afete ürgüp etüt sayısallaştırma jeolojik nevşehir cumhurbaşkanı maruz koordinat rapora

Anahtar kelimeler: Afete Ürgüp Etüt Sayısallaştırma Jeolojik Nevşehir Cumhurbaşkanı Maruz Koordinat Rapora

Danıştay 4. Daire Başkanlığı ██████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

DÖRDÜNCÜ DAİRE

Esas No

: ██████████

Karar No

: █████████

DAVACI

: ...

VEKİLİ

: Av. ...

DAVALILAR

: 1- ... 2- ... Başkanlığı

VEKİLLERİ

: Av. ...

DAVANIN KONUSU

: Bir kısım yerlerin 7269 sayılı Kanunun 2. ve 14. maddeleri uyarınca afete maruz bölge olarak ilan edilmesine ilişkin █████/2023 tarihli ve 7717 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın Nevşehir İli, Ürgüp İlçesi, ... Mahallesine (davacının maliki olduğu ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara) ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

: Dava konusu Cumhurbaşkanı Kararına dayanak oluşturan █████/2022 tarihli jeolojik etüt raporu'nun teknik bir rapor olmadığı, ilgili rapor düzenlenirken alanında uzman kişilerin bulunmadığı, raporun yalnızca sayısallaştırma amacı ile yapıldığı, bu kapsamda koordinat belirleme şeklinde parsel belirleme işlemi yapıldığı, anılan rapora dayanılarak bazı bölgelerin afete maruz bölge olmaktan çıkarıldığı ve bazı bölgelerin de afete maruz bölge olarak belirlendiği, bu belirleme işleminin ise ilgili görevliler ve mahalle muhtarının gözlemi ile yapıldığı, kaya düşmesinin kaynağı kaleden uzak olan taşınmazlarının afet bölgesi ilan edilmesine karşın, kaleye yakın yerlerin afet bölgesi ilan edilmediği, tesis edilen işlemin usul ve hukuka aykırı olduğu iddia edilerek, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi talep edilmiştir.

DAVALILARIN SAVUNMASI

: Bölge hakkında daha önce █████/1959 tarihli jeolojik etüt raporuna istinaden █████/1960 tarihli ve 4/12969 sayılı Bakanlar Kurulu kararı, █████/1962 tarihli jeolojik etüt raporuna istinaden █████/1962 tarihli ve 6/748 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ve █████/1965 tarihli jeolojik etüt raporuna istinaden █████/1967 tarihli ve 6/7623 sayılı Bakanlar Kurulu kararlarının alındığı, dava konusu Cumhurbaşkanı Kararının ise bu kararlar ile belirlenen krokisiz afete maruz bölge sınırlarının sayısallaştırılması amacıyla alındığı, bu kararın dayanağı █████/2022 tarihli jeolojik etüt raporunda; afete maruz bölge sınırları içerisinde metruk durumda bulunan konutlarda bakımsızlık nedeniyle çökme yıkılma tehlikesi ve kale olarak adlandırılan peribacasından düşebilecek blok/parçalar kaynaklı kaya düşmesi afet tehlikesinin devam ettiğinin belirtildiği, dava konusu işlemin kişilerin can ve mal güvenliğini sağlamak amacıyla kamu yararı gözetilerek, mevzuata uygun şekilde alındığı, davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ

: ...

DÜŞÜNCESİ

: Dava konusu işlemin gerekçesi olan mağara çökmesi yönünden afet riskinin bulunduğu bilirkişi raporunda da belirtildiğinden, bu gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI

: ...

DÜŞÜNCESİ

: Dava; ekli listedeki yerleşim yerlerinin, karşılarında tarih ve sayıları belirtilen Bakanlar Kurulu Kararlarının kapsamından çıkarılmasına ve aynı listede tarihleri yazılı jeolojik etüt raporları ile eki pafta/haritalarda gösterilen davacının da maliki olduğu Nevşehir İli, Ürgüp İlçesi, ... Mahallesi, ... mevkii ... pafta, ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar ile Köyiçi mevkii 5466 parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanların 7269 sayılı Kanunun 2. ve 14. maddeleri uyarınca afete maruz bölge olarak ilanına ilişkin █████/2023 tarih ve 7717 sayılı Cumhurbaşkanı kararının iptali istemiyle açılmıştır.

7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunun 2. maddesinde; "Su baskınına uğramış veya uğrayabilir bölgeler, İmar ve İskan Bakanlığının teklifi üzerine Devlet Su İşlerinin bağlı bulunduğu Bakanlıkça; yer sarsıntısı, yer kayması, kaya düşmesi ve çığ gibi afetlere uğramış veya uğrayabilir bölgeler ise, İmar ve İskan Bakanlığınca tespit ve bunlardan şehir ve kasabalarda meydana gelen ve gelebileceklerin sınırları imar planına, imar planı bulunmayan kasaba ve köylerde de belli edildikçe harita veya krokilere işlenmek suretiyle, afete maruz bölge olarak İmar ve İskan Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca kararlaştırılır ve bu suretle tespit olunan sınırlar, İmar ve İskan Bakanlığının isteği üzerine ilgili valiliklerce mahallinde ilan olunur.", 14. maddesinde; "İkinci madde gereğince tespit ve ilan olunan afet bölgelerine dahil şehir, kasaba ve köylerde bina ve mesken yapımı, fen kurullarınca tehlikeli görülen ve sınırları krokilerle tespit olunan yerler, İmar ve İskan Bakanlığınca yapı ve ikamet için yasaklanmış afet bölgeleri sayılır ve durum, belediyesi olan yerlerde belediyesince, köylerde ise ihtiyar meclislerince hemen ilan edilir. Belediyesi olan yerlerde belediyeler, olmayan yerlerde ihtiyar meclisleri bu yasaklanmış afet bölgesi hükmünü uygulamakla görevlidir. Hilafına hareket edildiği takdirde, mevcut ve yapılmakta olan binalar, yıkma parası yıkıntı malzemesinden karşılanmak, yetmemesi halinde kalan kısmı afetler fonundan tamamlanmak üzere vali ve kaymakamların emri ile yıktırılır. Yasaklanmış afet bölgesi sınırları, alınacak tedbirlerle tehlikenin önlenmesi oranında daraltılır veya tamamen kaldırılır. Bu husus da aynı şekilde duyurulur." hükümlerine yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden, Nevşehir İli, Ürgüp İlçesi, ... mevkiinde meydana gelen kaya düşmesi ve mağara göçmesi nedenleriyle mülga İmar ve İskan Bakanlığınca █████/1959, █████/1962, █████/1965 tarihli jeolojik etüt raporlarının düzenlendiği; daha sonra İçişleri Bakanlığı, Bayındırlık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Tarım Bakanlığının uygun mütaalalarına dayanılarak İmar ve İskan Bakanlığı tarafından hazırlanan bu raporlara istinaden sırasıyla █████/1960 tarihli ve 4/12969 sayılı; █████/1962 tarihli ve 6/748 sayılı ve █████/1967 tarihli, 6/7623 sayılı Bakanlar Kurulu kararlarıyla uyuşmazlığa konu bölgenin "afete maruz bölge ilan edildiği"; Nevşehir Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü tarafından, █████/2013 günlü, 1919 sayılı Genelge doğrultusunda Nevşehir İlinde koordinatsız-kroki halinde olan afete maruz bölge sınırlarında söz konusu raporlarda belirtilen isim listeleri ve krokisindeki konutların köy muhtarı, azaları ve Afet ve Acil Durum Müdürlüğü teknik personeli ile birlikte yerinde koordinat alınarak sayısallaştırılması ve yeniden çizilmesi suretiyle █████/2022 tarihli jeolojik etüt raporunun düzenlendiği ve bu rapora dayanılarak da dava konusu █████/2023 tarih ve 7717 sayılı Cumhurbaşkanı kararı ile koordinatsız kroki halinde olan ekli listedeki yerleşim yerlerinin, karşılarında tarih ve sayıları belirtilen Bakanlar Kurulu Kararlarının kapsamından çıkarılmasına ve aynı listede tarihleri yazılı jeolojik etüt raporları ile eki pafta/haritalarda gösterilen alanların afete maruz bölge olarak ilan edilmesine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlığın çözümünün teknik bilgiyi gerektirmesi nedeniyle Danıştay Dördüncü Dairesi'nce yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen rapor ve ek raporda özetle; "...

1)Dava konusu alanda Üst Miyosen yaşlı Ürgüp formasyonuna ait soğuma çatlağı içeren Kavak üyesi bulunmaktadır.

2) Ortahisar kalesinin alt kotlarında düşen kaya blokları olmakla beraber, dava konusu keşif alanında (hotel ve dava konusu parsellerin olduğu alanda) daha önceden kayda geçmiş bir kaya düşme hadisesi veya parsel alanında düşmüş kaya bloğu tespit edilememiştir. Ayrıca, kullanılmayan kaya oyma mekanlarda kayda geçmiş ve oluşmuş herhangi bir mağara göçmesine rastlanmamıştır.

3) Önlem alınmaması durumunda, gelecekte Ortahisar kalesinden kaya düşme riski vardır. Ancak, gelecekte Ortahisar kalesinden düşecek kaya bloklarının dava konusu alana ulaşıp ulaşamayacağı konusunda dosya içerisinde analize dayalı hiçbir bilgi bulunmamaktadır. Bu nedenle, dava konusu parsellerde gelecekte kaya düşme riskinin olup olmadığı hakkında değerlendirme yapmak mümkün değildir. Mağara göçmesi açısından ise; önlem alınmaması durumunda, metruk durumdaki parsellerde gelecekte mağara göçme hadisesinin yaşanma riski bulunmaktadır. Böyle bir durumda, oluşacak göçmelerin yan parselleri de olumsuz etkilemesi beklenmektedir. Mühendislik önlemi alınması durumunda ise, gelecekte mağara göçmesi riski ortadan kaldırılmış olacaktır."

"...

1) Davacının parselindeki mağarada bulunan çökme riski mühendislik önlemi ile giderilebilir.

2) Davacının parselinde bulunan mağarada mühendislik önlemi alınıp çökme riskinin bertaraf edilmesi durumunda, etraftaki metruk durumdaki parsellerde mağara çökme hadisesi yaşanması halinde, davacıya ait parseldeki mağara; (a) yeterli mühendislik önlemi alınmamışsa olumsuz etkilenebilir, (b) kaya kütlesinin yenilme mekanizması dikkate alınarak tasarlanıp uygulanacak mühendislik önlemi ile ise, yan parsellerde oluşabilecek yenilmenin olumsuz etkisi teknik olarak tamamen giderilebilir veya yapıya zarar vermeyecek şekilde en aza indirilebilir." tespit ve değerlendirmelerine yer verilmiştir.

Bu durumda; bilirkişi raporu ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden, uyuşmazlığa konu alanda daha önceden kayda geçmiş bir kaya düşme hadisesi veya parsel alanında düşmüş kaya bloğu tespit edilemediği; kullanılmayan kaya oyma mekanlarda kayda geçmiş ve oluşmuş herhangi bir mağara göçmesine rastlanmadığı; davacının parselindeki mağarada bulunan çökme riskinin mühendislik önlemi ile giderilebileceği; mühendislik önlemi alınıp çökme riskinin bertaraf edilmesi durumunda, etraftaki metruk durumdaki parsellerde mağara çökme hadisesi yaşanması halinde, davacıya ait parseldeki mağarada; kaya kütlesinin yenilme mekanizması dikkate alınarak tasarlanıp uygulanacak mühendislik önlemi ile yan parsellerde oluşabilecek yenilmenin olumsuz etkisinin teknik olarak tamamen giderilebiecegi veya yapıya zarar vermeyecek şekilde en aza indirilebileceği anlaşıldığından, uyuşmazlığa konu alanın yeni bir jeolojik çalışma yapılmadan Afete Maruz Bölge olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu █████/2023 tarih ve 7717 sayılı Cumhurbaşkanı kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptali gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen █████/2025 tarihinde, davacı ... vekili Av. ... ve davalılar vekili Av. ...'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava konusu alan hakkında ilk olarak █████/1959 tarihli jeolojik etüt raporunun düzenlendiği ve rapora istinaden kaya düşmesi tehlikesi nedeniyle ... tarihli, ... sayılı İcra Vekilleri Heyeti kararı ile afete maruz bölge kararı verildiği, aynı nedenden dolayı yapılan inceleme sonucu hazırlanan █████/1962 tarihli jeolojik etüt raporuna istinaden █████/1962 tarihli, 6/748 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının alındığı, alandaki muhtemel kaya düşmesi olaylarının incelendiği ve inceleme alanında farklı yükseklikte kaleler ve derelerin bulunduğu, ayrıca çökme ve göçme olayları olan alanların imar planında yeşil alan olarak gösterilerek, yeşil alan olarak kalmasının uygun olacağı yönünde hazırlanan █████/1965 tarihli jeolojik etüt raporuna dayanılarak █████/1969 tarihli, 6/628 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile afete maruz bölge kararı alındığı, ilerleyen dönemlerde ise bölge hakkında muhtelif tarihlerde jeolojik etüt raporlarının hazırlandığı ve benzer afet risklerinden bahsedildiği görülmüştür.

