baskısı emri kambiyo takipte özgü senetlerine menfi borcunun borcu takibi

Anahtar kelimeler: Baskısı Emri Kambiyo Takipte Özgü Senetlerine Menfi Borcunun Borcu Takibi

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

16. HUKUK DAİRESİ

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

DOSYA NO

: █████████ Esas

KARAR NO

: ████████

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ

: İSTANBUL 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ

: █████/2021

NUMARASI

: ████████ Esas, ████████ Karar

DAVANIN KONUSU

: Menfi tespit

KARAR TARİHİ

: █████/2026

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davalı ... şirketi tarafından İstanbul 36. İcra Dairesinin ... esas numaralı dosyası ile müvekkili aleyhine kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile yapılacak takipte ödeme emri gönderildiğini, icra takibi sebebi ile borcunun bulunmadığını, ancak icra tehdit ve baskısı altında söz konusu dosya borcu ödendiğini, borçlu bulunmadığının tespiti ve ödediği bedelin ödeme tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte istirdatını talep ettiğini, dava konusu çeki icraya koyan ... ... ve çekte şirketlerinden sonra cirosu bulunan hiçbir şahısla hukuki ilişkisi bulunmadığını, çek keşidecisi ile hafriyet dökümü sebebi ile bir ticari ilişiğinin bulunmadığını, çek keşidecisi ile hafriyat dökümü sebebi ile bir ticari ilişkisi bulunduğunu, çekin buna istinaden alındığını, keşideci hafriyat döküm kontör bedelini banka hesabına nakit olarak yatırınca kalan tutar için ilgili firmadan iade faturası alınıp çek keşideci firmaya iade edildiğini, keşidecinin çekinin iadesine ilişkin 24.05.2017 tarihli yazılı talebinin mevcut olduğunu, bu dilekçenin ekte sunulduğunu şirketlerince bankadan tahsil edilmesi geçerlilik şartlarını taşımayan bu çeke istinaden yapılan takibi kabul etmediğini, çekte geçerli bir ibraz olmadığını, bankaya ait kaşe ve tarih olmadığını, ortada kambiyo vasfı taşıyan evrak olmadığını, kambiyo vasfına haiz olmaya bir evrak olduğunu, çekteki imzanın keşideci imzası ile tutmadığı hususunun çekin geçerli ve gerçek bir çek olmasını imkansız kıldığını, kanuni unsura göre de gereği gibi yazılmış bir çek olmadığını gösterdiğini, Yargıtay HGK ███████-2013 E.█████████ E. Sayılı kararında çekin yasada belirtilen sürede ibraz edilmemesi durumunda çek hamilinin müracaat hakkını kaybedeceğini, çekin kambiyo senedi vasfını taşımayan adi belge niteliğini alacağını, müvekkilinin alacaklı taraf kendinden sonraki cirantalarla da ile herhangi bir ticari ilişkisi bulunmadığını, çek tazminatının ise keşideci olmayan müvekkilinden talep edilemeyeceğini, borçlu bulunmadığının tespiti ile ödenen bedel olan 67.703,89 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte istirdadını, takibin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmolunmasın talep etmistir.

Davacı vekili ıslah dilekçesi ile; davalı ... ...şti yönünden davalarını alacak davasına dönüştürerek ıslah ettiklerini, ... ..şti yönünden ise istirdat davasına devam ettiklerini beyan etmiştir.

CEVAP

Davalı ... ..Şti vekili cevap dilekçesinde özetle;

Mahkemenin yetkisiz olduğunu, davanın Bakırköy Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmesi gerektiğini, müvekkilinin dava konusu çeki borcuna karşılık dava dışı ...'ten tevdi aldığını, iyi niyetli ve yetkili hamili olduğunu, davacı tarafın müvekkili şirket ile aralarında hukuki ilişki olmaması ve keşideciyle aralarında borç ilişkisinin sona ermesi sebebiyle borçlu olmadığına ilişkin beyanlarının haksız ve mesnetsiz olduğunu, çeki iade ettiği yönündeki iddiasının herkese karşı ileri sürülebilir mutlak defilerden olmadığını, Yargıtay 19.HD.'nin 23.03.2016 T E.14676 K.5233 sayılı kararının dikkate alınmasını, borçlunun çekin süresinde ibraz edilmemesi ve çekte tahrifat yapıldığına ilişkin beyanlarının gerçek dışı olduğunu, davacı tarafın iddia ettiği gibi çekin keşide tarihi değiştirilmişse de değişiklik keşideci tarafından imzalandığını, bu durumda senet metninden anlaşılabilecek bir geçersizlik bulunmadığının açıkça ortada olduğunu, davacı tarafın yetki itirazları ile süresinde ibraz edilmemesine ilişkin itirazlarının İstanbul 6. İcar Hukuk Mahkemesinin ████████ E. ████████ K.Sayılı Kararıyla reddedildiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.

Davalı ... ...ŞTİ vekili davaya cevap dilekçesi sunmamıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARI

"... ... ... .... A.Ş.'nin düzgün ciro zincirine göre hamil konumunda olup, davacı lehtar ise imzasının kendisine ait olmadığını iddia etmemekte, 11.01.2018 tarihli beyan dilekçesi ile de cironun çek iade edilirken unutulduğunu beyan etmiştir. İptal edilmesi unutulan ciro, ciro zincirinin şeklen düzgün ve geçerli olmasına yol açmış, buna göre de hamil konumunda olan davalılardan ... ... .... A.Ş.'nin haciz baskısı altında ödenen çek bedelinin istirdatına yönelik şartların oluşmadığı anlaşılmaktadır.

... kambiyo hukuku yönünden davacı; haciz baskısı altında hamile ödeme yaparak keşideciyi borçtan kurtarmıştır. Zira takip alacaklısı davalı hamilin keşideci ile lehtar arasındaki iç ilişki ile bir ilgisi bulunmadığı gibi; keşideci ile lehtar arasındaki kambiyo ilişkisine sebep olan alt ilişkinin sona ermesi hamilin çekten kaynaklanan haklarına zarar vermeyecektir.

... davacı lehtarın keşideciye karşı başvurma hakkı söz konusu olmakta, ıslah ile alacak davasına ödenen ve hamile ödenen çek bedelinden dolayı takip borçlusu konumunda bulunan davalı keşideci ... Ltd. Şti.'ne müracaat hakkının varlığı da gözetilmedilir. İmzaların istiklali (bağımsızlığı) ilkesine göre poliçeye imza koyan kişi, diğer imzaların geçersiz veya sahte ya da mevhum kişilere ait olmasının riskini de taşır. Bu yönüyle keşideci ... .... Ltd. Şti. Yönünden, davacının dava ve ıslah dilekçesinin kabulü ile 67.703,89-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalı ... . Ltd. Şti.'den alınarak davacıya verilmesine;

-Davalılardan .... A.Ş. Yönünden açılan istirdat davasının sübut bulmadığından reddine,

-Davalılardan ... Ltd. Şti. Yönünden dava ve ıslah dilekçesinin kabulü ile 67.703,89-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalı .... Ltd. Şti.'den alınarak davacıya verilmesine,

-Davalılardan .... A.Ş. yönünden dava dilekçesinde talep edilen kötü niyet tazminatı talebinin şartları oluşmadığından reddine,

-Davalılardan ... .... Ltd. Şti. yönünden dava alacak davası şeklinde ıslah edilmiş olduğundan kötü niyet tazminatı talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına, " şeklinde karar vermiştir.

İSTİNAF İSTEMİ

Davacı vekili istinaf isteminde;

... ... ..Şti ile müvekkilinin hiçbir hukuki ilişkisi olmadığını,

Çek keşidecisi olan ... şirketi ile hafriyat dökümü sebebi ile ticari ilişkileri olduğunu, evrakları sunduklarını, çekin keşideciye iade edildiğini, ancak cironun iptalinin unutulduğunu, keşidecinin 24.05.2017 tarihli yazılı talebi ile çekin iadesini talep ettiğini, çekin takasa sunulmuşsa da 05.06.2017 tarihli talimat ile bankadan geri istendiğini, cirosu iptal edilen çekin tekrar kullanıldığını,

Müvekkilinin Kocaeli Büyükşehir Belediyesi'nin iştiraki olup kamu kurumu niteliğinde olduğunu, ticari ilişki olmadan çek alıp vermesinin mümkün olmadığını, ticari defterlerde de bu husus ispatladıklarını,

Çek üzerinde tahrifat yapıldığını, kendilerindeki çekte 24.05.2017 tarihi olmasına rağmen, takipte ise çek tarihinin karalandığını, kazındığını, tahrifatın parafın kim tarafından yapıldığının kendilerince bilinmediği gibi mahkemenin kararda parafın keşideciye ait olmadığı yönde bir beyanda bulunmadıklarını gerekçe göstermesinin hatalı olduğunu,

Çekin usulüne uygun ibrazının yapılmadığını, ibraz tarihi olmadığını, kaşe olmadığını, gerçek anlamda bankaya ibraz olup olmadığının da anlaşılamadığını, bu hususta suç duyurusunda bulunulduğunu,

Diğer yandan ise; çek arkasında imza tutmadığından işlem yapılamadığının yazılı olduğunu, bu hususun çekin sahte olduğunu ve kambiyoya dayalı takip yapılamayacağı sonucunu gerektireceğini,

YHGK ████████-2013E, █████████Karar sayılı ilamında çekin süresinde ibraz edilmemesi halinde adi senet haline dönüşeceği ve hamilin müraacat hakkını kaybedeceğine yer verildiğini,

Kötüniyet tazminat talebinin reddinin de hatalı olduğunu,

Müvekkili keşideci olmadığından çek tazminatından sorumlu tutulmaması gerekirken davanın bu yönden reddinin de hatalı olduğunu belirtmiş ve kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, menfi tespit ve istirdat istemi ile açılmış, yargılama sırasında davacı vekil davasını ıslah ederek davalı ... ..Şti yönünden davanın alacak davasına dönüştürdüklerini, davalı ... şirketine yönelik istirdat talebinin ise devam ettiğini beyan etmiştir.

