş ve müvekkil de bu satışlardan kar elde ettiğini, bu nedenle sözleşmenin olağan şartlar altında devam etmesi, durumunda davalının ... satışlarına devam edecek ve müvekkil de kar etmeye devam edeceğini, sözleşmenin süresinden önce davalının kusuru ile sona ermiş olması sebebiyle müvekkilin, bu kardan mahrum kaldığını, davalı tarafın, sözleşmenin 32. Maddesinin b bendine göre sözleşmeye aykırı davranışlarıyla sözleşmeyi feshettiğinden cezai şart ödemekle yükümlü olduğunu, cezai şart hesabının, bayinin ... alımı yaptığı dönemde ... alımının en yüksek olduğu aydaki ... miktarının fesih tarihindeki perakende satış fiyatı ile çarpımıyla hesap edildiğini, yapılacak bilirkişi incelemesi ile davalının ... alımı yaptığı dönemde aldığı en yüksek ... miktarının tespiti ile sunulacak olan perakende satış fiyatları göz önüne alınarak cezai şart miktarının tespit edilmesini, bayilik sözleşmesinde kararlaştırılan cezai şart, ifaya eklenen cezai şart niteliğinde olduğundan hem müspet zarar (kar mahrumiyeti) hem de cezai şart aynı anda talep edilebildiğini, ayrıca fesih ihtarının davalıya tebliğ edildiği tarihten itibaren her iki tarafın da tacir olması sebebiyle müvekkil şirketin alacağına avans faiz oranı üzerinden faiz işletilmesini bu tüm nedenlerle kar mahrumiyeti olarak bilirkişi tarafından hesaplandığında artırılmak üzere şimdilik 1.500,00-TL, cezai şart olarak bilirkişi tarafından hesaplandığında artırılmak üzere şimdilik 5.000,00-TL, ariyet olarak teslim edilmiş emtianın müvekkile iadesine, emtianın iadesinin mümkün olmaması halinde rayiç bedelin davalıdan tahsiline, olmak üzere şimdilik toplam 9.500,00- TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faiz oranı üzerinden faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, masraf ve ücreti vekaletin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davacı vekilinin █████/2022 tarihli ıslah dilekçesinde özetle; eldeki davada fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, 1.500,00-TL kar mahrumiyeti, 5.000,00-TL cezai şart, ariyet olarak verilen emtianın iadesi ve şimdilik rayiç değer olarak 3.000,00-TL belirlenerek alacağın tahsili talebinde bulunulduğunu, alınan bilirkişi raporları ile davacının 3.881,40-TL kar mahrumiyeti alacağı, 58.506,25 TL cezai şart alacağı bulunduğunun, davalıya ariyet olarak verilen emtianın değerinin 42.811,54-TL olduğunun tespit edildiği, bu nedenle kar mahrumiyeti alacağını 2.381,40-TL artırarak 3.881,40-TL olarak yeniden belirlediklerini, cezai şart alacağını 53.506,25-TL artırarak 58.506,25-TL olarak yeniden belirlediklerini, değeri 42.811,54-TL olarak tespit edilen emtialar ve artırılan bedeller için ıslah harcını yatırdıklarını belirterek, kar mahrumiyetine ilişkin talebin 3.881,40-TL, cezai şarta ilişkin talebin 58.506,25-TL üzerinden kabulüne, ıslah edilen 55.887,65 TL'ye ıslah tarihinden itibaren avans faizi işletilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına, karar verilmesini talep etmiştir.

