Anahtar kelimeler: Koleksiyonculuğu Müzeleri Envanterine Amirliğince Tabiat Büro Aramada Eserlerin Kültür Varlıkları
T.C.
D A N I Ş T A YDÖRDÜNCÜ DAİREEsas No
: ████████Karar No
: █████████TEMYİZ EDEN (DAVACI)
: ...VEKİLİ
: Av. ...KARŞI TARAF (DAVALI)
: ... BakanlığıVEKİLİ
: Av. ...İSTEMİN KONUSU
: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ
:Dava konusu istem
: ... Müzeleri Müdürlüğü denetiminde korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlığı koleksiyonculuğu faaliyetinde bulunan davacıya ait adreste, Kaçakçılık Suçlarıyla Mücadele Şube Müdürlüğü Kültür ve Tabiat Varlıkları Kaçakçılığı Büro Amirliğince yapılan aramada, davacının envanterine kayıtlı olmayan 2863 sayılı Kanun kapsamındaki eserlerin ele geçirildiğinden bahisle, "Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıkları Koleksiyonculuğu ve Denetimi Hakkında Yönetmelik"in 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca koleksiyon izin belgesinin iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.İlk Derece Mahkemesi kararının özeti
: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; bakılan uyuşmazlıkta, UYAP kayıtlarında ... Cumhuriyet Başsavcılığının ... tarihli iddianamesi ile davacı hakkında 2863 sayılı Kanuna aykırılık suçlamasıyla açılan davanın ... Asliye Ceza Mahkemesinin E:... dosyasında derdest olduğu ayrıca, ... tarihli Koleksiyoner Denetleme Tutanağına göre, ... tarih ve ... Koleksiyon Belgesi ile koleksiyonculuk yapan davacının envanter defterinde sadece 20 adet sikke eserin kayıtlı olduğu belirtilmiştir.Bu durumda, süregelen zaman diliminde davacının temin ettiği ve ... tarih ve ... sayılı TGA ile teslim alınan 1770 adet objenin, müze uzmanlarınca incelenmesi akabinde 211 adedi haricinde ... Müzeler Müdürlüğü'ne bildirimde bulunulmadığı anlaşılmış olup, davacının 2863 sayılı Kanun kapsamında hazırlanan Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklar Koleksiyonculuğu ve Denetimi Hakkında Yönetmeliğin 15/1-a maddesinde yer alan "Koleksiyoncunun, Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tasnifi, Tescili ve Müzelere Alınmaları Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca belirlenen yükümlülüklere aykırı olarak belgesiz kültür ve tabiat varlığı bulundurduğunun tespit edilmesi" hükmüne aykırı olarak hareket ettiği anlaşıldığından, davacının koleksiyonculuk izin belgesinin iptal edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti
: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI
: Davacı tarafından, usule ilişkin olarak, uyuşmazlığın konusunun belli bir miktarı aşması ve belli bir meslekten çıkarılma sonucunu doğuran bir işlem olması nedeniyle temyize tabi olduğu, esasa ilişkin olarak, elindeki eserlerin kayıt altına alınması için Türk ve İslami Eserler Müze Müdürlüğüne başvurulduğu, ancak teknik eleman yetersizliği ileri sürülerek bu talebin karşılanmadığı, bu hususun dikkate alınmaksızın karar verildiği, ayrıca dava konusu işlem kanuna dayalı olarak tesis edilmediğinden mülkiyet hakkının ihlal edildiği, bu nedenle hukuka aykırı olarak tesis edilen dava konusu işlemin iptali gerektiği belirtilerek, temyize konu İdare Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI
: Davalı idare tarafından, uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesinde sayılan uyuşmazlık türleri arasında bulunmadığı, dolayısıyla temyize tabi olmadığı belirtilerek, temyiz isteminin incelenmeksizin reddi gerektiği savunulmuştur.TETKİK HÂKİMİ
: ...DÜŞÜNCESİ
: Temyiz isteminin kabulü ile temyize konu İdare Dava Dairesi kararının aşağıda yer verilen gerekçe ile bozulması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE
:MADDİ OLAY
:... Müzeleri Müdürlüğü denetiminde korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlığı koleksiyonculuğu faaliyetinde bulunan davacıya ait adreste, Kaçakçılık Suçlarıyla Mücadele Şube Müdürlüğü Kültür ve Tabiat Varlıkları Kaçakçılığı Büro Amirliğince yapılan aramada, ... tarih ve ... sayılı TGA ile teslim alınan 1770 adet objenin, müze uzmanlarınca incelenmesi akabinde 211 adedi haricinde ... Müzeler Müdürlüğü'ne bildirimde bulunulmadığı tespit edilmiştir.Söz konusu tespit dikkate alınarak, ... tarih ve ... sayılı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü işlemi ile; "Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıkları Koleksiyonculuğu ve Denetimi Hakkında Yönetmelik"in 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca koleksiyon izin belgesi iptal edilmiştir.Bunun üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.İLGİLİ MEVZUAT
:Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" başlıklı 35. maddesinde; "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü, "Suç ve cezalara ilişkin esaslar" başlıklı 38. maddesinde; "... Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur..." hükmü, "Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması" başlıklı 63. maddesinde ise; "Devlet, tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar, bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alır. Bu varlıklar ve değerlerden özel mülkiyet konusu olanlara getirilecek sınırlamalar ve bu nedenle hak sahiplerine yapılacak yardımlar ve tanınacak muafiyetler kanunla düzenlenir." hükmü yer almaktadır.2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun "Devlet malı niteliği" başlıklı 5. maddesinde; "Devlete, kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar ile özel hukuk hükümlerine tabi gerçek ve tüzelkişilerin mülkiyetinde bulunan taşınmazlarda varlığı bilinen veya ileride meydana çıkacak olan korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları Devlet malı niteliğindedir. Özel nitelikleri dolayısıyla ayrı statüye tabi tutulan mazbut ve mülhak vakıf malları bu hükmün dışındadır." hükmüne, "Yönetim ve gözetim" başlıklı 24. maddesinde; "Devlet malı niteliğini taşıyan korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıklarının Devlet elinde ve müzelerde bulundurulması ve bunların korunup değerlendirilmeleri Devlete aittir. Bu gibi varlıklardan gerçek ve tüzelkişilerin ellerinde bulunanlar, değeri ödenerek Bakanlık tarafından satın alınabilir.(...)" hükmüne, "Müze, özel müze ve koleksiyonculuk" başlıklı 26. maddesinin 6., 7. ve 8. fıkralarında; "Gerçek ve tüzelkişiler, Kültür ve Turizm Bakanlığınca verilecek izin belgesiyle korunması gerekli taşınır kültür varlıklarından oluşan koleksiyonlar meydana getirebilirler. Koleksiyoncular faaliyetlerini, Kültür ve Turizm Bakanlığına bildirmek ve yönetmelik gereğince, taşınır kültür varlıklarını envanter defterine kaydetmek zorundadırlar. Koleksiyoncular, ilgili müzeye tescil ettirerek, koleksiyonlarındaki her türlü eseri onbeş gün önce Kültür ve Turizm Bakanlığına haber vermek şartı ile kendi aralarında değiştirebilir veya satabilirler. Satın almada öncelik Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir." hükmüne, "Haber verme sorumluluğuna ve kültür varlığı ticaretine aykırı hareket edenler" başlıklı 67. maddesinde; "Kültür ve tabiat varlıklarıyla ilgili olarak bildirim yükümlülüğüne mazereti olmaksızın ve bilerek aykırı hareket eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bildirimi yapılmamış olan kültür ve tabiat varlığını satışa arzeden, satan, veren, satın alan, kabul eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Ancak, bu durumda birinci fıkrada tanımlanan suçtan dolayı ayrıca cezaya hükmolunmaz. (...)" hükmüne, "Özel mülkiyete konu olanlar" başlıklı 70. maddesinde; "Bu Kanunun 24 üncü maddesine aykırı hareket edenler bir yıldan üç yıla kadar hapis ve üçbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılırlar." hükmüne, "Özel müze ve koleksiyonculara ilişkin hükümlere aykırı hareket" başlıklı 73. maddesinde; "Bu Kanunun 26 ve 30 uncu maddelerine aykırı davrananlara, suç daha ağır bir cezayı gerektirmiyorsa üç aydan bir yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir." hükmüne yer verilmiştir.█████/2010 tarih ve 27530 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 24., 26. ve 30. maddelerine dayanılarak hazırlanan "Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıkları Koleksiyonculuğu ve Denetimi Hakkındaki Yönetmelik"in 1. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı, korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıklarına sahip olanlar ile koleksiyoncuların uymaları zorunlu usul ve esaslar ile bunların gözetim ve denetim ilkelerini belirlemektir." kuralına, "Envanter kaydı" başlıklı 7. maddesinde, "Komisyon gerekli görürse, koleksiyoncuya ait taşınır kültür ve tabiat varlıklarının envanter defterine sağlıklı bir şekilde kaydedilebilmesi için koleksiyoncudan ihtisas elemanı görevlendirilmesini ister. Koleksiyoncu, görev yapacak ihtisas elemanının kimlik bilgilerini, özgeçmişini ve noter onaylı sözleşmesini müzeye verir. Bu ihtisas elemanlarının müze müdürlüklerinden yeterlilik belgesi almaları zorunludur. Koleksiyona dahil edilecek taşınır kültür ve tabiat varlıkları, müze müdürlüğünce verilecek iki adet envanter defterine müze ihtisas elemanlarının gözetimi altında koleksiyoncu tarafından kaydedilir. Kayıt anında taşınır kültür ve tabiat varlıklarının elde ediliş şekli, dönemi ve fiziki tanımlaması belirtilir. Taşınır kültür ve tabiat varlıklarının sahiplerince usulüne uygun şekilde çektirdikleri fotoğraflarını da ihtiva eden bu envanter defterinin bir adedi müzede saklanır. Belgelendirilerek koleksiyona sonradan ilave edilen taşınır kültür ve tabiat varlıkları otuz gün içinde her iki envanter defterinin devam eden sıra numarasına uyularak usulüne göre kaydedilir. Bir envanter numarasına birden fazla kültür ve tabiat varlığı kaydedilemez. Taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve bunlara ait parçalar koleksiyona dahil edilemez ve envanter defterine kaydedilemez." kuralına, "Eldeğiştirme" başlıklı 9. maddesinde; "Koleksiyoncular, koleksiyonlarındaki her türlü taşınır kültür ve tabiat varlığını on beş gün önce bağlı olduğu müze müdürlüğüne haber vermek şartı ile kendi aralarında değiştirebilir, Bakanlık denetimindeki özel müzelere ve koleksiyonculara devredebilir veya öncelik Bakanlığa ait olmak üzere satabilir. (...)" kuralına, "Veraset yoluyla intikal" başlıklı 10. maddesinde; "Koleksiyonculuk yapan şahsın ölümü halinde koleksiyon mirasçılarına intikal eder. (...)" kuralına, "Koleksiyon izin belgesinin iptali" başlıklı 15. maddesinde; "(1) Koleksiyon izin belgesi; a) Koleksiyoncunun, Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tasnifi, Tescili ve Müzelere Alınmaları Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca belirlenen yükümlülüklere aykırı olarak belgesiz kültür ve tabiat varlığı bulundurduğunun tespit edilmesi, (...) c) Koleksiyonda yer alan kültür ve tabiat varlıklarına kasıtlı olarak zarar verilmesi, bunların tahribine veya kaybına neden olunması, (...) d) İlgili müzenin haberi olmadan koleksiyonda yer alan herhangi bir kültür ve tabiat varlığının, koleksiyon izin belgesinde belirtilen yerin dışında bulundurulması veya el değiştirmesi, (...) hallerinde iptal edilir. (2) Komisyon tarafından, koleksiyonculuk faaliyetleri esnasında bu maddenin birinci fıkrasında sayılan hallerden herhangi biri veya birden fazlasının tespit edilmesi durumunda koleksiyon izin belgesi müze müdürlüğünün teklifi üzerine Bakanlıkça iptal edilir. Bakanlık gerektiğinde bu yetkiyi müze müdürlüklerine devredebilir. Koleksiyonculuktan kendi isteği ile vazgeçmek isteyenlerin koleksiyon izin belgeleri komisyon kararına gerek duyulmadan iptal edilir. İptal işlemi İçişleri Bakanlığına bildirilir. (3) (Değişik:RG-15/3/2014-28942) 2863 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi gereğince verilen koleksiyon izin belgesi iptal edilenler, iptal işleminin müze müdürlüğünce tebliği tarihinden itibaren en geç yedi gün içerisinde koleksiyon izin belgesini, envanter defterlerini ve envantere kayıtlı veya henüz kayıt işlemi tamamlanmamış tüm kültür ve tabiat varlıklarını denetimi altında bulundukları müze müdürlüğüne teslim ederler. (4) (Değişik:RG-15/3/2014-28942)(1) Koleksiyon izin belgesinin iptali sonucu koleksiyonda bulunan taşınır kültür ve tabiat varlıkları hakkında, Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarının Tasnifi, Tescili ve Müzelere Alınmaları Hakkında Yönetmeliğe uygun olarak işlem yapılır. Koleksiyon izin belgesinin iptaline itiraz Bakanlığa yapılabilir. Bakanlık itirazı değerlendirerek nihai kararı verir. (...)" kuralına yer verilmiştir.HUKUKİ DEĞERLENDİRME
:Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; koleksiyon izin belgesinin devredilemediği ve ekonomik bir alışverişe konu olamadığı, ekonomik bir değer ifa etmediği, bu nedenle Anayasanın 35. maddesi anlamında mülk teşkil etmediği ancak koleksiyon izin belgesi iptal edilenlerin, anılan mevzuat gereğince, envanterlerinde bulunan taşınır kültür ve tabiat varlıklarını denetimi altında bulundukları müze müdürlüğüne teslim etmeleri gerektiği ve yeni bir kültür ve tabiat varlığı edinemeyecekleri veya satın alamayacakları dikkate alındığında, bu durumun Anayasa'nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkına aykırı olarak mülke erişmeyi sınırladığının kabulü gerekmektedir.Öte yandan, Korunması Gerekli Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklar Koleksiyonculuğu ve Denetimi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre, koleksiyon sahiplerinin ilgili müzeye tescil ettirmek kaydıyla koleksiyonundaki her türlü eseri kendi aralarında değiştirebileceği veya satabileceği, koleksiyonerin ölümü hâlinde koleksiyonun mirasçılarına intikal edeceği düzenlemeleriyle davacının koleksiyonundaki taşınır kültür ve tabiat varlıklarının belirli koşullar dâhilinde değiştirilebilmesi veya satılabilmesinin ve intikalinin de mümkün olduğu görülmektedir. Bu durumda ekonomik bir değer ifade ettiği anlaşılan söz konusu koleksiyonun davacı açısından Anayasanın 35. maddesi anlamında mülk teşkil ettiği kuşkusuz olup koleksiyon izin belgesinin iptalinin sonuçları itibarıyla mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği açıktır.Bu durumda; mülkiyet hakkına yapılan bir müdahalenin Anayasanın 35. maddesinde öngörülen koşullara uygun olması zorunludur. Bunun için de mülkiyet hakkına yapılacak müdahalelerin, ulaşılabilir, belirli ve öngörülebilir bir kanuni temelinin bulunması gerekmekte, koleksiyonculuk izin belgesinin iptalinin, mülkiyetin kazanımını sağlayan koleksiyon izin belgesinin kaybedilmesine bağlanan bir takım sonuçların olduğu da düşünüldüğünde, bu sonuçların ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbiri niteliğinde olduğu ve Anayasanın 38. maddesi hükmü gereğince, ancak kanunla ya da kanunun verdiği yetkiye dayanılarak düzenlenmesi gerekmektedir.Uyuşmazlıkta, her ne kadar İdare Mahkemesince; davacının adresinde ele geçirilen 1770 adet objenin, müze uzmanlarınca incelenmesi neticesinde 211 adedi haricinde ... Müzeler Müdürlüğü'ne bildirimde bulunulmadığı ve bu fiilin koleksiyon izin belgesinin iptali sebepleri arasında sayıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, koleksiyonculuk izin belgesinin iptaline ilişkin işlem ile sonucu itibarıyla mülkiyet hakkına müdahale edildiğinden, bu hakka yapılan müdahalenin Anayasa'nın 35. maddesinde öngörülen koşullara uygun olması gerekmekte olup, 2863 sayılı Kanun'da koleksiyonculuk izin belgesinin hangi koşullarda iptal edileceği ve sonuçları açık olarak düzenlenmediği gibi, çerçevesi kanunla çizilerek konu hakkında idareye düzenleyici işlem yapma yetkisinin de verilmediği, izin belgesi iptal edilen koleksiyoncuya ait koleksiyonun akıbetinin ne olacağının da kanunla düzenlenmediği dikkate alındığında, yukarıda yer verilen Yönetmeliğe dayalı olarak davacının koleksiyonculuk izin belgesinin iptal edilemeyeceği sonucuna varılmıştır.Nitekim, bir kültür varlığı koleksiyonunun devrine yol açacak şekilde koleksiyonculuk izin belgesinin iptal edilmesi üzerine, idari yargıda açılan dava sonucunda verilen davanın reddi yolundaki kararın kesinleşmesi sonrasında, mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesinin ... tarih ve Başvuru No:... kararıyla; davacının, Anayasanın 35. maddesiyle güvence altına alınan mülkiyet hakkının, müdahaleye yol açan izin belgesinin iptali ile buna bağlı sonuçlarının kanunla düzenlenmediği gerekçesiyle ihlal edildiğine karar verilmiştir.Bu itibarla; dava konusu işlemde hukuka uyarlık, davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.KARAR SONUCU
:Açıklanan nedenlerle;1. Temyiz isteminin kabulüne,2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.