İlk derece mahkemesince davalı ... ..ŞTİ yönünden davanın kabulüne, davalı ... ...Şti yönünden istirdat davasının reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı davacı vekili, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Somut uyuşmazlıkta; davacı vekili takibe esas senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığını ileri sürmüş, istinafında da bu hususu yinelemiş olmakla öncelikle bu yöndeki itirazın incelenmesi gerekmiştir.

Takibe ve davaya esas çek sureti incelendiğinde; ... AŞ Sefaköy İstanbul şubesine ait 50.000TL bedelli çekin en alt kısmında "çekte bulunan keşideci imzası tutmadığından hiçbir işlem yapılmamıştır" şeklinde yazılı olduğu, yazının altında ... Aş GEBZE Şb yazısı ile kaşesiz iki imzanın yer aldığı, çekte ibraz tarihinin yazılı olmadığı, çekin tarih kısmında ise ilk tarihin karalanarak 30.08.2017 yazıldığı, bu kısımda keşideci parafı olduğu anlaşılmaktadır.

Çekin tarih kısmında değişiklik yapıldığı sabit ise de; bu değişiklikte keşidecinin parafı mevcut olup keşideci de soruşturma aşamasındaki beyanında bu parafın kendisine ait olduğunu açıkça beyan etmiştir. Bu durumda çekin tarihinde tahrifat yapıldığı iddiası kabul edilemeyecektir. Ancak; çekin tarihi çekin süresinde ibraz edilip edilmediğinin tespiti için önemli olduğundan davacının diğer iddiası üzerinde durulması gereklidir.

TTK'nun hamilin başvurma hakları başlıklı 808.maddesine göre;

"Zamanında ibraz edilmiş olan çekin ödenmemiş olduğu ve ödememe hali;

a.Resmi bir belge ile protesto ile,

b. Muhattap tarafından ibraz günü de gösterilmek suretiyle çekin üzerine yazılmış olan tarihli bir beyanla,

c. Bir takasa odasının, çek zamanında teslim edildiği halde ödenmediğini tespit eden tarihli bir beyanıyla sabit bulunduğu takdirde hamil; cirantalar, düzenleyen ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakkını kullanabilir" şeklindeki düzenleme yer almaktadır.

Takibe konu çekin keşide tarihinde yürürlükte olan 6102 sayılı TTK'nın 808/1. maddesine göre, çekin süresinde muhatap bankaya ibraz edildiğinin, ibraz günü de gösterilmek suretiyle çekin üzerine yazılmış olan tarihli bir beyanla tespiti zorunlu olup, ibraz hususunun belge üzerine yazılan bu şerh ile kanıtlanması gerekmektedir. Süresinde ibraz edilen çekin ödenmediğinin, aynı Kanunun 808/2. maddesi gereğince, muhatap tarafından, ibraz günü de gösterilmek suretiyle "çekin üzerine yazılmış olan tarihli bir beyanla" belirlenmesi halinde hamilin, cirantalar, keşideci ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakkı bulunmaktadır. Aksi takdirde, alacaklı müracaat hakkını kaybeder.Yargıtay YHGK 'nun ███████-2013 Esas, █████████ karar sayılı, █████/2015 Tarihli kararında; "Somut olayda ise; takibe konu çek arkasında ibraz şerhi varsa da ibraz tarihi gösterilmemiştir. Bu hali ile TTK. Nun 720. maddesine (6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 808. maddesine) uygun bir ibrazın varlığından söz edilemez. Bu hususun icra hakimliğince İİK.170/a maddesi gereğince kendiliğinden göz önüne alınması gerekir. İcra mahkemesince, bankaya sorulmak sureti ile ibraz tarihinin belirlenmesi ise, yukarıda açıklanan TTK.720. maddesi içeriğine aykırıdır. Şu durumda, alacaklının takip hakkı bulunmadığından şikayetin kabulü ile İİK'nun 170/a-2. maddesi gereğince takibin iptaline karar verilmesi doğrudur" şeklindeki gerekçe ile aynı husus belirtilerek bankaya ibraz tarihinin sorulmasının TTK 720.maddesindeki içeriğe aykırı olacağı, senedin takip alacaklısına kambiyoya dayalı takip hakkı vermeyeceği açıklanmaktadır. (Benzer yönde Y.12HD █████████ E, █████████K. sayılı, 12.02.2025 Tarihli ilamı) TTK.nun 809/1.maddesine göre; çekin ibraz müddeti içinde muhatap bankaya ibrazı, protesto veya buna denk olan işlemle tespit edildiği takdirde, yasal şekilde ibraz edildiğinin kabulü gerekir şeklinde düzenlenmiş olmakla TTK 809/1.maddesine göre dosya incelendiğinde; davaya konu çeke ilişkin takibin █████/2017'de İstanbul'da başlatıldığı, çekin keşide yerinin İstanbul olduğu, çekin ibraz süresi olan 10 günden sonra takibe konulduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda; somut uyumazlığa konu çekte ibraz tarihinin yer almadığı, takibin ise ibraz süresinden sonra başlatıldığı, TTK 809/1.maddesi gereğince ibraz yerine geçen işlemden bahsedilemeyeceği dikkate alındığında davalı ... ..Şti TTK 808.maddesi gereğince davacı cirantaya müraacat hakkını kaybettiğinden davacının ciro ilişkisi de olmayan davalı ... ...Şti'ye karşı kambiyo senedine dayalı takibe dayalı borçtan sorumluluğu bulunmadığının kabulü gerekir.