Son olarak, Afet ve Acıl Durum Yönetimi Başkanlığının ... tarihli ve ... sayılı yazısı ile daha önce koordinatsız-kroki halinde olan 'afete maruz bölge” sınırlarının sayısallaştırmasının istenilmesi üzerine, Nevşehir Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü tarafından █████/2022 tarihli jeolojik etüt raporunun düzenlendiği, söz konusu raporda; afete maruz bölge sınırları içerisinde metruk durumda bulunan konutlarda bakımsızlık nedeniyle çökme yıkılma tehlikesi ve kale olarak adlandırılan peri bacasından düşebilecek blok/parçalar kaynaklı kaya düşmesi afet tehlikesinin devam ettiğinin belirtilmesi üzerine, söz konusu rapora istinaden █████/1960 tarihli ve 4/12969 sayılı Bakanlar Kurulu kararı, █████/1962 tarihli ve 6/748 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ve █████/1967 tarihli ve 6/7623 sayılı Bakanlar Kurulu kararında belirtilen "afete maruz bölge" sınırının sayısallaştırılmasına yönelik dava konusu █████/2023 tarih ve 7717 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının tesis edilmesi üzerine, bakılmakta olan dava açılmıştır.

Dava konusu Cumhurbaşkanı Kararının incelenmesinden; ülke kapsamında birçok yerde koordinatsız-kroki halinde ilan edilen afete maruz bölge kararının kaldırılarak (kapsamdan çıkarılarak) sayısallaştırma yapılmak suretiyle yeniden afete maruz bölge kararı verildiği, davacının taşınmazlarının bulunduğu Nevşehir İli, Ürgüp İlçesi, ... Mahallesinin büyük bir kısmı hakkında (Kararname eki listede 48. sırada) afete maruz bölge kararı verildiği anlaşılmış ve dava dilekçesinde dava konusu █████/2023 tarih ve 7717 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının iptali talep edilmiş ise de; dava dilekçesi ve dosyadaki diğer bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden; esasen davacının malik olduğu ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden bir değerlendirme yapılarak, karar verilmesini talep ettiği sonucuna varıldığından, anılan afete maruz bölge kararı; Nevşehir İli, Ürgüp İlçesi, ... Mahallesi, ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden incelenmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunun 1. maddesinde, " ... Afete uğrayan meskün yerlerin büyüklüğü o yerin tamamında veya bir kesiminde yıkılan, oturulmaz hale gelen bina sayısı, zarar gören yapı ve tesislerin genel hayata etki derecesi, mahallin ekonomik ve sosyal özellikleri, zararın kamu oyundaki tepkisi, normal hayat düzenindeki aksamalar ve benzeri hususlar göz önünde tutulmak suretiyle afetlerin genel hayata etkililiğine ilişkin temel kurallar, İçişleri ve Maliye Bakanlıklarının mütalaaları da alınarak İmar ve İskan Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirtilir. Yukarıda yazılı afetlerin meydana gelmesinde veya muhtemel olması halinde zararın o yerin genel hayatına etkili olup olmadığına, yönetmelik esasları gereğince, İmar ve İskan Bakanlığı tarafından karar verilir." hükmüne, 2. maddesinde; "Su baskınına uğramış veya uğrayabilir bölgeler, İmar ve İskan Bakanlığının teklifi üzerine Devlet Su İşlerinin bağlı bulunduğu Bakanlıkça; yer sarsıntısı, yer kayması, kaya düşmesi ve çığ gibi afetlere uğramış veya uğrayabilir bölgeler ise, İmar ve İskan Bakanlığınca tespit ve bunlardan şehir ve kasabalarda meydana gelen ve gelebileceklerin sınırları imar planına, imar planı bulunmayan kasaba ve köylerde de belli edildikçe harita veya krokilere işlenmek suretiyle, afete maruz bölge olarak İmar ve İskan Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca kararlaştırılır ve bu suretle tespit olunan sınırlar, İmar ve İskan Bakanlığının isteği üzerine ilgili valiliklerce mahallinde ilan olunur." hükmüne, 14. maddesinde ise; "İkinci madde gereğince tespit ve ilan olunan afet bölgelerine dahil şehir, kasaba ve köylerde bina ve mesken yapımı, fen kurullarınca tehlikeli görülen ve sınırları krokilerle tespit olunan yerler, İmar ve İskan Bakanlığınca yapı ve ikamet için yasaklanmış afet bölgeleri sayılır ve durum, belediyesi olan yerlerde belediyesince, köylerde ise ihtiyar meclislerince hemen ilan edilir. Belediyesi olan yerlerde belediyeler, olmayan yerlerde ihtiyar meclisleri bu yasaklanmış afet bölgesi hükmünü uygulamakla görevlidir. Hilafına hareket edildiği takdirde, mevcut ve yapılmakta olan binalar, yıkma parası yıkıntı malzemesinden karşılanmak, yetmemesi halinde kalan kısmı afetler fonundan tamamlanmak üzere vali ve kaymakamların emri ile yıktırılır. Yasaklanmış afet bölgesi