davaistirdat kargoya atm lehtar şubelere çeke satımdan tevdii uhdesindeyken kargo

Anahtar kelimeler: Davaistirdat Kargoya Atm Lehtar Şubelere Çeke Satımdan Tevdii Uhdesindeyken Kargo

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

43. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO

:█████████

KARAR NO

:████████

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ

:İSTANBUL 14. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ

:█████/2022

NUMARASI

:████████ Esas - ████████ Karar

DAVA

:İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ

:█████/2026

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davalı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ DAVA :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı bankanın genel müdürlüğünden şubelere dağıtılmak üzere ... Kargo'ya teslim edilen dava konusu çekin de bulunduğu gönderinin kargo çalışanı ...'nın uhdesindeyken █████/2019 günü cebir kullanılarak çalındığını, lehtar ...-... tarafından davacı bankaya tevdii edilen çeke ilişkin İstanbul 5. ATM ████████ E. sayılı dosyasından açılan zayi davası esnasında çekin davalı faktoring şirketi tarafından bankaya ödeme için ibraz edildiğinin anlaşıldığını, Bakırköy CBS ██████████ Soruşturma sayılı hazırlık tahkikatı kapsamında savcılık tarafından da çeke el konulduğunu, çeki davacıya tevdii eden ...'den sonra ciranta olarak görünen ...'nin imzasının sahte olduğunu haricen tespit ettiklerini, sonraki ciranta ...'ın ise çalıntı olduğunu bilerek çeki aldığını, davalı son hamil görünen faktoring şirketinin ise çekin öncesini araştırmadığından ağır kusurlu olduğunu belirterek Keşidecisi ... Şti. olan 32.749,70 TL bedelli ... seri numaralı lehtarı ...olan █████/2019 keşide tarihli keşide yer... olan ....sı ...şubesinden keşide edilen bir adet çekin TTK'nın 792.maddesi uyarınca davalıdan istirdadını talep ve dava etmiştir.

CEVAP

:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu çekin davalı şirkete usul ve yasaya uygun olarak Faktoring Sözleşmesi, alacak bildirim formu, fatura tevsik edilerek dava dışı ...'dan faktoring işlemlerine konu edilmek üzere temlik alındığını, takas sisteminde çalıntı ihbarı üzerine savcılık tarafından el konulması sonucunda ... aleyhine savcılığa suç duyurusunda bulunduklarını, kaldı ki çeke savcılık tarafından el konulduğundan davalı nezdinde bulunmadığını, davalının iyi niyetli meşru hamil olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

:İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "Davaya konu çek, faktoring işlemine esas olan ve dava dışı ... (...) tarafından tanzim olunan █████/2019 tarih ve 33.026,40-TL bedelli faturaya istinaden, aralarındaki sözleşme gereğince alacak bildirim formu ve çek tevdi bordrosu düzenlenerek davalı ...'e teslim edilmiştir. Ancak davalı ... tarafından, yukarıda açıklanan esaslar doğrultusunda istihbarat çalışması yapıldığı, dayanak faturanın gerçek bir mal-hizmet satışına dayalı olduğu, faturanın taraflarından da teyit alındığı yönünde herhangi bir delil sunulmamıştır. Öte yandan adı geçen çalıntı çeklere ilişkin olarak davalı faktoring firması da kendi müşterisi olan dava dışı ... hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunmuştur. Bu durum dahi davalının, yönetmeliğin 5/1 maddesi gereğince çeki devralırken bu işle iştigal eden basiretli tacir gibi hareket ederek müşterisi hakkında yeterli ve özenli araştırmayı yapmadığını ortaya koymaktadır. Kendisine bir takım imtiyazlar tanınan ve ilave özen yükümlülüğü bulunan davalı ...'in yeterli istihbarat ve özeni göstermeden çeki temlik aldığı sabit görülmekle ağır kusurlu olduğu açıktır. Bilirkişi incelemelerine de bu yönde herhangi bir delil sunulmuş değildir. Davalı ... vekili ek rapora ilişkin beyan dilekçesi ekinde sunduğu 2 sayfa evraklara göre davalının istihbari araştırma yaptığını savunmuşsa da belgelere detaylı bakıldığında çekin sahte çek olup olmadığına dair sistemsel teyit ekranı olduğu görülmektedir. Diğer belgede ise çek ve müşteri bilgilerinin olduğu kutucuğun sonuna soyut olarak istihbarat yapan ... yazıldığı görülmektedir. Ancak istihbarat ve araştırmanın kapsamı, özen yükümlülüğüne dair detaylı bir delil sunulmamıştır. Hal böyleyken, kendisine bir takım imtiyazlar tanınan ve ilave özen yükümlülüğü bulunan davalı ...'in yeterli istihbarat ve özeni göstermeden, müşterisi ile ilgili yeterli araştırmayı yapmadan çeki temlik aldığı sabit görülmekle ağır kusurlu olduğu açıktır. Bu nedenle TTK'nın 792. maddesindeki şartlardan "ağır kusur" şartı oluştuğundan davanın kabulü gerekir. Bilirkişi heyetince düzenlenen █████/2022 tarihli raporda davalının kötü niyetinin bulunmadığı belirtilmişse de, yukarıda açıklandığı üzere faktoring şirketlerine özgü düzenlemelerle yükümlülükler getirildiği gibi istirdat davasında kötü niyet olmasa dahi ağır kusurun varlığı halinde de çekin iadesine karar verilebilecektir. Bu nedenle rapordaki hukuki görüşe iştirak olunmamıştır.Davanın kabulüne, ..." karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

:Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davaya konu çek yasal süresinde takas sistemine ibraz edildiği esnada ilgili çeke savcılık kararı üzerine el konulduğunu, bu nedenle dava konusu çekin davalı uhdesinde bulunmadığını icra takibine de konu edilmemiş ve çek bedelinin de tahsil edilmediğini, mezkur çek için zayi davası açılıp, çeke savcılık tarafından el konulup çek aslı bulunduğundan, zayii davasına devam edilmesi gerekirken, çeki elinde bulundurmayan davacıdan istirdat talep edilmesinde hukuki yararın olmadığını ve bu nedenle de davanın dava şartı nedeniyle usulden reddi gerektiğini, davacının kötü niyetli ve ağır kusurlu olduğu yönündeki tespitin açıkça usul ve yasaya aykırılık teşkil ettiğini, davalının istihbarat yükümlülüğünü de yerine getirdiğini, davacının çeke el konulması sonucu savcılıktan çekin aslı gibi olduğunu, tasdikli imzalı suretini alarak icra takibine konu etmeyip aksine ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunduğunu, Faktoring Sözleşmesi alacak bildirim formu, fatura tavsik edilerek faktoring işlemlerine konu edilmek üzere usul ve yasaya uygun şekilde alındığını, davalı şirketin çekin son meşru hamili olduğunu, davalı şirket alacağının usul ve yasaya uygun olarak üstlenmiş olup alacaklı sıfatını kazandığını, davalı şirket faktoring usul ve esaslarına ilişkin kanun ve yönetmelikle bağlı hareket etmiş olup davalı şirketin kötü niyetinden bahsedilemeyeceğini, mahkemece istihbarata ilişkin belgelerin yeterli görülmediğini, yönetmelikte yer alan ihtiyari bir hükmün ihlalinin, davalı şirketin kötü niyetli olduğu ve bilerek davacının zararına hareket ettiği sonucunu doğuramayacağının açıkça ortada olduğunu, dava konusu çek vadesinde ve tutarında ödenmediğini, davalı da yasal süresi içinde çeki ibraz etmiş ancak takas sistemi kapsamında davacının savcılık nezdinde derdest olduğunu beyan ettiği soruşturma nedeni ile çeke el konulduğunu, dolayısıyla davalı tarafından çek icra takibine konu edilmemiş, çeke ilişkin alacak davalı tarafından tahsil de edilmediğini, davalı tarafından çeke ilişkin istihbarat yükümlülüğü yerine getirildiğini, davaya konu çeke takas sistemi kapsamında çalıntı ihbarı üzerine el konulması neticesinde yetkili ve meşru hamil olması, soruşturmaya taraf olmaması, ödeme yasağı ve el konulması kararının davada ve soruşturmada taraf olmayan iyi niyetli ve meşru hamil davalıyı bağlamaması ve soruşturma süresince davalının maddi zarara uğradığı gerekçesiyle davalı şirket savcılığa başvurarak çekin aslı gibidir imzalı suretini alıp icra takibine konu edebilecek durumda iken iyi niyetli davranmış ve ... Gıda aleyhinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına dolandırıcılıktan suç duyurusunda bulunduğunu ve yalnızca bu husus bile davalının iyi niyetli olduğunu açıkça ortaya koyduğunu, çekin çalıntı olduğuna ilişkin iddialar kişisel def'i olduğundan, iyi niyetli hamile karşı ileri sürülemeyeceğini beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

:Dava, yetkili hamilin elinden rızası hilafına çıkan çekin istirdatı, davasıdır.İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, davalının çekin yetkili hamili olup olmadığı ve davalının çekin iktisabında ağır kusurlu olup olmadığı noktasındadır.Dava konusu çek, dava dışı ... Şirketi █████/2019 tarihinde dava dışı... lehine 32.749,70 TL bedelli olarak... Bankası, ... Şubesi nezdinde tanımlı hesaba bağlı olarak keşide edilmiş ve sırasıyla lehtar ..., ..., ..., davalı... ve ... Bank A.Ş. tarafından ciro edilmiştir. Çek, ... tarafından █████/2019 tarihinde takasa sunulmuş, çek iptaline ilişkin İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesinin ████████ esas sayılı dosyasında verilen ödemeden men kararı gereğince çek bedeli ödenmemiştir.Davacı tarafça, çekin kargoda çalındığını ve davalının çeki haksız ve kötü niyetli olarak iktisap ettiğinden bahisle ve kendisinin yetkili hamil olduğu iddiasıyla çekin istirdatına karar verilmesi istemiyle eldeki dava açılmıştır.6102 sayılı TTK'nın 763. maddesine göre, elden çıkan kıymetli evrakın ortaya çıkması halinde senedi elinde bulundurana karşı iade davası açılabilir. Zayi nedeniyle iptali istenen çeke ilişkin olarak davalı tarafından İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesinin ████████ esas sayılı çek iptali dosyasında bankaya yazılan yazıda çekin ibraz edildiği anlaşılmış ve mahkemece istirdat davası açılması için süre verilmiştir.TTK'nın 792. Maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.Dava konusu çekteki ciro silsilesi görünürde düzgün olup, şeklen çeki elinde bulunduran kişinin hamil sıfatını ispat eder niteliktedir. Ancak, Yargıtay 11. HD'nin █████/2020 Tarih ve █████████ E. - █████████ K. sayılı kararında da belirtildiği üzere somut uyuşmazlığın, TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine nazaran faktoring işlemleri bakımından özel bir hüküm niteliğinde olan ve uyuşmazlığın çözümünde öncelikle uygulanması gereken 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu ve buna ilişkin Yönetmelik ile BDDK Genelgeleri çerçevesinde değerlendirilip, çözüme kavuşturulması gerekmektedir. 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman Ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/2. Maddesi gereğince, faktoring şirketi Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz veya tahsilini üstlenemez. Aynı faturaya dayalı birden çok faktoring şirketine yapılan kısmi temliklerin toplam tutarı fatura tutarını aşamaz.█████/2015 tarih ve 29257 sayılı Resmi Gazetede yayımlanıp █████/2015 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe giren Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in İstihbarat çalışması başlıklı 5. Maddesi ise, " (1) Kuruluş tarafından müşteriyi yeteri kadar tanıyacak şekilde istihbarat çalışmalarının yapılması, sadece müşterilerin beyanı veya sözlü teyidi ile işlem yapılmaması gerekir. İstihbarat çalışması;

a) Öncelikle ilgili mevzuatta yer alan faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler de dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi,

b) İç kontrol sisteminin devralınan faturalara ilişkin gerekli istihbarat ve araştırma yapılmasını sağlayacak ve Merkezi Fatura Kaydı Sisteminde bu faturaların mükerrer olmadığının kontrolü tamamlanmaksızın kullandırım yapılamayacak şekilde oluşturulması,

c) Müşterilerin mali durumlarının değerlendirilerek bunların itibarı ve işlem geçmişleri de dikkate alınmak suretiyle gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi ve ulaşılabilmesi mümkün olan ilgili veri tabanlarından yararlanılması yoluna gidilmesihususları dâhil olmak üzere asgari olarak yukarıda belirtilen usul ve esasları içerecek şekilde yapılır ve bunların yetersiz kalması durumunda ilave yöntemlere başvurulur." şeklinde düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 8/1. Maddesi ise, "Faturalı alacağa istinaden kambiyo senedi veya diğer senetlerin alınması halinde, alınan kambiyo senedi veya diğer senetteki ciro silsilesinde kuruluşa kambiyo senedi veya diğer senedi ciro edip veren kişinin, devralınan faturada alacaklı olarak gözüken kişi ve bu kişiden bir önceki cirantanın veya keşidecinin de faturadaki borçlu ile aynı kişi olması gerekir. Fatura ile kambiyo senedi veya diğer senetteki tutarın uyumlu olmasına dikkat edilir. Kuruluş tarafından kullanılan faktoring programları bu uyumu gözetecek ve uyumsuzluk söz konusu olduğunda işlem yapılmasına olanak vermeyecek şekilde yapılandırılır." şeklindedir.Yukarıda anılan bu mevzuat hükümlerinde öngörüldüğü üzere, faktoring şirketleri ancak sahih ve fatura ile tevsik olunan mal veya hizmet satışına dayalı olup alacakları devralabilirler. Bir başka söyleyişle, anılan hükümler gereğince, faktoring işlemi bakımından mal veya hizmet satışının sadece fatura ile tevsik olunması yeterli olmayıp faktoring şirketince faturaya konu mal veya hizmet satışının fiktif nitelikte olup olmadığı, işlem taraflarının ve faturanın güvenilirliği, ilgililerin mali durumları konularında araştırma ve istihbarat çalışması yapılması gerektiği, ayrıca temlik alınan alacağı temsil eden kambiyo senedinin fatura tutarı ile uyumlu olup olmadığına bakılarak açık uyumsuzluk halinde işlem yapılmaktan kaçınılması, senedi düzenleyen ve sair ilgililer açısından da borcun varlığı bakımından teyit işlemleri yapıldıktan sonra ve ancak tüm bu araştırma ve soruşturma sonucunda olumlu bir sonuca varılması halinde faktoring işlemi yapılmasının öngörüldüğü açıktır. Nitekim, 6361 sayılı Kanun’a dayalı olarak 01.01.2015 tarihinden itibaren yürürlüğe giren Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 5., 6. ve 8. maddelerinde de yukarıda belirtilen hususlar hakkında hükümler sevk edildiği, söz konusu hükümlerin yürürlükten kalkan bir önceki yönetmeliğe dayalı olarak çıkarılmış olan ve faktoring şirketlerinin uymakla yükümlü oldukları hususlara ilişkin 8.7.2010 tarihli genelgede belirtilen prensipleri geliştirerek pekiştirdiği görülmektedir. Faktoring şirketlerinin imtiyazlı kuruluşlar olduğu da gözetildiğinde, yukarıda belirtilen usul-esaslar çerçevesinde bir inceleme-araştırma yapılmaksızın faktoring işlemi yapılması halinde, mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle hasıl olacak sonuçlar bakımından ağır kusurlu kabul edilmeleri gerektiği izahtan varestedir (Yargıtay 11. HD'nin █████/2021 Tarih ve █████████ E. - █████████ K. Sayılı kararı).Somut olayda, davalı Faktoring Şirketinin çeki devraldığı ... ile █████/2019 tarihinde faktoring sözleşmesi imzalanmış ve faktoring müşterisi ... tarafından kendinden önceki ciranta olan ...'ye █████/2019 tarih ve 33.026,40 TL bedelli, bitkisel yağ açıklaması ile düzenlenen fatura çek tevdi bordrosu ile davalıya verilmiştir. İstihbarat çalışması, faktoring şirketinin ihtiyarında olmayıp Yönetmelikte asgari olarak belirtilen usul ve esasları içerecek şekilde yapılması ve bunların yetersiz kalması durumunda ilave yöntemlere başvurulması bir gerekliliktir. Buna göre, fatura üzerinden yapılacak kontroller, faturalarla ilgili istihbarat çalışmaları, mükerrer fatura kullanımının önüne geçilmesi için Merkezi Fatura Kaydı Sisteminde yürütülecek kontroller, müşterinin mali durumunu tespit etmek,borçluya/keşideciye ulaşılarak borcu teyit etmek faktoring şirketinin sorumluluğundadır.Davacı ... A.Ş. dava konusu çekin ciro silsilesinde yer almayıp, dosyaya sunulu çek teslim formu ile dava konusu çeki █████/2019 tarihinde lehtardan teslim almıştır. Dava konusu çekin kargoda iken çalındığı ve hakkında ceza soruşturması yürütüldüğü de nazara alındığında dava konusu çekin yetkili hamilinin davacı ... A.Ş. olduğu anlaşılmaktadır. Davalı faktoring şirketince 6361 sayılı Kanun ve Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre dava konusu çeki devralırken gerekli inceleme ve istihbarat çalışmasını yaptığını ispatlayamadığından çekin iktisabında ağır kusurlu olduğunun kabulü gerekir.Bu durumda davalı TTK'nın 792. maddesine göre, dava konusu çeki geri vermekle yükümlüdür. Çek'e ceza soruşturması sırasında savcılık tarafından el konulmuş olmasının sonuca bir etkisi bulunmamaktadır. Bu nedenle ilk derece mahkemesince davanın kabulüne karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.HMK'nın 355. maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davalı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.

KARAR

:Yukarıda ayrıntısı ile açıklanan nedenlerle;

1-Davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,

2-Davalı tarafından başvuru sırasında peşin olarak yatırılan 559,28 TL harcın, alınması gerekli olan 2.237,13 TL harçtan mahsubu ile bakiye 1.677,85 TL istinaf karar harcının davalıdan alınarak hazineye irat kaydına,

3-Davalı tarafından istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonunda, HMK'nın 362(1)a maddesi uyarınca kesin olarak oy birliğiyle karar verildi. █████/2026