Bununla birlikte davacı aşamalardaki beyanında, müvekkilinin keşideci konumunda olmadığını bu nedenle çek tazminatından sorumlu tutulamayacağını belirtmiştir. TTK 783/3.maddesi gereğince cirantanın çek tazminatından sorumluluğu olmadığından bu kısma ilişkin istirdat isteminin de kabulü gerekirken reddi yerinde değildir.

Neticeten; davacı tarafça takip dosyasında davalı alacaklıya 67.703,89TL ödeme yapılarak süresi içinde dava açılmış olmakla, davacı bu bedelin ödeme tarihinden itibaren faizi ile davalı .....Şti'den istirdadını talep edebileceğinden davacı vekilinin bu husustaki istinafının kabulü gerekmiştir.

Davacı vekili, kötüniyet tazminatı talebinde bulunmuş ise de; davalının takipte kötüniyetli olduğu sabit olmadığı, davacının dava konusu çekte cirosunu iptal etmediği dikkate alındığında tazminat koşulları oluşmadığından davacı vekilinin bu yöndeki istinaf isteminin reddi gerekmiştir.

Açıklanan nedenle davacı vekilinin istinaf isteminin kısmen kabulüne, ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına, HMK 353/1-b-2 maddesi gereğince yeniden hüküm kurulmasına karar verilmiştir.

HÜKÜM

: Gerekçesi ayrıntılı kararda açıklandığı üzere;

1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun KISMEN KABULÜNE,

2-6100 sayılı HMK.'nın 353/1-b-2 maddesi gereğince İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi █████/2021 gün ve ████████ Esas, ████████ Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,

3- Davanın KABULÜNE,

- 67.703,89-TL'nin ödeme tarihi olan █████/2017'den itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesine,

-Kötü niyet tazminatı talebinin şartları oluşmadığından reddine,

4- İlk derecedeki harç ve yargılama giderleri;

-Alınması gereken harç 4.624,85-TL olup, peşin alınan 1.156,22-TL harcın mahsubu ile bakiye 3.468,63-TL karar ve ilâm harcının davalılardan alınarak Hazineye gelir kaydına,

-Davacı tarafça yapılan posta ve tebligat masrafı 1127,60-TL, bilirkişi ücreti 1.400,00-TL olmak üzere toplam 2.337,60-TL yargılama gideri ile 1.156,22-TL harç toplamı 3.683,82-TL'nin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,

-Davalı .... A.Ş. Tarafından yapılan yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,

-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihindeki AAÜT gereğince hesaplanan 45.000,00-TL vekâlet ücretinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,

5-İstinaf aşamasında yapılan yargılama giderleri ve harca ilişkin;

-İstinaf talebi kısmen kabul edildiğinden davacı tarafça yatırılan istinaf harcının karar kesinleştiğinde ve talep halinde iadesine

-İstinaf yargılaması için davacı tarafından yapılan 492TL istinaf yoluna başvurma harcı, 465TL tebligat, müzekkere ve posta gideri olmak üzere toplam 957TL'nin davalılardan alınıp davacıya verilmesine,

-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından avukatlık ücreti tayinine yer olmadığına,

6-Artan gider avanslarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilk derece mahkemesince taraflara iadesine,

Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda iş bu kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde Yargıtayda temyiz yolu açık olmak üzere █████/2026 tarihinde oy birliği ile karar verildi.