harcırah şoförü otobüs ayın elden bankadan kısmın net aldığını ödendiğini

Anahtar kelimeler: Harcırah Şoförü Otobüs Ayın Elden Bankadan Kısmın Net Aldığını Ödendiğini

9. Hukuk Dairesi █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 50. Hukuk Dairesi

SAYISI

: █████████ E., █████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ

: ... 31. İş Mahkemesi

SAYISI

: 2023/6 E., ████████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı işyerinde 10.05.2006 - 30.07.20 07... .05.2008 - 09.03.2012 tarihleri arasında otobüs şoförü olarak çalıştığını, 2007 yılında net 1.500,00 TL, 2012 yılında ise net 2.300,00 TL ücret aldığını, ücretlerinin asgari ücret + harcırah usulüne göre ödendiğini, 2010 yılından itibaren asgari ücret kısmının bankadan geri kalan kısmın elden ödendiğini, ayın 28- 29... saat otobüste geçecek şekilde çalıştığını, çalıştığı süre boyunca eve gitmediğini, otobüste ya da peronda beklediğini, hafta sonu iznini kullanmadığını, günde 9 saat otobüs sürmesinin yanısıra otobüsün kalkışından 2 saat önce aracın hazırlanması ve varışında yolcuların valizlerin kargoların indirilmesi işlemlerinin yapıldığını ve otobüsün kalkış öncesi, sonrası ve mola süreleri olmak üzere günlük ortalama en az 5 saat fazla çalıştığını, müvekkilinin otobüs sürme ile birlikte günlük olarak 13-14 saat çalıştığını, hafta tatili haklarının ödenmediğini, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığını iddia ederek kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık ücretli izin, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davalının maliki olmadığı araçlardaki çalışmaları ile davalı Şirketin maliki olduğu araçlardaki çalışmaları arasında illiyet bağının tespit edilemediği, tescil kayıtları ile davacının çalıştığını iddia ettiği yıllar arasında çelişkilerin bulunduğu, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kayıtlarında görünen ... İnşaat ile ... Şirketleri arasında herhangi bir araç kaydının bulunmadığı, davalı ile dava dışı Şirketlerin yöneticilerinin farklı olduğu, faaliyet konularının da farklı olduğu anlaşıldığından bahsi geçen Şirketler arasında organik bağ olduğu iddiasının davacı tarafından ispatlanamadığı, davacının 18.12.2009 - 06.03.2012 tarihleri arasında çalıştığı ve aylık net ücretinin 1.980,00 TL olduğunun kabul edildiği, davalı tarafından iş sözleşmesinin tazminat gerektirmeyecek şekilde feshedildiği ispat edilemediğinden davacının kıdem ve ihbar tazminatına hak kazandığı, 20.03.2024 tarihli bilirkişi raporundaki ikinci seçeneğe göre yapılan hesaplamaların hükme esas alındığı, kıdem ve ihbar tazminatında ücret tartışmalı da olsa belirsiz alacak davası ile talep edilemeyeceği, yıllık izin, asgari geçim indirimi, ücret alacakları çıplak ücretten hesaplanacağı için belirsiz alacak davası açılamayacağı, tüm bu nedenlerle kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti alacaklarının kısmî dava olarak kabul edildiği, ıslaha karşı zamanaşımı savunmasının yalnızca adı geçen alacaklar yönünden değerlendirildiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; İlk Derece Mahkemesince tarafların göstermiş oldukları delillerin toplandığı, tanıkların dinlendiği, resen yapılması gereken araştırmaların yapıldığı, konusunda uzman hesap bilirkişisinin raporunun denetime açık olduğu, yapılan denetiminde tarafların iddia ve savunması ile dosyada mevcut delillerin ve tanık beyanlarının değerlendirildiği, Mahkemece hükme dayanak yapılan bilirkişi raporundaki hesaplama yöntemi ve tespit edilen miktarın dosya kapsamı ve oluşa uygun olduğu gerekçesiyle isitinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde;

a. Hizmet süresinin yanlış plaka üzerinden değerlendirme yapılarak belirlendiğini, araçların malik bilgilerinin UYAP sistemi üzerinden dosya arasına alınması yönündeki taleplerinin dikkate alınmadığını, dinlenen davacı ve davalı tanık beyanlarına göre dahi davacının belirttikleri süre aralığında davalı Şirkette çalıştığını ispatladığını,

