Anahtar kelimeler: Bahçeli Ahşap Kartal Vasıflı Tabiat Kentsel Sit Nazım Grubu Varlıklarını
T.C.
D A N I Ş T A YDÖRDÜNCÜ DAİREEsas No
: █████████Karar No
: █████████TEMYİZ EDEN (DAVACI)
: 1- ... 2- ...3- ... 4- ...5- ...VEKİLİ
: Av. ...KARŞI TARAF (DAVALI)
: ... BakanlığıVEKİLİ
: Av. ...İSTEMİN KONUSU
: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ
:Dava konusu istem
: İstanbul ili, Kartal ilçesi, ... ada (eski ... ada) ... parselde bulunan, bahçeli ahşap ev vasıflı, İstanbul II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile kentsel sit sınırları belirlenen, İstanbul V Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile koruma grubu II olarak belirlenen, ... tarih ve ... sayılı karar ile Kartal Merkez Sit Alanı ve Yakın Çevresi Koruma Amaçlı Nazım imar planı onaylanan alanda kalan taşınmazın korunması gerekli kültür varlığı tescil kaydının kaldırılmasının uygun olmadığına ilişkin İstanbul V Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun kararına karşı yapılan itirazın reddine ilişkin Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.İlk Derece Mahkemesi kararının özeti
: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte incelenmesi neticesinde; dava konusu yapının üslup özellikleri itibarı ile 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başlarının özelliklerini göstermekte olduğu, geleneksel Türk konut mimarlığı tarzında olup inşa edildiği dönemin tarihi, doğal, mimari, demografik, kültürel ve sosyo ekonomik yapısını yansıttığı, bu bakımdandava konusu parselde geçmişte ayakta olan bugün temel kalıntıları bulunan yapının II. Grup taşınmaz kültür varlığı özelliği taşıdığı anlaşıldığından, korunması gerekli kültür varlığı tescil kaydının kaldırılmasının uygun olmadığına dair karara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti
: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacılar tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI
: Davacılar tarafından, bilirkişi raporunun eksik ve hatalı olduğu, kararın verildiği tarihte dava konusu taşınmazın neredeyse yok olduğu, bu hususun bilirkişi raporu ile de sabit olduğu, dava konusu işlemin iptali gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI
: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.TETKİK HÂKİMİ
: ...DÜŞÜNCESİ
: Temyiz isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE
:MADDİ OLAY
:İstanbul ili, Kartal ilçesi, ... ada (eski ... ada) ... parselde bulunan, bahçeli ahşap ev vasıflı, İstanbul II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile kentsel sit sınırları belirlenen, İstanbul V Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile koruma grubu II olarak belirlenen, ... tarih ve ... sayılı karar ile Kartal Merkez Sit Alanı ve Yakın Çevresi Koruma Amaçlı Nazım imar planı onaylanan alanda kalan taşınmazın korunması gerekli kültür varlığı tescil kaydının kaldırılmasının uygun olmadığına ilişkin İstanbul V Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun kararına karşı yapılan itirazın reddine ilişkin Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.İLGİLİ MEVZUAT
:2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları başlıklı 6. maddesinde; "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları şunlardır:a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19. yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar,b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar,c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları,d) Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler.Ancak, Koruma Kurullarınca mimari, tarihi, estetik, arkeolojik ve diğer önem ve özellikleri bakımından korunması gerekli bulunmadığı karar altına alınan taşınmazlar, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı sayılmazlar..." hükmüne yer verilmiştir.Aynı Kanunun 7. maddesinde ise, Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının ve doğal sit alanlarının tespiti, Kültür ve Turizm Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların görüşü alınarak yapılacağı, yapılacak tespitlerde, kültür ve tabiat varlıklarının tarih, sanat, bölge ve diğer özelliklerinin dikkate alınacağı, Devletin imkanları gözönünde tutularak, örnek durumda olan ve ait olduğu devrin özelliklerini yansıtan yeteri kadar eserin korunması gerekli kültür varlığı olarak belirleneceği, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili yapılan tespitlerin koruma bölge kurulu kararı ile tescil olunacağı, tespit ve tescil ile ilgili usullerin, esasların ve kıstasların yönetmelikte belirtileceği hükme bağlanmıştır.█████/2012 tarih ve 28232 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit Ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasında sayılan kültür varlıkları arasında yer verilen "evlerden", 19. yüzyıl sonrasında yapılmış olanlar için, anılan fıkranın (b) bendinde; "önem ve özellikleri bakımından korunmalarına gerek görülmesi veya bu yapıların ait oldukları dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinde olması ya da var olan bir geleneğin hala sürdüğünün göstergesi olan ve bir bütünün parçası olarak çevreye katkıda bulunan taşınmazlardan olması" ve (c) bendinde, tek yapılar için; "sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermesi, kent ve çevre kimliğine, dokusuna katkıda bulunması, yöresel yaşam biçimini yansıtması" şeklindeki, tespit ve tescil kriterleri belirlenmiştir.Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun, █████/1999 gün ve 660 sayılı İlke Kararının 2. grup yapılara ilişkin "Müdahale Biçimleri" başlıklı I. Bölümünde, "Yeniden Yapma (Rekonstrüksiyon)" başlığı altında, "Korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilen ve tescil edilmesine ilişkin gerekli özellikleri taşımasına rağmen elde olmayan sebeplerle tescili yapılmamış ve/veya herhangi bir nedenle yitirilmiş olan yapının, gerek kültür varlığı niteliği, gerekse kültürel çevreye olan tarihsel katkıları açısından, eldeki mevcut belgelerden (yapı kalıntısı, rölöve, fotoğraf, her türlü özgün yazılı - sözlü, görsel arşiv belgesi vb.) yararlanmak suretiyle kendi parsellerinde daha önce bulunduğu yapı oturum alanında, eski cephe özelliğinde, aynı kitle ve gabaride, özgün plan şeması, malzeme ve yapım tekniği kullanılarak, kapsamlı restitüsyon etüdüne dayalı rekonstrüksiyon uygulamasının koşulsuz sağlanmasına; ancak uygulama gerçekleşinceye kadar parsellerde her türlü inşai ve fiziki müdahalenin yasaklanmasına, (otopark, fuar, sergileme vb.) yeni bir işlev ile kullanma ve aynı parselde tescilli yapı yerinde veya diğer boş alanlarda başka bir yeni yapılaşmaya izin verilmeyeceğine, tüm bu uygulamalar için koruma kurulu kararının alınması gerektiğine" ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.HUKUKİ DEĞERLENDİRME
:Dosyanın incelenmesinden; İstanbul ili, Kartal ilçesi, ... ada (eski ... ada) ... parselde bulunan, bahçeli ahşap ev vasıflı İstanbul II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile Kentsel sit sınırları belirlenen, İstanbul V Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile koruma grubu II olarak belirlenen, ... tarih ve ... sayılı karar ile Kartal Merkez Sit Alanı ve Yakın Çevresi Koruma Amaçlı Nazım imar planı onaylanan alanda kalan taşınmazın korunması gerekli kültür varlığı tescil kaydının kaldırılmasının uygun olmadığına ilişkin İstanbul 5 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun kararına karşı yapılan itirazın reddine ilişkin Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararının iptalinin istenildiği, İdare Mahkemesince, uyuşmazlığın çözümü için yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporda ise; "İstanbul ili, Kartal ilçesi, ... ada (Eski ...) ve ... parselde ... yılına kadar ayakta olan zemin + 2 kattan oluşa bahçeli, cumbalı ahşap bir ev olduğu, bu yapının üslupözellikleri itibarı ile 19. yüzyıl sonu ile 20 yüzyıl başlarının özelliklerini göstermekte olduğu, geleneksel Türk konut mimarlığı tarzında olup inşa edildiği dönemin tarihi, doğal, mimari, demografik, kültürel ve sosyo ekonomik yapısını yansıttığı, bu bakımdan dava konusu parselde geçmişte ayakta olan bugün temel kalıntıları bulunan yapının II. Grup taşınmaz kültür varlığı özelliği taşıdığı ve yapının rekonstrüksiyonu için gerekli veriler bulunduğu" kanaatine varıldığı ifade edilmiştir.Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; işleme konu yapının Kartal Bölgesi Kentsel Sit Alanı konut dokusunu yansıtan tipik örneklerden biri sayıldığı ve ... tarih ve ... sayılı kararla tescil edildiği, bu sebeple, yapının; önem ve özellikleri bakımından korunmalarına gerek görülmesi veya bu yapıların ait oldukları dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinde olması ya da var olan bir geleneğin hala sürdüğünün göstergesi olan ve bir bütünün parçası olarak çevreye katkıda bulunması ve sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermesi, kent ve çevre kimliğine, dokusuna katkıda bulunması, yöresel yaşam biçimini yansıtması konuları açısından değerlendirilmesi gerektiği açıktır.Günümüzde sadece kalıntıları bulunan ve ... tarih ve ... sayılı kararla tescillenen dava konusu yapıya ait, dosyasında bulunan 2000 yılına ait tescil fişindeki fotoğraf ile 2012 yılına ait fotoğraflar ve farklı sokaklardan gözüken cephe fotoğraflarının incelenmesi neticesinde; davacıların itirazı üzerine düzenlenen uzman raporunda her ne kadar yapının Kartal Bölgesi Kentsel Sit Alanı konut dokusunu yansıtan tipik örneklerden biri olması dolayısıyla bölgeye özgü dönem mimarisini yansıttığı, kütle-cephe, yapım tekniği ve malzemesi ile bölgenin geleneksel konut dokusundan izler taşıdığı gerekçesiyle tescil kaydının devamının gerektiği belirtilse de; bitişiğindeki parsellerde yeni yapılaşmalar nedeniyle geleneksel doku bütünlüğünün artık sağlanamadığı, söz konusu yapının vazgeçilmez, özel önemde mimari özellikler içermediği, salt yapım tekniği sebebiyle geleneksel konut yapısı örneği olarak mimari değer taşıdığı gerekçesiyle yapının tescil edilmesinin, yukarıda belirtilen koşullarla uyuşmadığı sonucuna varılmaktadır.Bu durumda; yapının bugünkü hali ile sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım teknolojisi, mimari ve sanat değeri açısından vazgeçilmez, özel önemde mimari özellikler içermediği, diğer yandan sokakta geleneksel doku bütünlüğünün de sağlanamadığı anlaşıldığından; kültür varlığı tescil kaydının kaldırılması istemiyle yapılan başvurunun uygun bulunmadığı yolundaki Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararına karşı yapılan itirazın reddine ilişkin Koruma Yüksek Kurulu kararında hukuka uyarlık bulunmadığından, aksi yöndeki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.KARAR SONUCU
:Açıklanan nedenlerle;1. Temyiz isteminin kabulüne,2. Temyize konu .... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Üye Mehmet ..., Üye ...'in karşı oyu ve oyçokluğuyla BOZULMASINA,3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde kesin olarak karar verildi.(X) KARŞI OY
:Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyoruz.