gayrifaal otogaz tutması iptaliyle ton bayilik lisansının taahhüdünü akaryakıt erdiğini

Anahtar kelimeler: Gayrifaal Otogaz Tutması İptaliyle Ton Bayilik Lisansının Taahhüdünü Akaryakıt Erdiğini

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO

: ████████

KARAR NO

: ████████

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ

: İSTANBUL 20. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ

: █████/2022

NUMARASI

: ███████ Esas ████████ Karar

DAVA

: Alacak (Bayilik Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ

: █████/2019

İSTİNAF KARAR TARİHİ

:█████/2026

Davanın kabulüne ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

: Davacı vekili, müvekkili akaryakıt ve ... dağıtım şirketiyle davalı arasında █████/2017 tarihli otogaz bayilik sözleşmesi ve protokolü imzalandığını, sözleşmenin █████/2017 ile █████/2022 tarihleri arasında geçerli olduğunu, fakat davalının istasyonu gayrifaal tutması sebebiyle lisansının █████/2018 tarihinde iptaliyle sona erdiğini, sözleşme süresi gözetildiğinde 477,94 ton eksik ürün alarak taahhüdünü ihlal eden davalının ton başına 150-USD'den 71.688,60-USD cezai şart ödemesi gerektiğini ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla muacceliyet tarihinden itibaren uygulanacak ticari temerrüt faizi ile beraber şimdilik 5.000-TL cezai şartın tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

: Davalı, davaya cevap vermemiş ve yargılama aşamasında da beyanda bulunmamıştır.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

: Mahkemece, davalının 5 yıl geçerli sözleşmede her yıl için 100 ton ürün alım taahhüdünde bulunduğu, ihlal halinde ton başına 150-USD cezai şart ödeneceğinin kararlaştırıldığı, davalının bayilik lisansının █████/2018 tarihinde iptal edildiği, taahhüde konu 500 ton üründen 22,06 ton alındığı, fakat takip eden yıl için ifaya başlanmadan önce, davacı tarafından ihtirazi kayıt bildirildiği veya ihtarname keşide edildiğine ilişkin dosyada herhangi bir belge ve bilgi bulunmadığı, yerleşik Yargıtay içtihatları gereğince davacının noterden █████/2019 tarihli fesih ihtarı gönderdiği, █████/2018 lisansın iptal tarihinden itibaren + 6 ay için cezai şart niteliğinde kar mahrumiyetini talep edebileceği, █████/2018-█████/2019 arasında eksik alım miktarının 100,55 ton olduğu, eksik tonaj + 6 aylık süre için alımın 50 ton olduğu, kar kaybı cezai şart miktarının 150,55x150=22.582,50-USD kar mahrumiyeti alacağı ödenmesi gerektiği, davalının davadan önce temerrüde düşürülmediği ve taleple bağlı kalınması gerektiği gerekçesiyle, davanın kabulü ile 5.000-TL cezai şart alacağının █████/2019 tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

: Davacı vekili, taraflar arasındaki alım taahhütnamesinin (a) bendi uyarınca müvekkilinin sözleşme süresinin sonunda ve/veya her 1 yıllık anlaşma süresinin sonunda ve yine (c) bendinde her 1 yıllık dönemin sonunda ve/veya belirleyeceği dönemlerde anlaşmanın ifasıyla birlikte alım taahhüdünün ihlalinden kaynaklanan alacağının isteyebileceğinin düzenlendiğini, bilirkişi raporunda da Yargıtay 19. HD'nin ilamına istinaden bu hususun belirtildiğini, cezai şartın tüm sözleşme dönemine göre hesaplanması gerektiğini, kararın Yargıtay 11. HD'nin █████████ esas sayılı ilamına aykırı olduğunu, davalıya ihtar çekilip çekilmemesinin sonuca etkili olmadığını belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulü ile müvekkilinin toplam alacağının 71.688,60-USD olduğunun tespitine karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

: Dava, otogaz bayilik sözleşmesi kapsamındaki ürün alım taahhüdünde öngörülen yıllık asgari ürün satışı taahhüdüne aykırı davranıldığı iddiasına dayalı cezai şart alacağının tahsili istemine ilişkindir.