b. Davalı Şirketin çalışanlarını, aralarında organik bağ bulunan ... Şirketi üzerinden sigortalı olarak gösterdiğini,

c. Davacının 2.300,00 TL net ücretle çalıştığını ispatladığını,

d. Karayolları Trafik Kanunu'na göre yapılan hesaplamaya işbu davada riayet edilemeyeceğini, zira buna ilişkin olarak davalının sunması gereken delilleri dosyaya ibraz etmediğini, davacının günlük 14 saate kadar araç kullandığını ispatlandığını, fazla çalışma alacağı yönünden bilirkişi raporunda tespit edilmiş olan ikinci seçeneğin hükme esas alınması gerektiğini ileri sürmüştür.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde;

a. Mahkemenin yetkili olmadığını,

b. Davanın belirsiz alacak olarak açılamayacağını, ıslahın usulüne uygun olmadığını,

c. Davacının tüm işçilik alacaklarının zamanaşımına uğradığını,

d. Bilirkişi raporu denetimden uzak ve elverişsiz olduğu için raporun hükme esas alınmasının mümkün olmadığını,

e. Davacının SGK kayıtlarında gözüken diğer işverenlerle müvekkili Şirketin organik bağı bulunmadığını, SGK kayıtlarında gözüken süreler dışında da davacının müvekkili nezdinde çalıştığı kabulünün hatalı olduğunu,

f. Davacının çalıştığı süre boyunca asgari ücret aldığını,

g. Davacının işten istifa ederek, haklı bir nedene dayanmadan işten ayrıldığını,

h. Tüm yıllık izinlerini kullandığını,

ı. Fazla çalışma süresi ve fazla çalışma ücreti alacağının doğru olmadığını,

j. Davacının hafta tatili, fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil çalışmasının olmadığını, kaldı ki davacı tarafından ücret+harcırah iddia edildiğine, ücretin bir kısmının sefere göre verildiği kabul edildiğine göre fazla çalışma ücretlerinin %150 zamlı olarak değil, %50 zamlı olarak hesaplanması gerektiğini,

k. Mahkemece kabul ve ret oranına göre hükmedilen yargılama gideri ve vekâlet ücretinin doğru olmadığını,

l. Mahkemece faiz başlangıçları ile faiz oranlarının hatalı belirlendiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davanın belirsiz alacak davası olarak açılıp açılamayacağı, davacı tarafın dayandığı delillerin usule uygun şekilde toplanıp toplanmadığı, aylık ücret miktarı ve hizmet süresinin doğru saptanıp saptanmadığı ile talep konusu alacaklarının ispatı hususlarına ilişkindir.

Somut uyuşmazlıkta kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık ücretli izin alacağı bakımından, koşulları bulunmadığı hâlde belirsiz alacak davası olarak açılan davanın esasına girilerek karar verilmesi hatalıdır (Dairemizin 26.09.2023 tarihli ve █████████ Esas, ██████████ Karar sayılı kararı). Diğer taraftan söz konusu alacaklar bakımından daha önce verilen kararlarda hukuki yarar yokluğu sebebiyle dava şartı yokluğuna bağlı davanın reddi kararları verilmediğinden, Dairenin önceki görüşüne güvenilerek belirsiz alacak davası şeklinde açılan bu davada belirtilen husus Dairemizin aynı doğrultudaki kararları (Dairemizin 14.09.2020 tarihli ve ██████████ Esas, █████████ Karar; 31.05.2022 tarihli ve █████████ Esas, █████████ Karar; 09.02.2022 tarihli ve ████████ Esas, █████████ Karar sayılı kararları) da gözetilerek bozma nedeni yapılmamıştır.

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre taraf vekillerinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Somut uyuşmazlıkta davacı, davalı Şirkette 10.05.2006 tarihinde çalışmaya başladığını, sigorta girişinin yapılmaması nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle 30.07.2007 tarihinde sona erdirdiğini, daha sonra davalı işverenin daveti üzerine 20.05.2008 tarihinde tekrar çalışma başladığını, bu çalışmasının ise 09.03.2012 yılında sona erdiğini iddia etmiştir. Gönderme kararı üzerine İlk Derece Mahkemesince davacının 18.12.2009-06.03.2012 tarihleri arasında çalıştığı kabul edilmiş ise de eksik araştırma ve inceleme ile sonuca gidildiği anlaşılmaktadır.

