üstyapının ruhsata konulu unvanlı bölgeler onuncu ruhsatının kiralama ruhsatı süreci

Anahtar kelimeler: Üstyapının Ruhsata Konulu Unvanlı Bölgeler Onuncu Ruhsatının Kiralama Ruhsatı Süreci

Danıştay 10. Daire Başkanlığı █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

ONUNCU DAİRE

Esas No

: █████████

Karar No

: █████████

TEMYİZ EDEN (DAVACI)

: ...

VEKİLİ

: Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI)

: ... Bakanlığı / ANKARA

VEKİLİ

: Av. ...

İSTEMİN_KONUSU

: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem

: Davacı tarafından, "..." unvanlı işyerine ait ... numaralı "Üretim" konulu faaliyet ruhsatının ve ... numaralı "İşyeri Kiralama" konulu faaliyet ruhsatının Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği'nin 14/c maddesi uyarınca iptal edilmesi, ayrıca ... numaralı "Üretim" konulu faaliyet ruhsatı iptal edildiğinden bu ruhsata bağlı üstyapının Hazine'ye intikal ettirilmesine ilişkin Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti

: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti

: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu, davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI

: Davacı tarafından, idarece bazı firmalara taahhütlerine uyması için süre verilmiş iken kendilerine süre tanınmadığı, seri üretim olmayan, el emeği ve yüksek kalite mekanik saat ürettiği, bizzat kendisinin üretim yaptığı, üretilen saatlerin İsviçre'ye ihraç edildiği, geçirmiş olduğu trafik kazası ve Covid 19 salgını ve meslek hastalığı olan boyun fıtığı, omurilik daralması nedeniyle ameliyat olması durumlarının üretim faaliyetini engelleyen mücbir sebep halleri olduğu, iş yerinde usulüne uygun denetim yapılmadığı, yapılan satışların faturalarının olduğu, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI

: Davalı idare tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ

: ...

DÜŞÜNCESİ

: Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosyanın tekemmül ettiği görülmekle davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından sunulan ... tarihli Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formunda; bölgedeki ... Ada ... nolu parseldeki üstyapının kullanım hakkının devralınması suretiyle "yatırımcı kullanıcı" statüsünde üretim faaliyeti sunulmak istenildiği, yılda toplam 100.000 adet saat modülü, saat makinası, saat, saat kayış ve kordonu üretileceği ve çoğunluğunun yurtdışına satılacağı, bu kapsamda Türkiye'ye yapılacak satışlardan toplam 62.750,00 ABD Doları gelir sağlanacağı, toplam 84.000 adet malın ise yurtdışına satışından toplam 324.250,00 ABD Doları ihracat geliri sağlanacağı, bu faaliyetler için toplam 21 personel istihdam edileceği hususları taahhüt edilmiştir.

Davacının ruhsat talebinin uygun bulunması üzerine davacı ile ... Kurucu ve İşleticisi A.Ş. (...) arasında █████/2003 başlangıç tarihli Yatırımcı Açık Alan Kira Sözleşmesi akdedilerek üstyapının bulunduğu E Ada ... nolu parseldeki açık alan davacıya üretim ruhsatı kapsamında kiralanmış, kiralanan bu açık alanda inşa edilmiş üstyapının kullanma hakkını devralması neticesinde, talebin uygun bulunması ve devir işlemlerinin tamamlanması üzerine █████/2003 başlangıç tarihli, "yatırımcı kullanıcı" statüsünde ve 30 yıl geçerlilik süreli ... numaralı "üretim" konulu faaliyet ruhsatı düzenlenmiştir.

Davacı tarafından daha sonra işyeri kiralama ruhsatı verilmesi talebiyle başvurulması ve davacının talebinin uygun görülmesi üzerine █████/2003 başlangıç tarihli, "yatırımcı kullanıcı" statüsünde ve 20 yıl geçerlilik süreli ... numaralı "işyeri kiralama" konulu faaliyet ruhsatı düzenlenmiştir.

Davalı idarenin █████/2022 tarihli talimatı üzerine davacı şirketin bölgedeki faaliyetleri ... Müdürlüğünce incelenmiş ve █████/2022 tarihli tutanakla tespit edilen hususlar ... Müdürlüğü'nce Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü'ne bildirilmiştir.

Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğünce yapılan değerlendirme sonucunda, davacı şirkete ait ... numaralı "Üretim" ve ... numaralı "İşyeri Kiralama" konulu faaliyet ruhsatlarının iptaline karar verilmiş, söz konusu işlem ... Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı işlemiyle davacıya bildirilmiştir.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nun ''Amaç ve kapsam'' başlıklı 1. maddesinde, ''Bu Kanun; ihracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek, doğrudan yabancı yatırımları ve teknoloji girişini hızlandırmak, işletmeleri ihracata yönlendirmek ve uluslararası ticareti geliştirmek amacıyla serbest bölgelerin kurulması, yer ve sınırlarıyla faaliyet konularının belirlenmesi, yönetimi, işletilmesi, bölgelerdeki yapı ve tesislerin teşkili ile ilgili hususları kapsar.''; ''Faaliyet konuları ve koordinasyon'' başlıklı 4. maddesinde, ''Serbest bölgelerde, Yüksek Planlama Kurulunca uygun görülecek her türlü sınai, ticari ve hizmetle ilgili faaliyetler yapılabilir. Üretici işletmelerin talepleri hariç olmak üzere, fiyat, kalite ve standartlarla ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarına kanunlarla ve diğer mevzuatla verilen yetkiler serbest bölgelerde uygulanmaz. Serbest bölgelerde yapılan faaliyetleri değerlendirmek, bu bölgelerin geliştirilmesine ve sorunların çözümüne ilişkin stratejileri belirlemek ve önerilerde bulunmak üzere Serbest Bölgeler Koordinasyon Kurulu oluşturulmuştur.'' hükümleri yer almaktadır.

Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği'nin ''Faaliyetin Geçici Olarak Durdurulması ve Faaliyet Ruhsatının İptali'' başlıklı 14. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, "Aşağıda belirtilen hallerde, yapılacak değerlendirme neticesinde, gerek görülmesi durumunda Faaliyet Ruhsatı Genel Müdürlük tarafından iptal edilir ve Serbest Bölge Gümrük İdaresi konu hakkında bilgilendirilir.

1) (a) bendinde belirtilen süre sonunda, aykırı işleme devam edildiğinin veya aynı bendin birden çok sayıda ihlal edildiğinin Bölge Müdürlüğünce düzenlenecek tutanakla tespit edilmesi,

2) Mücbir sebep halleri hariç 3 yıl süreyle hiçbir faaliyette bulunulmadığının Bölge Müdürlüğünce tutanakla tespit edilmesi,

3) Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formunda beyan ve taahhüt edilen hususlara uyulmaması veya beyan edilen hususların gerçek dışı olduğunun sonradan yapılan inceleme ve denetimler sonucu tespit edilmesi,

4) Serbest bölgede faaliyette bulunulmasının kamu yararı, kamu düzeni ve/veya kamu güvenliğine aykırı olduğuna dair bulgu ve bilgiye erişilmesi,

5) Kanun, yönetmelik, tebliğ ve genelge hükümlerine uyulmadığının tespit edilmesi. ... '';

Geçici 4. maddesinin üçüncü fıkrasında; "Arazisi Hazineye ait serbest bölgelerde üretim konusu dışında Faaliyet Ruhsatına sahip yatırımcı Kullanıcıların üretim konulu yeni Faaliyet Ruhsatı alarak veya konu değişikliği yaparak aynı binada üretim faaliyetinde bulunmaları halinde, bu Faaliyet Ruhsatının süresi 45 yıldır. Üretim konulu Faaliyet Ruhsatının başlangıç tarihi ilk Faaliyet Ruhsatının başlangıç tarihi olup, bina üretim ruhsatına bağlanır." düzenlemeleri mevcuttur.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden; davacı tarafından, üretim ruhsatına yönelik müracaat formunda; yılda toplam 100.000 adet saat modülü, saat makinası, saat, saat kayış ve kordonu üretileceği ve çoğunluğunun yurtdışına satılacağı, bu kapsamda Türkiye'ye yapılacak satışlardan toplam 62.750,00 ABD Doları gelir sağlanacağı, toplam 84.000 adet malın ise yurtdışına satışından toplam 324.250,00 ABD Doları ihracat geliri sağlanacağı, bu faaliyetler için toplam 21 personel istihdam edileceği; işyeri kiralama ruhsatına yönelik müracaat formunda ise; kullanma hakkı devralınan ... Ada ... numaralı parseldeki toplam 495 metrekarelik kapalı alanın 395 metrekaresinin diğer kullanıcılara kiraya verilmesi suretiyle işyeri kiralama faaliyeti yapılmak istenildiği beyan ve taahhüdünde bulunulduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, davacı şirketin ...si'ndeki ticari faaliyetlerine ilişkin olarak serbest bölge işlem dosyalarında, Bakanlık elektronik bilgi işlem kayıtlarında ve üstyapıda █████/2022 tarihinde inceleme yapıldığı ve inceleme neticesinde faaliyet ruhsatı müracaat formlarında beyan ve taahhüt edilen hususlara uyulmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin tesis edildiği görülmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; serbest bölgelerde faaliyet gösteren şirketlerin faaliyet ruhsatı müracaat formunda beyan ve taahhüt ettikleri hususlara uymamaları durumunda, yapılacak değerlendirme neticesinde gerek görülmesi halinde faaliyet ruhsatlarının iptali hususunda davalı idareye takdir hakkı tanındığı, bu sebebe bağlı iptal işlemi tesisi öncesinde ihtar yapılması/mehil verilmesinin bir şart olarak öngörülmediği anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte, davalı idare tarafından, aynı serbest bölgede faaliyet gösteren bazı firmaların ise faaliyet ruhsatı müracaat formunda beyan ve taahhüt edilen hususlara uygun faaliyette bulunmaları ve yeniden inceleme yapılacağı yönünde uyarıldıkları görülmekte olup, idare tarafından bu husustaki takdir yetkisinin firmaların istihdam, üretim ve ihracat verilerinin bir bütün olarak değerlendirilmesi neticesinde tutarlı, hakkaniyetli ve kamu yararını gözeten bir yaklaşım çerçevesinde kullanıldığı savunulmaktadır.