sınırları, alınacak tedbirlerle tehlikenin önlenmesi oranında daraltılır veya tamamen kaldırılır. Bu husus da aynı şekilde duyurulur." hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden; dava konusu alan hakkında ilk olarak █████/1959 tarihli jeolojik etüt raporunun düzenlendiği ve rapora istinaden kaya düşmesi tehlikesi nedeniyle ... tarihli, ... sayılı İcra Vekilleri Heyeti kararı ile afete maruz bölge kararı verildiği, aynı nedenden dolayı yapılan inceleme sonucu hazırlanan █████/1962 tarihli jeolojik etüt raporuna istinaden █████/1962 tarihli, 6/748 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının alındığı, alandaki muhtemel kaya düşmesi olaylarının incelendiği ve inceleme alanında farklı yükseklikte kaleler ve derelerin bulunduğu, ayrıca çökme ve göçme olayları olan alanların imar planında yeşil alan olarak gösterilerek, yeşil alan olarak kalmasının uygun olacağı yönünde hazırlanan █████/1965 tarihli jeolojik etüt raporuna dayanılarak █████/1969 tarihli, 6/628 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile afete maruz bölge kararı alındığı, ilerleyen dönemlerde ise bölge hakkında muhtelif tarihlerde jeolojik etüt raporlarının hazırlandığı ve benzer afet risklerinden bahsedildiği, son olarak, Afet ve Acıl Durum Yönetimi Başkanlığının ... tarihli ve ... sayılı yazısı ile daha önce koordinatsız-kroki halinde olan 'afete maruz bölge” sınırlarının sayısallaştırmasının istenilmesi üzerine, Nevşehir Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü tarafından █████/2022 tarihli jeolojik etüt raporunun düzenlendiği, söz konusu raporda; afete maruz bölge sınırları içerisinde metruk durumda bulunan konutlarda bakımsızlık nedeniyle çökme yıkılma tehlikesi ve kale olarak adlandırılan peri bacasından düşebilecek blok/parçalar kaynaklı kaya düşmesi afet tehlikesinin devam ettiğinin belirtilmesi üzerine, söz konusu rapora istinaden █████/1960 tarihli ve 4/12969 sayılı Bakanlar Kurulu kararı, █████/1962 tarihli ve 6/748 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ve █████/1967 tarihli ve 6/7623 sayılı Bakanlar Kurulu kararında belirtilen "afete maruz bölge" sınırının sayısallaştırılmasına yönelik dava konusu █████/2023 tarih ve 7717 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının tesis edilmesi üzerine, bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Uyuşmazlığın 7269 sayılı Kanun uyarınca kaya düşmesi ve mağara çökme tehlikesi nedeniyle davacının taşınmazlarının da bulunduğu alanın afete maruz bölge olarak ilan edilmesine ilişkin olması ve çözümünün özel ve teknik bilgiyi gerektirmesi nedeniyle, Dairemizin █████/2024 tarihli, E:██████████ sayılı ara kararıyla keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmesi üzerine, mahallinde gerçekleştirilen keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen █████/2024 tarihli kök rapor ve █████/2024 tarihli ek raporlarda özetle; Ortahisar kalesinin Ortahisar Mahallesinde kaya düşme kaynağı konumunda olduğu, kalenin alt kotlarında, daha önce düşmüş farklı boyutlarda kaya blokları bulunduğu, dava konusu alandaki parsellerin bir kısmının boş olduğu, bir kısmında ise işletilmekte olan bir otelin yer aldığı, dava konusu alandaki kaya düşme afet riski için, gelecekte muhtemel bir kaya düşme afet riski bulunup bulunmadığı hakkında değerlendirme yapabilmenin dosya bilgileri çerçevesinde mümkün olmadığı, zira, kaya düşme riski olan alanlarda öncelikli olarak kaya kütlesine yönelik hat etüdünün yapılması ve düşmesi muhtemel kaya bloklarının hacminin, birim hacim ağırlığının, kütlesinin belirlenmesi gerektiği, farklı yönlerde topoğrafik kesitler alınıp, düşmesi muhtemel her bir kaya bloğu için kaya düşme analizlerinin yapılması gerektiği, bu analizler yapılırken kayanın ağırlığına ve şekline ek olarak bazı kaya düşme parametreleri (geri verme katsayısı, sürtünme açısı, şev pürüzlülüğü, deprem durumunda ilk hız, vb.) dikkate alınarak kaya düşme analizlerinin yapılması gerektiği, bloğun düşme konumu dikkate alınarak söz konusu bloğun nerede duracağı, hat boyunca sıçrama yüksekliği, hat boyunca kinetik enerji değişimi ve hat boyunca hız değişimlerinin belirlenmesinin mümkün olduğu, ancak, 1959 yılından beri hazırlanan jeolojik etüt raporlarında kaya düşme analizinin yapıldığına dair bir verinin bulunmadığı, dosya verilerine göre, afete maruz bölgenin, düşecek kaya bloklarının ulaşacağı düşünülen mesafenin analize dayanmadan görsel olarak belirlendiği kanaatine varıldığı belirtilmiştir.