Davalıya usulüne uygun dava dilekçesi, tensip zaptı, duruşma gün ve saati tebliğ edilmiş olup, davalının yasal süre içerisinde cevap dilekçesi sunmadığı anlaşılmıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi'nin █████/2023 tarih ve ████████ Esas - ████████ Karar sayılı kararında özetle; davacı ile davalı arasında █████/2019 tarihli 5 yıl süreli ... ile çalışan karayolları taşıtları için ikmal istasyonu bayiliği sözleşmesi akdedildiği, davacının; davalının 12.03.2020 tarihinde Siirt 1. Noterliğinin ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile taraflar arasında imzalanan bayilik sözleşmesinin davalı tarafından tek taraflı olarak feshedildiğini belirterek, kar mahrumiyeti ve cezai şart alacağının tahsilini, ariyetlerin iadesini, olmadığı takdirde ise ariyet bedelinin tahsilini talep ettiği, dosyaya sunulan bilirkişi kök raporunda davalının feshinin haksız fesih olduğunun, davacının mahrum kaldığı karın 3.881,40-TL, cezai şart alacağının 58.506,25-TL, emtia bedelinin ise amortismanlar düşüldükten sonra 42.811,54-TL olduğunun belirtildiği, aynı mahiyette ek rapor sunulduğu, bilirkişi raporunun ayrıntılı, irdeleyici ve hükme elverişli olduğu, davalının sözleşmeyi haksız olarak feshettiği ve davacının bu haksız fesih sebebiyle cezai şart, yoksun kalınan kar ve davalının elinde bulunan emtiaların bedellerini isteme hakkının olduğu, gerekçesi ile, davanın kabulüne, 3.881,20-TL kar mahrumiyeti, 58.506,25 TL cezai şart ve 42.811,54-TL emtia bedeli olmak üzere toplam 95.699,19-TL'nin davalıdan tahsiline, 9.500,00-TL'ye dava tarihinden, 86.199,19-TL'ye ıslah tarihi olan █████/2022 tarihinden itibaren ticari avans faizi uygulanmasına, karar verilmiş ve karara karşı davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı tarafından defalarca yapılan aramalara rağmen davacının yükümlülüklerine aykırı davranarak davalıya gaz ikmali yapmadığını; Siirt Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 2020/5 Değişik İş dosyasında delil tespiti talep ettiklerini, bu dosyada █████/2020 tarihinde yapılan keşif sonrası alınan bilirkişi raporuna göre en son gaz satışının yapıldığı tarihin █████/2020 tarihi olduğunu, █████/2020 tarihine kadar herhangi bir gaz satışı yapılamadığını; yapılamamasının tek nedeninin de davacının tüm aramalara rağmen gaz ikmali yapmaması olduğunu, davacının gaz ikmali yapılmaması gerektirir bir mücbir sebep de belirtmediğini, bu nedenle bayilik sözleşmesinin 36. Maddesine de dayanamayacağını

İlk derece mahkemesinin aldığı █████/2023 tarihli bilirkişi ... tarafından düzenlenen bilirkişi raporunda ''Somut olaya dönülecek olunursa davalı tarafından Siirt Sulh Hukuk Mahkemesinin 2020/5 D. İş Esasına kayıtlı açılan tespit davasında özetle; 22.02.2020 tarihinden itibaren ... tankına dolum yapılmadığı 23.02.2020 tarihinden itibaren de ... satışı yapılamadığı tespit edilmiştir. Sözleşmenin 28. maddesi uyarınca davalının dahil olduğu otomasyon ağı üzerinden ikmal gerekliliğinin davacı tarafından bilinmesine rağmen tedarikin sağlanmadığı ve davacının mal teslim etme yükümlülüğü açısından devam eden bir temerrüde düştüğü anlaşılmaktadır. Bunun üzerine davalı tarafça 12.03.2020 tarihli İhtarname ile sözleşmenin feshedildiği bildirilmiştir. 22.02.2020 tarihinden itibaren ... ikmalinin yapılmaması nedeniyle satış yapamaması davalının müşteri portföyünün azalmasına hatta giderek kaybolmasın sebebiyet verdiğinden sözleşmenin feshi davalı için çekilmez bir hal almıştır. Yukarıda yapılan açıklamalar karşısında davalının sözleşmeyi feshetmesinin haklı sebebe dayandığı değerlendirilmektedir.'' denildiğini, sözleşmenin haklı sebeple feshedildiğini, ancak mahkemenin bilirkişi raporunun bu kısmını atlayarak haksız fesih yapıldığını belirttiğini, ne varki feshin ne sebeple haksız olduğunun açıklanmadığını, davalı tarafından Siirt 1.Noterliğinin 12.03.2020 tarihli 02269 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile sözleşmenin feshedildiğini; davacının hem davalıya aylarca gaz vermeyerek zarar etmesine sebep olduğunu, hem de dava açarak dürüstlük kuralına aykırı davrandığını, davacının sözleşmeye göre asıl yükümlülüğünün davalıya şirkete gaz tedariki olduğunu, süreç içerisinde davalı yetkililerinin aramalarına cevap vermediğini, hiç tedarik yapılmamasına ilişkin herhangi bir bildirim ya da arama da yapmadığını, davanın kabulüne karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, aynı zamanda davacının bu taleplerinin hakkın kötüye kullanılması mahiyetinde olduğunu,

İleri sürerek, istinaf incelemesi neticesinde yerel mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık varsa resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır.