Anayasa'nın 125. maddesinin dördüncü fıkrasının ilk cümlesinde ve 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde açıkça ifade edildiği gibi; idari işlemler üzerindeki yargısal denetim, bu işlemlerin hukuka uygunluğunun saptanmasıyla sınırlıdır. İdarenin takdir yetkisinin denetimine yargı organları yönünden getirilen ve idari işlemleri yalnızca hukuka uygunluk açısından denetlenebilecekleri biçiminde ifade edilen kural, aynı zamanda idarenin takdir yetkisinin kullanılmasında uyması gereken sınırları da belirlemiş olmaktadır.

İdari faaliyetlerin temel ve ortak amacı, kamu yararını gerçekleştirmektir. İdarenin bu amacı sağlamak için yapacağı işlem ve eylemlerin türünü, zamanını ve yöntemini belirlemekte sahip bulunduğu takdir yetkisinin sınırsız olmadığı ve yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden yargı denetimine tabi bulunduğu idare hukukunun temel ilkelerindendir. Ayrıca idareler; eşitlik, kamu yararı, hizmet gerekleri, hak ve nesafet ilkelerine göre takdir yetkisini kullanmakla yükümlüdürler.

Davacının ... numaralı "Üretim" ruhsatı kapsamında; son 3 yıllık dönemi kapsayan █████/2019-█████/2022 tarihleri arasında bölgeden yurt dışına yapılan satışlar neticesinde toplam 147.609,00 ABD Doları ihracat geliri sağladığı, üretim ruhsatının verildiği █████/2003 tarihi ile tutanağın düzenlendiği █████/2022 tarihi arasındaki ihracat gelirlerine bakıldığında toplam 471.357,50 ABD Doları ihracat geliri sağlandığı görüldüğünden, üretim faaliyetlerine devam ettiği anlaşılmıştır.

Bu açıklamalar doğrultusunda uyuşmazlığa bakıldığında, davalı idarenin her ne kadar faaliyet ruhsatı müracaat formunda beyan ve taahhüt edilen hususlara tam olarak uymasa da bazı firmaları uyararak yeniden inceleme ve denetim yapılacağını bildirdiği ancak aynı şekilde faaliyet ruhsatı müracaat formunda beyan ve taahhüt edilen hususlara tam olarak uymamakla birlikte faaliyetlerine devam ettiği anlaşılan davacının ise faaliyet ruhsatlarının herhangi bir uyarı yapılmaksızın ve süre verilmeksizin doğrudan iptal edildiği görüldüğünden, iptal gibi ağır bir yaptırım türüne başvurulmuş olması nedeniyle neticesi itibarıyla davacının çalışma hayatı üzerinde çok önemli sonuçlar doğuran dava konusu işlemde takdir yetkisinin kamu yararı, eşitlik ile hak ve nesafet ilkelerine uygun kullanılmadığı anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU

Açıklanan nedenlerle;

1. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,

2. Davanın reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,

3. Kullanılmayan ... TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,

4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.