Anılan raporlarda mağara çökmesi riskine ilişkin olarak ise; dava konusu alandaki kaya oyma mekanların boyutlarının (genişlikler-yükseklik) genelde 2-10 m aralığında olduğu, bu tür mekanlar için ahşap/çelik destek sistemleri, doğal taş kemer sistemleri, sütun (ayak destekleri) ile diğer bazı mühendislik yöntemlerinin Kapadokya bölgesinde tek başına veya birlikte sıklıkla ve başarılı bir şekilde kullanıldığı, kaya oyma mekanların çökme riskine karşı alınabilecek söz konusu mühendislik önlemleri, kaya içerisindeki çatlak geometrileri de dikkate alınarak uzman bir inşaat mühendisi tarafından boyutlandırılarak uygulanabildiği, alanda alınacak drenaj önlemleri ile bu tür mekanların kullanıma açılabildiği, öte yandan, toptan göçme şeklinde bir mağara çökmesi yaşanırken titreşim oluştuğu ve bu titreşimin bitişikteki yapılarda bazı ek çatlamalara neden olabildiği, bu durumun doğal bir depremin etkisine benzediği, toptan göçme olmadan sadece doğal kayaç içerisindeki çatlaklar boyunca oluşan kayma sonucu gerçekleşen yenilme dolayısıyla oluşan kısmi göçüklerde de yine titreşim olabildiği, kaya kütlesi içerisindeki doğal çatlaklar boyunca hareket olması durumda, lego gibi birbirine bağlı olan kaya bloklarından biri hareket ederken sürtünme dolayısıyla bitişiğindeki kaya bloğunu da zorlayıp kısmen veya tamamen hareket ettirebildiği, dava konusu alanın bitişiğindeki kaya oyma mekanda oluşabilecek bir göçme, yaratacağı titreşim ve çatlakların sürtünme etkisi ile yan tarafta mühendislik önlemi alınarak çökme riski bertaraf edilen kaya oyma mekanları da olumsuz etkileyebileceği, bu yenilme mekanizmaları bilinerek alınacak mühendislik önlemleri ile söz konusu olumsuz etkinin istenirse teknik olarak tamamen giderilebileceği ve yapıya zarar vermeyecek boyutta en aza indirilebileceği, davacının taşınmazlarındaki mağarada bulunan çökme riskinin mühendislik önlemi ile giderilebileceği, tespitlerine yer verilmiştir.