Dava taraflar arasındaki ... bayilik sözleşmesinin davalı tarafından süresinden önce tek taraflı ve haksız olarak feshedildiğinden bahisle, sözleşmenin 33/a maddesine dayalı kar mahrumiyetinden doğan maddi tazminatın ve sözleşmenin 33/b maddesine dayalı cezai şartın davalıdan tahsili, ayrıca sözleşme kapsamında davalıya teslim edilen ariyetlerin iadesi ile mümkün olmaması halinde rayiç değerlerinin davalıdan tahsili istemlerine ilişkin olup, mahkemece davanın ıslah edilen tutarlar üzerinden kabulüne karar verilmiş, karara karşı davalı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

Mahkemece; taraflar arasındaki bayilik sözleşmesi, ... teslim listesi, davalı tarafından gönderilen fesih ihtarnamesi, davalı şirketin kurumlar vergisi beyannameleri dosya arasında alınarak davacının defter ve kayıtları ile dosya üzerinde bir mali müşavir ve bir sektör uzmanı bilirkişi marifetiyle inceleme yaptırılarak kök rapor alınmış, davacı itirazları üzerine aynı heyetten ek rapor alınmış olup, kök ve ek raporda feshin haklı olup olmadığına yönelik bir tespit yapılmaksızın, feshin haksız olduğunun kabul edilmesi halinde, davacının aynı bölgede yeni bir sözleşme yapabilmesi için gereken makul sürenin üç ay olduğu ve talep edebileceği kar mahrumiyeti tazminatının 3.881,20-TL olduğu, talep edilebilecek cezai şart alacağının 58.506,25 TL olduğu, bu tutarın davalının mahfına sebep olmayacağı, davalıya teslim edilen ariyetlerin sözleşmenin fesih tarihi itibari ile kullanım süresi nazara alınarak amortisaman düşüldükten sonra net defter değerinin 42.811,54-TL olduğu, ariyetler arasında yer alan 10 m³ ... tankının ise 1998 yılına ait olup amortismanını tamamlaması

nedeniyle maddi değerinin bulunmadığı kanaatinin bildirildiği anlaşılmıştır. Davalı vekilinin ve davacı vekilinin ek rapora itirazları üzerine mahkemece, Siirt Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 2020/5 Değişik İş dosyası celbedilmiş, akabinde Siirt Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesi'ne(Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatıyla) talimat yazılarak bir makine mühendisi ve akaryakıt uzmanı bilirkişiden oluşan heyetten, ariyetler arasında yer alan ... dalgıç motorunun ve 1998 yılına ait tankın rayiç bedelinin tespiti, yine sözleşmenin haklı nedenle feshedilip edilmediği hususlarında rapor tanzim edilmesi istenilmiş olup, akaryakıt sektör uzmanının aynı zamanda hukukçu olduğu, davacının aynı bölgede yeni bir bayilik tesis edebileceği sürenin üç ay olduğuna, davacının yakıt ikmali yapmaması nedeniyle davalının sözleşmeyi feshetmekte haklı olduğuna dair kanaat bildirdiği; makine mühendisi bilirkişinin ise; istasyonda toprağa gömülü bulunan 10 metre küp kapasiteli ... tankının, 1998 yılında üretildiği, 15 yıllık faydalı ekonomik ömrünü tamamladığını, hurda çelik birim fiyatına gör fesih tarihindeki rayiç bedelinin 10.440,00-TL olduğu; ... Motorunun fesih tarihi itibariyle rayiç bedelinin mahkemece alınan ilk heyet raporunda raporunda hesaplanmış olduğu, bu hesaplamada bilirkişi heyetinin rakamsal maddi bir hata yapması nedeniyle eksik bir sonuca ulaştığı, bu hata düzeltiğinde bu ariyetin fesih tarihi itibariyle rayiç bedelinin 9.622,82-TL olduğu kanaatinin bildirildiği anlaşılmıştır.