Davacı, davalı Şirket ile 34... , 34... , 50... ve 34... plakalı araçlarda uzun yol otobüs şoförü olarak çalışmasına devam ederken, otobüslerin ... Turizm, ... Turizm, ... Seyahat ve ... Seyahat isimli seyahat firmalarına kiralandığını, bu nedenle de davalı Şirkette çalıştığı dönem boyunca bu firmalarda otobüs şoförü olarak görev yaptığından söz konusu Şirketlerin Büyük ... Otogarında bulunan işyerlerine bağlı olarak çalıştığını, hizmetlerini burada kesintisiz ifa ettiğini, davalı Şirketin otobüsleri başkaca şirketlere kiralamış olduğundan, sigortasının davalı Şirkette veya kiraladığı şirketlerde gösterilerek sürekli giriş çıkış yapıldığını iddia etmiştir.

Davacı tanıklarından .... ve .... 2007 yılında işe girdiklerini ve bu tarihte davacının otobüs şoförü olarak çalıştığını beyan etmişlerdir. Davalı tanığı .... davacı ile tahminen 2007-2008 döneminde yaklaşık bir yıl çalıştıklarıını, diğer davalı tanığı .... ise davacıyla 2008 yılında çok az bir dönem çalıştıklarını, ayrıca... Turizmde yetkili olarak çalıştığının ve Şirketin Genel Merkezinin ... olmasına karşın farklı firmalar ile çalıştıklarını ve araçlarını kiraladıkları firmaların yazıhanelerinde ...'da beklediğini açıklamıştır. Davacı tanıkları da davalının başka firmalar ile çalıştığını ve sigorta kayıtlarının bu şirketler üzerinden gösterildiğini beyan etmiştlerdir. Taraf tanık beyanlarından davacının 2009 yılından önce de davalı işyerinde çalıştığı ve davalı Şirketin otobüslerini başka firmalara kiralayarak şoförlerini bu şekilde istihdam ettiği anlaşılmaktadır.

Hükme esas alınan bilirkişi raporunda bir kısım plakalara ait araçların malik ve tescil durumları ele alarak bir değerlendirmeye tabi tutulmuş ise de uyuşmazlığın açıklığa kavuşturulmas için bu inceleme yeterli değildir. Öncelikle bahse konu bilirkişi raporunda dava dilekçesinde bildirilen tüm plakalar incelenmediği gibi davacının 2006 yılında kullandığı iddia edilen araca ait plaka 16... olarak belirlenmiştir. Oysaki ... İl Emniyet Müdürlüğünden gelen otogar giriş çıkış kayıtlarında görüldüğü üzere davacının o dönemde kullandığı araç plakasının 16... değil 16... olduğu görülmektedir. Bu durumda söz konusu plakaların da incelenmesiyle gerekirse tekrar 2009 tarihinden önce davacıyla birlikte çalıştıklarını beyan eden davalı tanıkları da yeniden dinlenerek birlikte çalıştıkları dönemin açıklığa kavuşturulması suretiyle davacının çalışma süresinin yeniden değerlendirilmesi sonucuna göre karar verilmesi gereklidir. Eksik incelemeyle yazılı şekilde çalışma süresinin belirlenmesi hatalıdır.

3. Uyuşmazlıkta ele alınması gereken bir diğer husus davacının fazla çalışma süresinin tespitidir.

İlk Derece Mahkemesince davacının günlük 14 saat çalıştığı kabul edilerek fazla çalışma alacağının hüküm altına alındığı görülmüş ise de bu kabul dosya içeriğine göre yerinde değildir.

Dava dilekçesinde dahi davacı günlük en fazla 13... saat çalıştığını iddia etmiştir. Dolayısıyla davacının her gün 14 saat çalıştığının kabulü yerinde olmadığı gibi iddia, yapılan iş, tanık beyanları ve diğer deliller hep birlikte değerlendirildiğinde günlük çalışma süresinin 13 saat olarak kabulü hukuken isabetlidir. Yanılgılı değerlendirme ile fazla çalışma süresinin tespiti hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

15.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.