Taraflar arasında █████/2017 tarihli bayilik sözleşmesi ile birlikte aynı tarihli ürün alım taahhütnamesi akdedilmiştir. Taahhütnamede davalı şirketin, yıllık 100 ton (toplam 500 ton) ürünü satın almayı kabul ve taahhüt ettiği, taahhüdünü her bir yıllık anlaşma dönemine ilişkin olarak yerine getiremediği takdirde anlaşma süresinin hitamında ve/veya her bir yıllık anlaşma süresinin sonunda hesaplanacak eksik kalan üzerinden ton başına 150-USDnin ödeme gününde uygulanmakta olan TCMB döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak TL karşılığında kar mahrumiyetini ödemeyi kabul ve taahhüt etmiştir.

Davalı şirketin ... sayılı lisansının Petrol Piyasası Yönetmeliği'nin 17/g maddesi (6 aydan fazla süreli satış yapılmaması) uyarınca █████/2018 tarihinde sona erdiği; davacının da davalıya gönderdiği █████/2019 tarihli ihtarla, davalının sözleşmeye ve alım taahhüdüne aykırı davranışları sebebiyle sözleşmeyi fesh ettiğini bildirerek, 14.869,02-TL+KDV yatırım bedeli ve 71.688,60-USD eksik alım nedeniyle kar mahrumiyeti alacağının ödenmesini davalıya ihtar etmiştir.

Akaryakıt/otogaz bayilik sözleşmelerinde yer alan ''yıllık asgari alım taahhüdü''ne uymama halinde öngörülen kar mahrumiyeti ödenmesine ilişkin hükümler 6098 sayılı TBK'nın 179/1. maddesindeki ifaya ekli ceza koşulu (cezai şart) niteliğindedir.

TBK'nın 179/2. maddesine göre "ceza borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir." Anılan yasa hükmünden de açıkça anlaşılacağı gibi, ifaya eklenen ceza koşulunda, şart gerçekleştiği takdirde alacaklı, hem ifayı hem de cezayı talep edebilecektir. TBK, "borcun belirlenen zamanda veya yerde ifa edilmemesi" hali için kararlaştırılmış ceza koşulunun, ifaya eklenen ceza koşulu niteliğinde olacağına dair bir karine koymuştur. Kanun, 179. maddenin ikinci fıkrasında bütün eksik ifa hallerini değil, bunlardan sadece zaman veya yer itibariyle aykırılık teşkil edenlerin ifaya eklenen ceza koşulu olduğunu kabul etmiştir. TBK'nın 179/2. maddesi hükmü emredici yapıda olmayıp, düzenleyici nitelikte olduğundan taraflar, yukarıda belirtilen iki hal dışında kalan eksik ifalarla, bütün ifa etmeme hallerinde de ifa ile birlikte cezai şartın istenebileceğini kararlaştırabilirler. (Bkz. Tunçomağ, Kenan; age sh. 875 vd.; Eren, Fikret age sh. 1173 vd. ; Kılıçoğlu, M. Ahmet age sh. 579 vd.; Günay, Cevdet İlhan, Cezai Şart Ankara 2002 sh. 83 vd.; Uygur, Turgut; Açıklamalı – İçtihatlı Borçlar Kanunu Genel Hükümler, İkinci Cilt 1990 sh. 740)