Taraflar arasında █████/2019 tarihli ve beş yıl süreli, ... İle Çalışan Karayolu Taşıtları İçin İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi bağıtlandığı, sözleşmenin 33/a bendinde; davalının süresinden önce haksız olarak bayilik sözleşmesini feshetmesi veya davacının, davalının sözleşmeye aykırı davranışı sebebiyle sözleşmeyi feshetmesi halinde, davacının davalıdan sözleşmenin süresinden önce feshedilmiş olması sebebiyle maruz kaldığı zarar, ziyan ve anlaşma süresinin sonuna kadar hesap edilmek üzere, mahrum kaldığı kâr karşılığı tazminatı talep edebileceğinin kararlaştırıldığı, yine sözleşmenin 33/b bendinde; davalının süresinden önce haksız olarak bayilik sözleşmesini feshetmesi veya davacının, davalının sözleşmeye aykırı davranışı sebebiyle sözleşmeyi feshetmesi halinde, davalının, davacıdan ... alımı yapacağı dönem içinde ... alımının en yüksek olduğu aydaki ... miktarının fesih tarihindeki perakende satış fiyatı ile çarpımı sonucu bulunacak bedeli, cezai şart olarak davacıya ödemeyi kabul ve taahhüt ettiği anlaşılmıştır.

Sözleşmenin 19 maddesinde; davacının sözleşme konusu ... ikmal istasyonunun faaliyete geçebilmesi için gerekli olan, cinsi ve miktarı davacı tarafından belirlenecek olan malzeme ve demirbaşları "... Teslim ve Tesellüm Belgesi" ile mülkiyeti davacıya ait olmak üzere davalıya vereceğinin, fiilen davalıya teslim edilecek demirbaşların cinsi, adedi, sicil numarası ve markasının "... Teslim ve Tesellüm Belgesi"nde yer alacağının kararlaştırıldığı; yine sözleşmenin 27 inci maddesinde davalının, sözleşmenin herhangi bir nedenle sona ermesi durumunda kendisine ariyet olarak teslim edilen malzeme ve teçhizatı 7 gün içinde sağlam ve eksiksiz olarak, söküm, yükleme, taşıma ve davacı tesisine indirme masrafları da kendisine ait olmak üzere teslim etmeyi kabul ve taahhüt ettiği anlaşılmıştır.

Davalı tarafından davacıya noter aracılığı ile gönderilen █████/2020 tarihli ihtarname ile "Aramızda ... bayilik sözleşmesini konularını kapsayan bir sözleşme yapmıştık.Şimdi ise gördüğümüz lüzum üzerine aramızdaki bu sözleşmeyi tek taraflı olarak fesih ediyoruz.Sözleşmenin bugünden itibaren hükümsüz olduğunu ve bizi hukuken bağlamayacağını ihbaren bildiririm." beyanında bulunularak sözleşme süresinden önce tek taraflı feshedilmiş olup, bu husus uyuşmazlık konusu değildir.