Söz konusu bilirkişi raporları taraflara tebliğ edilmiş, raporlardaki bilimsel verilerin hukuken kabul edilebilir ve bu bağlamda da hükme esas alınabilir nitelikte olduğu anlaşıldığından, davalı idare tarafından rapora yapılan itirazlar, raporları kusurlandıracak nitelikte görülmemiştir.

Bu durumda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu sunulan bilirkişi raporları ile dosyadaki mevcut diğer bilgi ve belgelere göre, dava konusu afete maruz bölge kararının gerekçesi olan kaya düşmesi riskine ilişkin olarak, düşmesi muhtemel her bir kaya bloğu için kaya düşme analizlerinin yapılırken, kayanın ağırlığına ve şekline ek olarak bazı kaya düşme parametrelerinin (geri verme katsayısı, sürtünme açısı, şev pürüzlülüğü, deprem durumunda ilk hız, vb.) dikkate alınmadığı ve yine bloğun düşme konumu dikkate alınarak, söz konusu bloğun nerede duracağı, hat boyunca sıçrama yüksekliği, hat boyunca kinetik enerji değişimi ve hat boyunca hız değişimlerinin belirlenmediği, 1959 yılından beri hazırlanan jeolojik etüt raporlarında kaya düşme analizinin yapıldığına dair bir verinin bulunmadığı, dosya verilerine göre, afete maruz bölgenin, düşecek kaya bloklarının ulaşacağı düşünülen mesafenin analize dayanmadan görsel olarak belirlendiği, kaya düşmesi riski yönünden eksik inceleme nedeniyle dava konusu işlemin hukuka uygun olmadığı, mağara çökmesi riski yönünden ise; davacının parselindeki mağarada bulunan çökme riskinin mühendislik önlemi ile giderilebileceği, etraftaki metruk durumda olan parsellerde mağara çökmesi hadisesi yaşanması halinde, kaya kütlesinin yenilme mekanizması dikkate alınarak tasarlanıp uygulanacak mühendislik önlemi ile yan parsellerde oluşabilecek yenilmenin olumsuz etkisinin teknik olarak tamamen giderilebileceği veya yapıya zarar vermeyecek şekilde en aza indirilebileceği, bu nedenle, mağara çökmesi riski yönünden de dava konusu işlemin hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.

KARAR SONUCU

Açıklanan nedenlerle;

1. Afete Maruz Bölge ilanına ilişkin █████/2023 tarihli ve 7717 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın Nevşehir İli, Ürgüp İlçesi, ... Mahallesinde bulunan davacıya ait ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden Üye ...'ın karşı oyu ve oyçokluğuyla İPTALİNE,

2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderlerinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,

3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı davalar için belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,

4. Posta giderleri ve keşif avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra ilgilisine iadesine,

5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, █████/2025 tarihinde karar verildi.

(X) KARŞI OY

Dava; aralarında davacıya ait Nevşehir İli, Ürgüp İlçesi, ... Mahallesi, ... ve ... parsel sayılı taşınmazların da bulunduğu muhtelif yerlerin █████/2023 tarihli ve 7717 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 7269 sayılı Kanunun 2. ve 14. maddeleri uyarınca afete maruz bölge olarak ilan edilmesi üzerine açılmıştır.

Dosyanın incelenmesinden; davacının taşınmazlarının da bulunduğu alanda afet riskinin bulunduğuna yönelik 1959 yılından günümüze kadar muhtelif tarihlerde jeolojik etüt raporlarının hazırlandığı ve afete maruz bölge ilanı kararlarının tesis edildiği, son olarak dava konusu işlemin dayanağı █████/2022 tarihli jeolojik etüt raporunda da; afete maruz bölge sınırları içerisinde metruk durumda bulunan konutlarda bakımsızlık nedeniyle çökme yıkılma tehlikesi ve kale olarak adlandırılan peribacasından düşebilecek blok/parçalar kaynaklı kaya düşmesi afet tehlikesinin devam ettiğinin tespit edildiği, dosyadaki mevcut bilgi ve belgelere göre de anılan afet risklerinin devam ettiği kanaatine varılmıştır.

Bu durumda; bölgede yaşayan kişilerin can ve mal güvenliğini sağlamak amacıyla tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, davanın reddine karar verilmesi gerektiği oyuyla, Dairemiz çoğunluk kararına katılmıyorum.