Yargılama aşamasında alınan █████/2020 tarihli bilirkişi heyet raporunda, davalının davacıya 20.038,77-TL cari hesap borcu bulunduğu, davalının █████/2017-█████/2017 arasındaki sözleşmenin ilk yılında 22,056 ton ürün aldığı, sonrasında başkaca ürün almadığı, bu yıla ilişkin ceza tutarının 77,944x150-USD=11.691-USD olduğu, diğer yıllara ilişkin yıllık 100 tonx150-USD=15.000-USD'den toplam 5 yıl için 71.691-USD hesaplandığı, ancak sözleşme █████/2019 tarihli davacı ihtarıyla haklı olarak fesh edildiğinden bu tarihten davacının aynı bölgede yeni bayi bulacağı 6 aylık süre için talepte bulunabileceği, buna göre █████/2017-█████/2019+6 ay için yani █████/2017-█████/2020 arası için 29.314,95-USD hesaplanmıştır. Davacı vekilinin itirazı üzerine yanı heyetten alınmış █████/2021 tarihli 3. ek raporda, 71.691,60-USD cezai şartın ve 21.520,55-USD kar mahrumiyetinin dava tarihi itibariyle toplam TL karşılığının 539.045,85-TL olduğu, bu tutarın davalının ekonomik mahvına sebep olacağı, 100.000-TL'nin ekonomik mahvına sebep olmayacağı belirtilmiştir.

Davalı bayilik sözleşmesinin ikinci ve sonraki yıllarında hiç ürün almamıştır. EPDK tarafından lisansın iptaline bizzat davalı sebep olmuştur. Taahhütnamesinin (a) ve (c) bendi hükümleri gereğince birinci yıl için eksik alınan tutarlardan dolayı, davacının davalıya ihtirazi kaydını bildirmesine gerek bulunmamaktadır. Feshin haklı olduğu gözetildiğinde davacı, sözleşmenin 1. yılında alınmayan 77,944 ton, istinaf edenin sıfatına göre (her ne kadar tamamlanmamış yılda sözleşme sona erdiğinden cezai şart uygulanamayacağından mahkemece █████/2018-█████/2019 arası ikinci yıl kabul edildiğinden) 2. yılda lisansın iptal edildiği █████/2018 tarihine kadarki 183 gün için alınmayan 50,14 ton ile yine davacı kararı istinaf ettiğinden mahkemece kabul edilen yeni bayilik bulunabilmesi için belirlenen 6 aylık 50 ton için olmak üzere toplam 178,084 tonx150-USD=26.712,60-USD taahhüdü ihlalden dolayı ceza şart talep etme hakkı bulunmaktadır. Geri kalan dönemler için sözleşme sona erdiğinden eksik alım cezai şartı uygulanamayacağından, kalan dönem için davacı cezai şart talep edemeyecektir. Fakat davacı eldeki davada davacı, seçim hakkını "TL" yönünde kullanmıştır.Davacı, dava dilekçesindeki 5.000-TL talebini ıslah etmediğinden tenkis değerlendirilmesi yapılmamıştır.

Açıklanan nedenlerle, davacının birinci yıl için cezai şart talep edemeyeceği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmesi yerinde olmadığından, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın gerekçesi nedeniyle kaldırılmasına, yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek olmadığından yeniden karar verilerek davanın kabulüne karar verilmiştir.

HÜKÜM

: Yukarıda açıklanan nedenlerle:

Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne; İstanbul 20. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin █████/2022 Tarih ███████ Esas ████████ Karar sayılı kararının HMK'nın 353(1)b-2 maddesi gereği KALDIRILMASINA;

"Davanın kabulü ile 5.000-TL alım taahhüdünün ihlalinden kaynaklanan cezai şart alacağının █████/2019 dava tarihinden itibaren avans faizi işletilerek davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine"

İlk Derece yargılamasına ilişkin olarak;

"Alınması gereken 732-TL karar ve ilam harcından, davacı tarafından yatırılan 85,39-TL nin mahsubu ile kalan 646,61-TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,

Davacı tarafça yatırılan 129,79-TL peşin harçların davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

Davacı tarafından sarf edilen 2.400-TL bilirkişi ücreti, 259,05-TL tebliğ gideri olmak üzere toplam 2.659,05-TL yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

Davacı lehine takdir olunan 5.000-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,

Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 1.320-TL arabuluculuk ücretinin davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, "

Davacı tarafından yatırılan 179,90-TL peşin istinaf karar harcının karar kesinleştiğinde ve talep halinde kendisine iadesine,

Davacı tarafından yapılan 118-TL istinaf yargı giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

Gerekçeli kararın bir örneğinin taraf vekillerine tebliğine, HMK'nın 361/1. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oy birliğiyle karar verildi. █████/2026