Davaya süresinde cevap vermeyen davalının, ilk kez █████/2022 tarihli bilirkişi kök ve ek raporu ile ıslaha karşı beyan dilekçesinde, feshin haklı olduğunu, zira davacının tüm taleplere rağmen gaz ikmali yapmadığını, bu hususta yaptıkları delil tespiti başvurusu üzerine Siirt Sulh Hukuk Mahkemesinin 2020/5 Değişik İş dosyasında █████/2020 tarihinde keşif yapıldığını, keşif sonrası alınan bilirkişi raporunda en son gaz satışının █████/2020 tarihinde yapıldığının, █████/2020 tarihine kadar herhangi bir gaz satışı yapılmadığının tespit edildiğini beyan etmiştir. Anılan delil tespiti dosyası bu itiraz üzerine celbedilmiş olup, incelendiğinde bilirkişi tarafından, davalının işlettiği istasyondaki pompa basıncının 9,2 bar olduğu, bu basınç değerine göre depoda dolum yapmak için yelerli yakıt olmadığının anlaşıldığı, █████/2020 ve █████/2020 tarihleri arasında ... tankına dolum yapılmamış olduğu, █████/2020 tarihinden sonra ... satışının yapılmadığı hususlarının tespit edildiği anlaşılmıştır. Davalı, davacının taleplere rağmen gaz ikmali yapmadığını, bu nedenle haklı nedenle sözleşmenin feshedildiğini savunmuş olup, bu savunmayı ispat yükü davalı üzerindedir. Delil tespiti raporunda yalnızca istasyondaki gaz dolum ve satış bilgilerinin yer aldığı, davalının anılan tarihler arasında davacıdan gaz ikmali talebinde bulunulduğunu gösterir herhangi bir somut delil bulunmadığı, yine tam iki taraf borç yükleyen dava konusu sözleşme bakımından, sözleşmenin feshedilmesinden önce davacıya TBK'nun 123/1 fıkrası uyarınca borcun ifası amacıyla mehil verildiğini gösterir bir delil de sunulmadığı, öte yandan davacıya gönderilen ihtarnamede feshin herhangi bir sebebe dayandırılmadığı, haklı nedenle fesih olgusunun davalı tarafından ispat olunamadığı anlaşılmıştır. Mahkemece aldırılan ilk bilirkişi heyeti kök ve ek raporlarında feshin haklı olup olmadığı hususunda bir tespit bulunmadığı, talimat yolu ile aldırılan bilirkişi raporunda hukukçu bilirkişinin feshin haklı olduğu kanaatini bildirdiği, feshin haklı olup olmadığını değerlendirme yetkisinin münhasıran mahkemeye ait olduğu ve bilirkişinin hukuki kanaatlerinin mahkemeyi bağlamayacağı, öte yandan mahkemenin bilirkişi kök ve ek raporlarında davalının sözleşmeyi haksız olarak feshettiğinin belirtildiği yönündeki gerekçesi, raporlarda bu yönde bir kanaat bulunmadığından yerinde değil ise de, feshin haksız olduğuna dair kabulün sonucu itibariyle doğru olduğu, davalının aksi yöndeki istinaf sebeplerinin yerinde olmadığı anlaşılmıştır.

Sözleşmenin haksız olarak ve süresinden önce feshedilmiş olduğu, davacının ıslah dilekçesinde talep ettiği tutarları dayandırdığı ilk bilirkişi heyeti kök ve ek raporlarında yapılan aylık kar mahrumiyeti hesabının denetime elverişli olduğu, yine cezai şart hesabının sözleşmenin 33/b bendine uygun olduğu, davalının davacıdan teslim aldığı ariyetlerin sözleşmenin 27 maddesi kapsamında yedi gün içerisinde iade edildiklerinin ispat olunamadığı, ariyetlerden ekonomik ömrünü tamamlamış olanların rayiç değer hesabının yapılmadığı, kalan ariyetlerin kullanım sürelerine göre amortismanlarının mahsubu sonucu rayiç değerlerinin tespit edildiği, talimat yolu ile alınan bilirkişi raporunda makine mühendisi bilirkişi tarafından iki adet ariyet bakımından daha yüksek rayiç değer tespit edilmiş ise de, talebe bağlılık ilkesi uyarınca mahkemenin davacının ıslah ile talep ettiği tutarlar üzerinden davanın kabulüne karar vermesinin dosya kapsamına uygun olduğu anlaşılmıştır.

Sonuç itibariyle; ilk derece mahkemesi kararında usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı gibi, kamu düzenine aykırılık da saptanmadığından, davalının istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK'nun 353/1-b1 maddesi uyarınca esastan reddine karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜM

: Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1-Davalının istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK' nın 353/1-b-1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,

2-Harçlar Kanunu gereğince istinaf eden tarafından yatırılan istinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına,

3-Karar tarihi itibariyle Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 6.537,21-TL istinaf karar harcından istinaf eden tarafından peşin olarak yatırılan 1.634,30-TL harcın mahsubu ile bakiye 4.902,91-TL'nin davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,

4-İstinaf yargılama giderlerinin istinaf talep eden üzerinde bırakılmasına,

5-Artan gider avansı varsa karar kesinleştiğinde ve talep halinde avansı yatıran tarafa iadesine,

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda HMK'nın 361/1. maddesi gereğince kararın taraflara tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık yasal süre içerisinde Yargıtay temyiz yasa yolu açık olmak üzere █████/2026 tarihinde oy birliği ile karar verildi.